Volledig scherm
Rotterdam moet ‘van het gas af’.

Waarom we van het aardgas gaan in vijfentwintig antwoorden

Platform energietransitie (PARTNERBIJDRAGE)Rotterdam moet ‘van het gas af’. Moet van het gas af? Wat en wie moet er van het gas af? En van wie? Waarom en wanneer? En als je in een andere stad in de regio woont, wat dan?

We moeten van het gas af! Wie oud genoeg is, krijgt visioenen van mannen in een blauwe overall, Bahco-moersleutel in de hand, voet achter de voordeur, om ons onverbiddelijk van het gas af te sluiten. We gaan de kou in. En we worden op kosten gejaagd, zo niet de regelrechte armoede in, en de wereld zal nooit meer zijn zoals die geweest is... Wie ons overleglandje een beetje kent, zal erop vertrouwen dat het zo’n vaart niet loopt.

Quote

Van het gas af gaan we, maar in een tempo dat logisch past bij alle ontwikke­lin­gen

Ja, van het gas af gaan we. Maar in een tempo dat logisch past bij de ontwikkelingen in de stad, de techniek en de kostenbeheersing. Voor wie afhankelijk is van het collectief (huurders, leden van een VVE) zal het verhaal anders zijn dan voor een particulier. Voorspellingen van tienduizenden euro’s die de energietransitie per huishouden zal kosten, horen ook een beetje bij de eerste grote schrik. Oftewel: dat moet nog maar blijken.

Die dichte gaskraan is ook maar een onderdeel van een veel grotere energietransitie. Een – behoorlijk revolutionair – traject waarin we naar een duurzame, circulaire economie gaan. Wat we eruit halen, stoppen we erin terug. Voor verspilling is geen plaats meer. Bewustzijn helpt: veel beslissingen kan iedereen zelf nemen. Ga ik fietsen of met de auto? Trek ik een trui aan of gaat de thermostaat omhoog?

Veel beslissingen worden al voor ons genomen. Op het moment dat de mindset van producenten en overheden gericht is op schoon en circulair, verandert er al iets in de basis van de spullen die wij nodig hebben. Die zullen veranderen.

Een zonnepaneel is dan bijvoorbeeld niet langer iets voor teenslippers­dragende wereldverbeteraars; het wordt standaard dakbedekking. En het zorgt ervoor dat we water kunnen splitsen in zuurstof en waterstof. En met waterstof kunnen we ons kacheltje weer stoken. Zonder CO2-vervuiling, helemaal schoon. Het zit er allemaal aan te komen.

1.  Wanneer gaat dat gebeuren, die afsluiting van het aardgas?

Eerlijk gezegd: die is al ­begonnen. Nieuwbouwhuizen krijgen geen gasaansluiting meer, de bestaande bouw wordt al onder handen genomen. Bijvoorbeeld wanneer het tijd is voor groot onderhoud. Het gaat ook om logische momenten: als er grondwerkzaamheden in een buurt plaatsvinden. De rekensom is belangrijk. Het moment moet efficiënt zijn en de kosten moeten te overzien zijn. Daarvoor werkt de gemeente met alle partners in de stad aan een plan voor de wijken. Overigens is al zo’n 20 procent van de ­woningen in Rotterdam zonder ­gasaansluiting.

2. Waarom moeten we van het gas af?

Bij de verbranding van gas komt CO2 vrij, een broei­kasgas. Broeikasgassen zorgen dat zonnewarmte gevangen blijft in de dampkring, waardoor de aarde opwarmt. Dat leidt weer tot een keten van problemen die we uiteindelijk het klimaatprobleem noemen. Dat aardgas is maar een steentje van de oplossing: het gaat ook om brandstof van auto’s, kolengestookte centrales en de boeren en winden van herkauwende koeien (methaan).

In 2050 willen we volledig van alle fossiele brandstoffen verlost zijn. We streven ernaar dat alle energie dan hernieuwbaar is en de aardtemperatuur niet verder stijgt dan 1,5ºC.

3. Hernieuwbaar, wat is dat nou? Je kunt energie toch maar één keer gebruiken?

Dat klopt in veel gevallen, maar het gaat hier om de bron van de energie: wind is er meestal, de zon schijnt altijd en water zal zich overal voegen naar de zwaartekracht (denk maar aan een waterkrachtcentrale) of aan eb en vloed. Biomassa uit afval wordt ook hernieuwbaar genoemd, want restproducten zijn er overal. Aardwarmte wordt ook al benut.

4. Ik woon in Barendrecht, Vlaardingen... geldt dat ook voor mij?

Ja, het geldt uiteindelijk voor heel de wereld. Of je op het warmtenet komt of dat er andere oplossingen worden gevonden hangt weer af van de lokale mogelijkheden en ambities. Zo wordt in Schiedam al concreet gewerkt aan het plan om de hele wijk Groenoord van het gas los te koppelen.

