Volledig scherm
© EPA

Laptopverbod en goedkope olie zitten Golfmaatschappijen dwars

Een normaal bedrijf zou tevreden zijn met een groei van 5 procent, maar niet de luchtvaartmaatschappijen in het Midden-Oosten. Hun ongeremde groei wordt nu echter gehinderd door de lage olieprijs én de onorthodoxe laptop ban van Donald Trump.

Nog niet zo heel lang geleden waren ze het spookbeeld voor alle Europese luchtvaartmaatschappijen en vliegvelden: concurrenten uit het Midden-Oosten en de Golfregio. Het kon daar niet op, alles was nieuw, groter was niet groot genoeg. Meer beenruimte, betere voorzieningen, de nieuwste toestellen. Die zouden deels gefinancierd zijn met (in de ogen van Europa) ongeoorloofde staatssteun. Dit voorjaar nog stuurden Air France en Lufthansa een brandbrief naar de Europese Commissie om in te grijpen tegen de oneerlijke concurrentie van bedrijven als Emirates, Etihad en Qatar Airways.

Maar de wind lijkt te draaien. Etihad Airways ontsloeg maandag zijn eerder veelgeprezen topman, James Hogan. Na jaren van groei is de klad erin gekomen bij het bedrijf uit de Verenigde Arabische Emiraten. Op dezelfde dag werd bekend dat de Turkse luchthaven Istanbul-Atatürk in het eerste kwartaal van dit jaar 7 procent minder passagiers te verwerken kreeg dan vorig jaar, een ongekend cijfer voor de aan torenhoge plussen gewende Turken.

Beide fenomenen hebben op het eerste oog verschillende oorzaken. In Turkije speelt de coup van vorig jaar zomer mee, en de onrust die daar op volgde. Bij Etihad speelt iets heel anders: het bedrijf heeft veel last van de keuze om samen te gaan werken met Alitalia, de bijna failliete Italiaanse maatschappij. Achteraf een misser van formaat.

(tekst loopt door onder de foto)

Volledig scherm
Het vliegveld van Dubai. © AP

Tegenwind

Toch gaat hierachter een groter verhaal schuil, en dat is dat de luchtvaartsector in de regio de wind voor het eerst in jaren fors tegen heeft. Nou ja, tegen… Laten we het er op houden dat er in elk geval minder meewind is dan gebruikelijk. Uit cijfers van branche-organisatie IATA blijkt dat het luchtvaartverkeer tussen maart 2016 en maart 2017 met ‘slechts’ 4,9 procent toenam. Dat lijkt best prima, maar vergelijk het even met februari (toen er een plus van 9,5 procent was) en januari (plus 14,4 procent!). Dan zijn de zorgen plots heel verklaarbaar.

Belangrijkste oorzaak: de weer gedaalde olieprijs. Met een prijs die onder de 50 dollar per vat ligt zijn de inkomsten in en om de woestijn lager, is er minder activiteit en wordt er dus ook minder gevlogen. Het gevolg is duidelijk zichtbaar: steeds meer stoelen in het vliegtuig zijn leeg. In maart bleef bijna 27 procent van de plekken onbezet, 3 procentpunt meer dan in maart 2016.

Sinds de maand waarin de meest recente cijfers gemeten werden, is de olieprijs alleen maar verder gedaald. Sindsdien is er tot overmaat van ramp nóg een stok tussen de spaken van Emirates en co gestoken: de zogenaamde laptop ban van de Amerikaanse president Donald Trump. Die behelst dat computers groter dan smartphones in vluchten van negen geselecteerde maatschappijen – waaronder de drie genoemde Golfmaatschappijen en Turkish Airlines – niet in de handbagage mogen.

De ban werd ingevoerd vanwege informatie over terreurgroepen die ‘innovatieve manieren’ zoeken om explosieven aan boord van vliegtuigen te smokkelen, bijvoorbeeld in een nep-tablet. Het lukte Al-Shabaab in Somalië vorig jaar om een bom in een laptop aan boord te krijgen. De piloot kon dat vliegtuig na de ontploffing nog veilig op de grond zetten in Mogadishu.

Zwarte lijst

Het Verenigd Koninkrijk volgde het Amerikaanse voorbeeld – opmerkelijk genoeg met een eigen, andere lijst van vliegvelden waar electronica groter dan een smartphone in het bagageruim moet. Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten staan niet op de Britse, maar wel op de Amerikaanse zwarte lijst. Dat de rest van Europa zich niet geroepen voelde eenzelfde verbod in te voeren, riep vragen op over de motieven van de regering Trump. De nieuwe regels kwamen vlak nadat een inreisverbod voor burgers uit enkele landen in het Midden-Oosten door een rechter werd geblokkeerd. Critici speculeerden dat Trump het daarom op een andere manier moeilijker trachtte te maken om vanuit de regio naar Amerika te reizen. De (onbevestigde) berichten dat Trump de maatregel ook voor een aantal Europese luchthavens wil invoeren, wijzen op het tegendeel.

Hoe dan ook: de Golfmaatschappijen zitten er mooi mee te kijken. Want reizen zonder tablet of laptop, dat is voor veel reizigers eenvoudigweg geen optie. De bedrijven proberen het leed te verzachten door business class-passagiers gratis iPads te laten gebruiken, maar zien desondanks lijdzaam toe hoe passagiers andere routes verkiezen. Emirates liet in april al weten dat het aantal vluchten naar vijf Amerikaanse steden verminderd wordt. Naar steden als Seattle en Los Angeles gaat nog maar één vliegtuig per dag, in plaats van twee.