Volledig scherm
© ANP

Mens-erger-je-niet is al 100 jaar een enorme hit

Soldaten vonden er al afleiding in tijdens de Eerste Wereldoorlog, generaties kinderen mepten, ondanks de titel, uit frustratie het bord van tafel. Mens-erger-je-niet, een Duitse uitvinding, maar in onze beleving een oer-Hollands spel, bestaat 100 jaar. En is springlevend. Nog altijd worden er in Nederland jaarlijks 40.000 van verkocht.

Quote

Heel educatief is het natuurlijk niet, maar het is een mooie kans om kinderen te leren dat ze tegen hun verlies moeten kunnen. In deze tijd is het ook een momentje om te ontsnappen aan al die beeldscher­men.

Bernard Jan Verkoren van Jumbo
Volledig scherm
© ANP

Het valt haast niet voor te stellen. Een Duitse soldaat tijdens de Eerste Wereldoorlog, verschanst in de loopgraven. Hij zakt weg in de modder, zijn oren suizen van het mortiervuur, om hem heen dood en ellende. Dan slaakt hij een gefrustreerde kreet, als zijn maatje naast hem 3 gooit en met de blauwe pion precies op de plek van zijn rode komt. Terug naar af.

Toch ligt in die levensverslindende oorlog de basis van het nog altijd voortdurende succes van mens-erger-je-niet. Er is nu zelfs een versie voor de iPad. Het spel blijft overeind tussen de populairste computergames.

Wereldwijd zijn er al meer dan 40 miljoen spellen over de toonbank gegaan, in Nederland worden er jaarlijks nog altijd 40.000 verkocht. Van tapijtversies tot die met de plastic klikklak-knop in het midden. Maar dat oude, smalle doosje blijft het populairst.

Josef Friedrich Schmidt
Precies 100 jaar geleden kwam het op de markt. Uitgevonden door Josef Friedrich Schmidt, een ambtenaar uit München die zijn drie verveelde zoontjes probeerde te vermaken. Hij bracht Mensch-ärgere-dich-nicht in 1914 in productie en het sloeg aan bij de soldaten in de loopgraven. Even ontsnappen aan wanhoop en verveling.

Nu is het voor veel jongens en meisjes de eerste les in verlies en frustratie. Wie heeft er niet een kinderhand een mep tegen het bord zien geven, om vervolgens de pionnetjes van de grond te moeten rapen?

'Heel educatief is het natuurlijk niet,' zegt Bernard Jan Verkoren van Jumbo, de spellenfabrikant die mens-erger-je-niet in 1934 in ons land introduceerde. 'Maar het is een mooie kans om kinderen te leren dat ze tegen hun verlies moeten kunnen. In deze tijd is het ook een momentje om te ontsnappen aan al die beeldschermen.'

Mens-erger-je-niet mag een Duitse vinding zijn, wij zien het als een oer-Hollands fenomeen. Goed beschermd cultureel erfgoed, want zelfs op de iPad-versie zie je het logo van dat getergd kijkende mannetje in pak en met stropdas.

Grappen
Mens-erger-je-niet is een begrip, een pakkende naam, waar ook op sociale media vaak grappen mee worden gemaakt. Jumbo laat het bijna altijd toe. 'Alleen als er iets gebeurt waar wij ons echt niet mee willen associëren, grijpen we in,' zegt Verkoren. Vaak is het ludiek, zoals bij de herinrichting van het stationsgebied in Heerlen. De gemeente plaatste een banner van 6 bij 7 meter met het logo van het spel, om excuses te vragen voor de overlast. De omwonenden kregen allemaal het spel uitgereikt.

In Emmeloord organiseert carnavalsvereniging 'De Droogpieren' al 35 jaar een Nederlands kampioenschap mens-erger-je-niet. Het begon als grap, nu zijn er jaarlijks ruim 200 deelnemers. Het toernooi wordt de ene keer gewonnen door een senior en de andere keer door een meisje van 9 jaar. Dat geeft aan dat het spel voor iedereen is. Piet Mulder uit Marknesse deed mee aan alle 35 editities. 'Ik heb nog nooit gewonnen, maar ik heb me ook nog nooit geërgerd.'