5. Hoe gaat dat elders in Nederland?

Overal in het land zal dat min of meer op dezelfde manier gaan: met veel vooroverleg tussen alle betrokken partijen en de mensen die het treft, drie stappen vooruit, twee stappen terug. Je kunt pas van het gas af, als je de bewoners een andere bron voor hun verwarming of voor het koken te bieden hebt. En altijd is de vraag wie welke kosten voor zijn rekening neemt.

6. Heb ik even niet opgelet? Wie heeft dat besloten?

Dat hebben wij met elkaar gedaan, door de mensen te kiezen die ons in de politiek vertegenwoordigen: onze Nederlandse regering toen zij in 2015 de handtekening zette onder het Klimaatakkoord van Parijs. De andere overheden volgden het rijk. In maart 2017 tekenden Rotterdam en Provincie Zuid-Holland de Green Deal Aardgasvrije Wijken.

7. Hoe gaat dat in zijn werk, met die overheid?

In essentie raakt klimaat­verandering de veiligheid en leefbaarheid van ons land; dat zijn kerntaken van de overheid. Het proces is daarom overheidsgestuurd met ­klimaatakkoorden, omgevingswetgeving, het verstrekken van vergunningen, het maken van milieuwetgeving en dergelijke. Het rijk zette de eerste stap, provincies en gemeenten volgden. Maar ook Europa gaat uit van de afspraken in het Akkoord van Parijs, bijvoorbeeld bij het sluiten van ­handelsovereenkomsten met landen buiten de EU.

Quote

We willen ook niet langer afhanke­lijk zijn van gas uit Rusland

8.  Is er verschil voor huurders en huiseigenaren?

Ja, huurders krijgen te maken met collectieve aanpassingen of veranderingen. Dat wordt (hopelijk) keurig georkestreerd tussen alle partijen. Een beetje vergelijkbaar gaat het met huiseigenaren die lid zijn van een grote VVE. Individuele huiseigenaren zullen omschakelen op het moment dat zij dat zelf willen, of als zij gedwongen worden tot aanpassingen omdat bijvoorbeeld de net­beheerder de gasleiding in de straat vervangt.

9. Wanneer is mijn huis aan de beurt?

Tussen nu en dertig jaar. Niets staat nog vast. De ­gemeente brengt per wijk in kaart wat de handigste oplossing zal zijn: helemaal elektrisch, aansluiting op het warmtenet of in welke combinatie van beide. Er wordt al flink geëxperimenteerd met proefopstellingen.

10. Wat gaat mij dat kosten?

Zo min mogelijk in één keer, zoveel mogelijk gespreid over de tijd. Omdat tegenover de investering ook vaak een besparing staat – er wordt minder energie gebruikt in een goed geïsoleerd huis, nieuwbouw wordt (bijna) energieneutraal en veel huizen gaan energie opleveren met zonnepanelen op het dak – kunnen de uitgaven vaak worden terugverdiend met een lagere energierekening.

11.  En als ik het er niet mee eens ben?

Dan moet je je stem laten horen. Tijdens inspraakrondes of met je stemgedrag.

12. Gaan bedrijven ook van het gas af? En die enorme industrie in de haven?

Ja, de industrie moet ook van het aardgas af, maar daar zijn andere ­oplossingen voor nodig dan voor burgers. Zo zijn in veel industriële processen temperaturen nodig van meer dan 250 graden Celsius. Die bereik je niet met elektriciteit. Met waterstof kan dat wel en die kun je weer maken met groene stroom.

13. Waarom gaat men elders in de wereld juist over op aardgas?

Omdat het voor die landen een logische tussenstap is. Zij draaien hun economie bijvoorbeeld op de enorm vervuilende steenkolen. Zij verminderen niet alleen hun CO2-uitstoot drastisch als zij overgaan op aardgas, ook komt er minder fijnstof in de atmosfeer. Bovendien maken wij onze reuzenstap omdat we vinden dat we niet langer gas kunnen halen uit Groningen en ook niet afhankelijk willen zijn van gas uit bijvoorbeeld Rusland.

14. In Nederland varen schepen ook steeds meer op gas, klopt dat?

Een vergelijkbaar verhaal: schepen varen nu op stookolie en diesel. Lng (liquid natural gas, in goed Nederlands: vloeibaar aardgas) is daar het alternatief voor, want als je dat gebruikt, zijn de uitlaatgassen veel schoner. De uitstoot van CO2 vermindert met een kwart. Zolang er geen echt duurzame brandstoffen zijn voor zeeschepen is lng een stap vooruit. Het is ook de toekomst voor de cruiseschepen die bij de Erasmusbrug liggen te pruttelen. Walstroom is een oplossing voor schepen aan de kade. Ze laten nu hun motoren nog draaien voor stroom aan boord.

15. Oké, dan gaan we elektrisch koken en stoken... Maar die stroom wordt toch ­gewoon opgewekt in een kolengestookte of gascentrale?

Klopt, en er wordt hard aan gewerkt om ook dat te veranderen. In 2050 moet alle energie van hernieuwbare bronnen komen, dat is het einddoel. Met dat in gedachten wordt nu stap voor stap het hele systeem ingericht.

