Volledig scherm
© Shutterstock

Politiek beschermt burgers onvoldoende tegen banken

Acht jaar na de financiële crisis slaagt de Nederlandse overheid er nog steeds niet in om burgers te beschermen tegen de gevaren van de financiële markten. Dat kan anders, vindt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.

Volledig scherm
Hoogleraar Arnoud Boot © ANP

De ontplofte huizenmarkt, het drama met de MKB-derivaten, vastgoedgestunt(el) door onderwijsinstellingen en woningcorporaties: drie heel verschillende onderwerpen, op het eerste gezicht. Maar wel met een aantal grote overeenkomsten. De meest in het oog springende: ze hebben de Nederlandse samenleving heel veel miljoenen gekost. En, veel leerzamer nog: ook in de oorzaken zitten parallellen. Altijd is er een slachtoffer – burgers, MKB-bedijven, semi-publieke instellingen – die niet goed kan inschatten wat voor risico’s hij neemt. Telkens is er ook een bank die daar handig op inspeelt, door producten aan te bieden die heel aantrekkelijk lijken, maar de klant uiteindelijk in het verderf storten. En, last but not least, er is een overheid die het allemaal maar laat gebeuren.

Rapport

Dat constateert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in het vandaag verschenen rapport Samenleving en Financiële Sector in Evenwicht, waarin ze de relatie tussen samenleving en financiële sector onder de loep neemt. Die is aardig verziekt, om maar eens een understatement uit de kast te trekken, en bovengenoemde voorbeelden zijn daar voor een belangrijk deel debet aan.

Quote

De politiek hobbelt van incident naar incident. Dan is er even extreem veel aandacht, en dan gaat het weer verder

Hoogleraar Arnoud Boot

Nog iets: de fundering voor de problemen werd in alledrie de gevallen gelegd in een periode dat het goed ging, dat het idee bestond dat het allemaal wel los liep met de risico’s. ,,Terwijl het juist zo is dat je in goede periodes moet opletten”, zegt hoogleraar Arnoud Boot, onderzoeksleider namens de WRR . ,,De crisis ontstaat dan.”

De gevolgen van zo’n crisis zijn doorgaans enorm, omdat de Nederlandse samenleving een enorme verwevenheid heeft met de financiële sector. Boot:,,Met een koekjesfabriek kun je niet ver doorschieten, maar met een bank wel. De sector verdient daarom structurele aandacht van de politiek.”

Want, dat is misschien nog wel de opmerkelijkste constatering in het rapport: die structurele aandacht ontbreekt nog steeds, acht jaar na het uitbreken van de ergste financiële crisis sinds mensenheugenis. ,,De politiek hobbelt van incident naar incident. Dan is er even extreem veel aandacht, en dan gaat het weer verder.”

Beleidsruimte

Aandacht voor de diepere oorzaken ontbreekt. Ten onrechte verschuilen Nederlandse beleidsmakers zich achter de riedel dat al het beleid voor de banken in Europa wordt opgesteld, valt tussen de regels van het WRR-rapport door te lezen. ,,Er is een aanzienlijke nationale beleidsruimte”, schrijven de onderzoekers.

Veel problemen zijn namelijk van sociaal-economische aard, zegt Boot, en op dat gebied hebben we alle troeven in handen. ,,Hoe we dereguleren, verzelfstandigen, en van scholen verwachten dat ze grote investerinigen zelf in de hand houden... Daar gaan we zelf over.” 

Er valt met name veel te winnen in door de invloed die de financiële sector op de maatschappij heeft te beperken. Nederlanders hebben heel veel schulden (hypotheken) en heel veel vermogen (pensioenen). Beide zijn extreem gevoelig voor bewegingen op de financiële markten. Als de banken een griepje hebben, hoest Nederland mee.

Het kabinet is verplicht om te reageren op het advies van de WRR. Boot hoopt dat het rapport bijdraagt aan een betere verhouding tussen de samenleving en de banken. ,,Alleen de zwarte piet bij de financiële sector neerleggen is misschien makkelijk, maar ook zinloos. De zwarte piet hoort bij ons allemaal. We kunnen ons sociaal-economische beleid zelf vormgeven.”

  1. Nederlands bedrijfsleven financierde jarenlang klimaatscepticus
    Update

    Nederlands bedrijfsle­ven financier­de jarenlang klimaats­cep­ti­cus

    De Nederlandse klimaatscepticus Frits Böttcher, mede-oprichter van de Club van Rome, ontving tussen 1989 en 1998 meer dan een miljoen gulden van Shell en andere (Nederlandse) multinationals. Het doel: twijfel zaaien over klimaatverandering en de rol van de mens daarin. Dat schrijven onderzoeksplatform Follow the Money en de Volkskrant op basis van het nagelaten archief van de chemieprofessor die in 2008 overleed.