Volledig scherm
© Mark Reijntjens

Waarom we klagen over ons pensioen (terwijl Nederland op de eerste plaats staat)

Nederland heeft het beste pensioenstelsel ter wereld, blijkt uit een groot internationaal onderzoek. Maar dat betekent niet dat Nederlanders tevreden zijn over hun pensioen. Integendeel.

In de Global Pension Index, een studie van pensioenadviesbureau Mercer waarbij de stelsels van 34 landen worden vergeleken, komt het Nederlands model als beste uit de bus. Weliswaar maar nét voor Denemarken, maar eerste is eerste. Die plek bevestigt een trend die al lang aan de gang is. In alle vergelijkingen staat het Nederlandse pensioenstelsel wereldwijd in de top drie.

Het Nederlands pensioenstelsel scoort sterk op alle onderdelen van de test. Zo is het systeem toereikend, volgens Mercer. Dat betekent dat er een goed pensioen wordt uitgekeerd. Gemiddeld gaan Nederlanders er na hun pensionering in inkomen niet op achteruit. Dat is dan wel inclusief AOW en bijvoorbeeld spaargeld.

Dat Nederlandse pensioenen relatief hoog zijn, blijkt ook wel uit het feit dat Nederland internationaal goed scoort als het om armoede onder ouderen gaat. Nederland telt weinig bejaarden die in armoede leven.

Een ander sterk punt is het totale pensioenvermogen. Nederlandse pensioenfondsen hebben voldoende geld in kas om de huidige en toekomstige pensioenen te kunnen betalen. De betaalbaarheid wordt verder verbeterd door de pensioenleeftijd in stapjes te verhogen. Zo wordt voorkomen dat mensen straks veel langer pensioen krijgen dan waar ze voor gespaard hebben.

Het onderzoek roemt ook de transparantie van het stelsel, de lage kosten die pensioenfondsen maken en het goede toezicht op de sector. In Nederland zijn nauwelijks financiële schandalen met pensioenfondsen. Pensioenfondsen melden ook altijd trots dat elke ingelegde euro aan premie tot 3 of zelfs 4 euro aan pensioen leidt.

Ontevredenheid ondanks alles

Quote

Bij veel Nederlan­ders is het vertrouwen nog laag, omdat zij afgaan op wat ze zelf merken

Gerard Riemen, Pensioenfederatie

Een fraaie score, maar toch is de ontevredenheid onder Nederlanders over het pensioen groot. Terwijl we het zo goed doen, vindt de Pensioenfederatie, de koepel van pensioenfondsen. ,,Wie ons pensioenstelsel vergelijkt met dat van andere landen ziet dat het een goed pensioenresultaat oplevert en tegenslagen relatief goed kan opvangen’’, somt Gerard Riemen, directeur van de Pensioenfederatie, de voordelen nog even op.

Voor de ontevredenheid heeft Riemen een verklaring. ,,Bij veel Nederlanders is het vertrouwen nog laag, omdat zij afgaan op wat ze zelf merken: vaak geen of weinig indexatie en sommigen lopen het risico op pensioenverlaging. We hebben nog steeds goede pensioenen, maar tegelijk hebben we in het verleden niet genoeg duidelijk gemaakt dat de hoogte van pensioen per definitie onzeker is, omdat het meebeweegt met de economie.’’

De frustratie dat gewekte verwachtingen niet worden waargemaakt is begrijpelijk vindt Harry van Dalen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit Tilburg. Zeker omdat pensioenfondsen om het hardst roepen dat ze rijker zijn dan ooit en voldoende geld hebben om de pensioenen te verhogen. ,,Ouderen zijn daarom boos dat hun pensioen niet meer wordt verhoogd.” Maar er speelt meer. ,,Jongeren zijn juist bang dat er te veel geld naar de ouderen gaat en dat er straks niet meer voldoende is voor hun pensioen.”

Roepen over rijkdom

Volledig scherm
© ANP
Quote

Absolute zekerheden bestaan niet in de wereld van pensioen

Harry van Dalen, hoogleraar arbeidsmarkt, Universiteit Tilburg

De vraag is overigens in hoeverre pensioenfondsen die onvrede zelf aanwakkeren met hun geroep dat ze zo rijk zijn, maar dat strenge regels hen verbieden de pensioenen te verhogen. Daarmee zeggen ze tegen de deelnemers dat de pensioenen best hoger kunnen zijn. Maar de politiek en toezichthouder De Nederlandsche Bank houden die verhoging tegen door de strenge rekenregels voor de pensioenfondsen.

Die regels zorgen ervoor dat een gegarandeerd pensioen duur is. Pensioenfondsen moeten heel veel geld achter de hand houden om eventuele tegenvallers op te vangen als de pensioenuitkering gegarandeerd wordt. Geld dat ze dus niet kunnen besteden aan de pensioenuitkeringen.

De fondsen willen naar een minder gegarandeerde uitkering. Dan hoeven ze geen grote buffers aan te houden en kunnen ze het geld gebruiken om de pensioenen te verhogen. Het nadeel is dat er ook sneller gekort moet worden als het financieel minder goed gaat. Mensen moeten gaan beseffen dat pensioenuitkeringen kunnen stijgen of dalen, vindt de Pensioenfederatie.

Dat moet het probleem aanpakken dat de fondsen de gewekte verwachtingen niet kunnen waarmaken. Maar het zal in de praktijk tot andere problemen leiden, vreest Van Dalen. ,,De meeste mensen willen zekerheid over hun pensioen. Maar tegelijkertijd wordt de onzekerheid alleen maar groter.’’ Dat is niet goed voor het vertrouwen vreest de hoogleraar.

Toch is dat de boodschap die de fondsen eerlijk moeten vertellen om het vertrouwen te herstellen. De hoogte van de pensioenen wordt minder zeker, denkt Van Dalen. ,,Geef garanties die je kunt waarmaken en overdrijf het niet: absolute zekerheden bestaan niet in de wereld van pensioen.”