16. Kan het huidige gasleidingnetwerk niet worden benut voor waterstof?

Waterstof is pas ‘schoon’ als je die maakt met groene stroom. In veel gevallen kun je die stroom beter direct gebruiken om op te koken of te stoken, in plaats van er eerst waterstof van te maken.

Toch zitten er positieve kanten aan waterstof: voor de industrie omdat je er erg hoge temperaturen mee kunt bereiken; voor het netwerk omdat waterstof (H2) een goed opslagmedium is voor de groene energie van windmolens en zonnepanelen. De opbrengst daarvan is letterlijk afhankelijk van weer en wind. Waterstof kan als een soort buffer fungeren en gelijkmatig ­energie leveren.

17. Dus gewoon een paar extra ­windmolens en klaar?

Nou, een paar... om de industrie in de haven te voorzien van groene stroom en waterstof zijn ongeveer duizend van de allergrootste windmolens nodig, formaat Eiffeltoren.

18. Waarom geen andere methode? Aardwarmte? Of kernenergie?

Er is niet één oplossing, alle bronnen worden onderzocht. Het aardige is: de oplossingen bestaan naast elkaar. De industrie, vaak afhankelijk van enorme power en hitte, zoekt naar oplossingen met waterstof. Over kernenergie wordt weliswaar weer gesproken, maar er zijn veel kosten, tijd en kennis nodig om die veilig en rendabel op te wekken. Dat biedt nu geen oplossing.

19. Hoe zit het met de kassen in het Westland en bij ­Bleiswijk? Dat zijn toch ook gasslurpers?

De tuinders zullen ook van het gas af gaan. Zij kunnen restwarmte van de industrie gebruiken en geothermie. De industrie in de haven heeft genoeg warmte over (dat wordt koelwater genoemd, maar koel is het niet) om een flink deel van de kassen te verwarmen. Plus zo’n 500.000 huishoudens!

20. Het ontbreekt ­sowieso aan handjes om al die 7 of 8 miljoen Nederlandse huishoudens van het gas te halen. Dat komt neer op zo’n duizend huizen, elke werkdag, dertig jaar lang.

Klopt, en daarom zal het ook niet zo snel gaan allemaal. Wel zal het beleid op een gegeven moment zo ingeburgerd zijn dat iedere verandering of aanpassing direct een steentje bijdraagt aan minder vervuiling.

21. Wij zijn zo’n klein landje, ons effect op het klimaat is onmeetbaar. Wat als we niet meedoen?

Olie en aardgas raken op termijn sowieso op. Wij leven in een van de meest welvarende, best georganiseerde landen van de wereld. En we leven onder de zeespiegel. Als wij ons al niet inzetten om de stijging van de zeespiegel tegen te gaan, wie dan wel? Uiteindelijk gaat het hier ‘maar’ om de verandering van een energiesysteem dat pakweg 100 à 150 jaar bestaat. Het levert ook allerlei kansen op: niet alleen voor onze veiligheid en gezondheid, ook voor de werkgelegenheid. En we worden minder afhankelijk van andere landen voor onze energievoorziening.

Quote

Niets staat nog vast, er wordt nu in kaart gebracht wat de handigste oplossing zal zijn

22. Betalen burgers meer dan bedrijven?

Het is eerder andersom. Veel bedrijven moeten nu al aan strengere milieuregelgeving voldoen dan burgers en investeren volop. Begin deze maand besloot de regering bovendien dat er een CO2-heffing komt voor de industrie, dat de landbouw ook zijn steentje moet bijdragen, dat er meer balans komt in de lastenverdeling van de klimaatplannen en dat burgers worden ontzien met de energierekening.

23. Bij wie komt de rekening dan ­terecht?

We betalen allemaal, direct door de kostprijs van een product, indirect via belastingen. Een grotere uitdaging is hoe de kosten worden gespreid over de tijd. Wie pakt de rekening nu, wie pakt hem later? Maar altijd geldt voor iedereen: wat je minder of niet gebruikt, geef je ook niet uit. Besparen levert een belangrijke bijdrage in dit verhaal.

24. Wat komt hierna?

Wie het weet mag het zeggen. Voor de burger zal het gaan om andere zaken die bijdragen aan de klimaatverandering. De brandstof voor vervoer en transport zal hernieuwbaar moeten zijn, net als de productiemethode van goederen of voeding. Wereldwijd stoot veeteelt bijna een vijfde uit van alle broeikasgassen, meer dan alle auto’s, vliegtuigen en boten samen. Zou de hele ­wereld zoveel vlees willen eten als wij nu, dan komen we wel een paar aardes tekort.

25. Dus het is over met de pret?

Dat maakt ieder voor zich uit. Laten we zeggen: het gaat om een positieve bijdrage. De wereld een beetje beter achterlaten. Hoe leuk is dat? 

Dit artikel is mogelijk gemaakt in samenwerking met Eneco, Deltalinqs, gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam en Woonstad Rotterdam en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie.