Volledig scherm
De AVR-centrale in Rozenburg levert stadsverwarming aan Rotterdam. © ANP/GEORGE MOLLERING

Veel kennis in de kinderschoenen

Platform energietransitie (PARTNERBIJDRAGE)De bedrijven in het Rotterdamse havengebied stoten behoorlijk wat CO₂ uit. De ambitie van stad, indus­trie, Havenbedrijf Rotterdam en brancheorganisaties is om in een periode van drie decennia een geheel CO₂-neutraal havengebied te hebben. Gaat dat lukken?

In de schemering rijdt een auto in de richting van de Maasvlakte. Tegen het licht van de ondergaande zon steken de rookpluimen van de energiecentrales, chemiebedrijven en ­raffinaderijen die langs de A15/N15 en op de Maasvlakte staan, helder af.

Het zicht vanaf de achterbank is adembenemend, maar er is een keerzijde: de pluimen zijn allemaal verbruikte aardolie, aardgas of kolen, wat in de vorm van CO2 de lucht in gaat. Het broeikasgas is medeveroorzaker van de opwarming van de aardbol.

Quote

Fossiele grondstof­fen in de chemie moeten ook bio worden

Alice Krekt

Voor de productie van benzine, maar ook tandenborstels, kuipjes voor stoelen, nylon in kleding, vezels voor vloerbedekking, vullingen van matras of bank, ammoniak, verf, voor eigenlijk alles wat we dagelijks gebruiken zijn fossiele grondstoffen nodig.

In het Akkoord van Parijs – dat opwarming van de aarde door menselijk toedoen wil beperken tot maximaal 2 graden en streeft naar 1,5 graden – én in het Nederlandse Klimaatakkoord is afgesproken om het gebruik van fossiele grondstoffen ­uiterlijk in 2050 terug te brengen tot bijna nul, om zo de uitstoot van CO2 te reduceren. De overhemden met opgerolde mouwen kunnen uit de kast worden gehaald, want dat wordt keihard werken.

De producenten van oliën, chemicaliën en andere halffabricaten voor de vervaardiging van plastics zetten alles op alles om in het jaar 2050 vrijwel CO2-neutraal te zijn. Dat is een uiterst ambitieus doel, beaamt Alice Krekt van Deltalinqs. De ondernemersvereniging van de haven- en industriële bedrijven in het haven­gebied stelt jaarlijks een actieprogramma samen om het havencomplex in 2050 CO2-vrij te krijgen. Net als het Havenbedrijf Rotterdam pleit Krekt ervoor de verduurzaming in stappen aan te pakken, samen te werken met andere bedrijven, kennisinstellingen en overheden en het vooral te gaan dóen. Verspil geen tijd meer. ,,Op de lange termijn gaan we naar nieuwe energiesystemen, zonder gas, kolen en olie en zal de huidige lineaire economie overgaan in een circulaire economie als gevolg van een grondstoffentransitie’’, licht ze de toekomstige keten van compleet hergebruik toe.

,,Maar we kunnen nu al de uitstoot van broeikasgassen terugbrengen, ondanks alle onzekerheden als overheidsbeleid en nog ontbrekende technologieën. Deze gassen hopen zich immers op in de atmosfeer. Daarom is het zaak emissies ook op korte termijn sterk terug te dringen. Wat er moet gebeuren is ingewikkelder dan de Deltawerken, maar kijk eens wat voor kennis die hebben opgeleverd. De circulaire economie levert Nederland in de toekomst een concurrentievoordeel op. De Deltawerken hadden ook dat effect.’’

Elektronen en moleculen

Nouryon is producent van een halffabricaat als ammoniak. De voormalige chemietak van AkzoNobel, met een vestiging in de Botlek, heeft de 2050-stip duidelijk voor ogen. In kleine en grote stappen wordt dit chemieconcern, sinds oktober 2018 in bezit van investeerder Carlyle, een CO2-neutraal bedrijf. Praat met Marcel Galjee van Nouryon over dit traject en je krijgt les in schei- en natuurkunde. Het gaat over elektronen (energiekant) en moleculen (productenkant).

,,Aan de energiekant in de vorm van elektriciteit en warmte – de elektronen – zijn we al volop bezig met verduurzamen. Inmiddels betrekken we 45 procent van onze energie wereldwijd uit duurzame bronnen als wind- en zonneparken. We zitten in Nederland daarvoor samen met Google, Philips en DSM in een consortium. De warmte die wij ook nodig hebben, halen we uit afval en biomassa. Aan de moleculenkant, de chemicaliën die onze afnemers gebruiken, zal de allergrootste uitdaging liggen. Hoe ga je die moleculenkant verduurzamen?’’

Chemie: energie uit afvalwater
Chemieconcern LyondellBasell bouwt samen met Covestro een fabriek om afvalwater te hergebruiken. Ongeveer 40 procent zal worden schoongemaakt met bacteriën. Daarbij ontstaat biogas. De rest wordt verbrand in een installatie die stoom onder hoge druk produceert. Biogas en stoom dienen vervolgens als energiebronnen voor productie. Toekomstig resultaat: een jaarlijkse reductie van 140 duizend ton CO₂-uitstoot en 0,9 petajoules aan energie.

Nouryon en ook een chemieconcern als LyondellBasell willen af van fossiele grondstoffen; ook die moeten bio worden. Maar antwoord op de vraag van Galjee is nog niet gegeven. Verduurzaming van de grondstoffen is geen gemakkelijke opgave, omdat het niet alleen een uiterst kostbaar traject is, maar ook de technologieën er gewoonweg nog niet zijn of nog in de kinderschoenen staan. Galjee: ,,Als het ergens zou moeten kunnen dan is het hier in Nederland en misschien bij uitstek in Rotterdam. Laten we met elkaar bouwen aan de economie en de banen van de toekomst, waarin we een nieuwe duurzame samenleving en industrie opbouwen. Dan hebben we in deze klimaattransitie heel veel te winnen.’’

Bijstook met biomassa

Als je naar de chemie luistert kunnen de twee kolencentrales op de Maasvlakte – grote CO2-bronnen – wel dicht. Binnen een paar decennia draait de (petro)chemie geheel op groene stroom, fabriceren de bedrijven zelf warmte en zijn er systemen om op duurzame wijze aan hoge temperaturen te komen.

De kolencentrale van Engie heeft dan ook in zijn huidige vorm de langste tijd gehad. Onmiddellijk sluiten, net als Centrale Hemweg in Amsterdam? Bij wet wordt binnenkort geregeld dat de twee kolencentrales op 31 december 2029 dicht moeten zijn, als zij niets zouden doen om te verduurzamen. Michael Verheul van Engie legt uit dat in de toekomst de centrale gezien moet worden als aanvulling op andere, duurzame vormen van energie-opwek. ,,Als er door omstandigheden geen zon- en windenergie is, vormt deze centrale een mooie back-up. Binnen een half­uur kan hij draaien en de industrie voorzien van stroom en stoom.’’

Waterstof: duurzame hoeksteen
Waterstof wordt de hoeksteen van een nieuw systeem voor energie en grondstoffen. Marcel Galjee van chemieconcern Nouryon: ,,Het molecuul vormt een van de bronnen waarmee je, behalve warmte, halffabricaten en producten maakt. Om die reden doen we met Tata Steel onderzoek naar de realisering van een waterstoffabriek.’’ Een con­sortium van 15 partijen onder leiding van Deltalinqs onderzoekt in het H-Vision-project de productie van blauwe waterstof (verkregen uit aardgas met CO₂-opslag in een leeg gasveld). Dat maakt de weg vrij voor groene waterstof. Een van de zaken die onderzocht gaat worden is het gebruik van (groene) waterstof voor het omzetten van CO₂ in koolmonoxide (CO). Daarbij ontstaat water als bijproduct. Het kan grondstoffen opleveren voor de productie van groenebasischemicaliën.

Het energiebedrijf leunt niet achterover maar werkt nu al aan de CO2-reductie. ,,We doen proeven met het bijstoken van pellets (geperste houtkorrels uit restmateriaal als snoeihout, zaagsel, houtspaanders, red.). De doelstelling is om geheel op biomassa over te gaan en zo CO2-neutraal te worden. Naast stroom leveren we ook duurzame warmte voor het verwarmen van huizen en kassen.’’

Maar bij Engie vindt nog iets anders plaats: de productie van de ‘moleculen’ die Nouryon en LyondellBasell graag willen hebben voor het vervaardigen van hun duurzame halffabricaten. Verheul: ,,De pellets worden met behulp van stoom, die we zelf maken, omgezet in pellets met een hogere energiedichtheid. Uit het condensaat dat daarbij vrijkomt, zijn we

in staat basis-biochemicaliën te maken, een alternatief voor traditionele olie en chemicaliën. Hiermee kunnen in bioraffinaderijen grondstoffen worden gemaakt, waar de chemische industrie weer toepassingen voor heeft als bioplastics en biobrandstoffen.’’ 

Logistiek: vracht van de weg

,,Ons doel is zo min mogelijk vrachtwagenkilometers te maken in het Rotterdamse havengebied. Het is onze manier om bij te dragen aan het verminderen van de CO₂-uitstoot. Om die reden laten we een nieuw distributiecentrum in de Eemhaven bouwen. We noemen dat een crossdock center.’’

Aan het woord is Ruud Vat van logistiek dienstverlener Neele-Vat Logistics. Het familiebedrijf is al lang bezig met de aanpak van CO₂. Vat: ,,Voor onze groepage en complete ladingtransporten naar onder ­andere Noorwegen en Finland maken we gebruik van zogenoemd shortsea-vervoer. Niet over de weg dus, maar rechtstreeks vanuit Rotterdam naar Oslo en Helsinki. Ook verzorgen wij al jaren ­intermodaal vervoer – truck op trein – vanuit Nederland naar Italië.

In 2021 nemen we het nieuwe crossdock center in gebruik. Het heeft als doel om containers nog duurzamer af te handelen door zo min mogelijk over de weg te doen in het Rijnmondgebied. We werken samen met buurman Rotterdam Short Sea Terminals en zijn zo in staat bijna alles over water of spoor te vervoeren en zo vrachtwagen­kilometers, en daarmee CO₂-uitstoot, te reduceren.’’

Volledig scherm
Ruud Vat. © Jan de Groen

Dit artikel is mogelijk gemaakt in samenwerking met Eneco, Deltalinqs, gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam en Woonstad Rotterdam en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie.