Afvalvrij leven, zelfs bij McDonald’s, lukt dat?

Heel Twente moet in 2030 afvalloos zijn. Is dat te doen? Verslaggever Joost Dijkgraaf probeert een week afvalvrij te leven. En ja, dan ook echt afvalloos. „Hoe ga ik dit in vredesnaam redden?”

Een kleine biecht: normaal ben ik niet zo’n afvalscheider. Bij mij thuis belandt er nog wel eens iets ‘per ongeluk’ op de grote hoop. Met een mengeling van bewondering en afgunst kijk ik al jaren hoe vrienden en familie hun ‘afvalstromen’ goed op orde hebben.

Deze plastic-paria zondigt nogal eens. Ooit hoorde ik dat het allemaal weer in één verbrandingsoven eindigt. „Echt klinkklare onzin”, zegt Agnes Koopman van het project Afvalloos Twente. „Al ons Twentse plastic wordt echt helemaal gesorteerd en verwerkt”, verzekert ze. Hoogste tijd voor actie dus. Ik gooi een week lang mijn leven drastisch om. Het doel: een week lang afvalloos leven: geen plastic, geen restafval, geen verpakkingen en geen koffiebekertjes.

Dag 1: overleven

Poeh, waar begin je zo’n test? Een snelle wandeling door mijn keuken drukt mij pijnlijk met de neus op de feiten. Neem m’n ontbijt: dat is normaal gesproken kwark (in plastic bak), passievrucht (in plastic zak) en thee van verse munt (in plastic bak).

Quote

Ik ben die weirdo met die bakjes, die straks aan de beurt is. Hoe pak ik dit aan?

Dat zit er deze week niet in. Net als alles wat kant-en-klaar is, candybars, diepvriespizza’s, Johmasalades, voorgesneden groenten en (guilty pleasure) een broodje voorverpakte Bapao. Niets dus eigenlijk. Wat moet ik eten? Hoe ga ik dit in vredesnaam redden? Overleven?

Tot mijn eigen verbazing tover ik 's avonds mijn allereerste volledig afvalvrije maaltijd op tafel. Met curverbakjes en zakjes ben ik de straat op gegaan. Het concept: vraag de slager, bakker en groenteboer of het in zo'n bakkie mee mag. Op die manier heb ik wel eten, maar geen afval. In de rij bij de slager voel ik me opgelaten. Ik ben die weirdo met die bakjes, die straks aan de beurt is. Hoe pak ik dit aan?

Volledig scherm
Mag het ook in een eigen bakje? © Joost Dijkgraaf

Vreemd genoeg word ik nergens gek aangekeken. Bij de bakker niet, de slager niet en op de markt niet. „Wij staan ook in kleinere dorpen als Beltrum en Ruurlo, daar zijn mensen gigantisch met het milieu bezig”, vertelt een marktkoopman. „Iedereen neemt daar zijn eigen tas mee. In Enschede zie je dat minder, dat bint funshoppers. Die nemen vijf appeltjes en zijn klaar.”

Van de slager krijg ik een compliment. „Iedereen heeft die bakjes in huis, bijna niemand neemt ze mee. Jij nu wel, net als een oude dame van 93 die hier elke week komt. Zij wordt boos als we ook maar één plastic velletje gebruiken.”

Dag 2: niet mokken

Ik sta dus niet alleen in deze strijd, dat doet me goed. De bakker en slager krijgen meerdere milieubewuste klanten per dag, en dat aantal neemt snel toe vertellen ze. Wat me zelf opvalt: minder huisafval maken is vooral meer nadenken. Zo plan ik noodgedwongen mijn dagen zorgvuldig, de eet-momenten helemaal. Het ontbijt los ik op door yoghurt uit glazen statiegeldfles (van de eco-winkel) te eten, met een banaan.

Op het werk drink ik koffie uit een meegebrachte mok. De lunch voor de hele dag zit in eigen bakjes. Het went verrassend snel, zelfs voor collega’s die een rondje halen. „Joost een bakkie uit de mok?” Waarom heb ik dit niet honderden kartonnen bekertjes geleden bedacht?

Volledig scherm
De amunitie voor de afvalvrije week © Joost Dijkgraaf

Even terug naar de kern, hoe zat het ook alweer met afval in Twente?

Alle Twentse gemeenten doen mee aan het project ‘Afvalloos Twente’. In 2030 moet heel Twente ‘afvalvrij’ zijn, en dus wordt overal hard gewerkt (diftar, belastingen, gratis afvalbakjes voor op het aanrecht) om het huisvuil terug te dringen.

• Afvalloos Twente betekent in praktijk: een opbrengst van minder dan 50 kilo restafval per persoon per jaar.  Een gezin zou dan nog 2 à 3 keer per jaar de grijze otto aan de straat zetten.

• Het gemiddelde in Twente ligt nu nog op 106 kilo restafval per persoon, in de Achterhoek is dat 102 kilo.

•  In totaal - inclusief groenafval en vuilstort - maken we veel meer rotzooi, liefst 553 kilo per persoon per jaar.

Dag 3, 4 & 5: de komkommerparadox

Een bizarre constatering: de supermarkt is verboden terrein geworden. Bijna alles wat daar ligt zit in een verpakking. Zelfs groenten zijn amper verkrijgbaar zonder plasticje, van pastinaak tot peultjes. 

Volledig scherm
Volle schappen, maar alles zit in plastic © Joost Dijkgraaf

In de rij bij de kassa kijk ik plots met een blik vol afschuw naar de banden vol verpakkingsmateriaal. Bah, wat een rotzooi, wat een plastic. Eigenlijk dringt de volle omgang van onze vervuilende consumptiemaatschappij nu pas tot me door. 

Er zit ook een andere kant aan dit verhaal, vertellen duurzaamheidsmanagers. Ze noemen dat de komkommerparadox. Sinds een aantal jaar zit om supermarktkomkommers vaak - tot ergernis van veel mensen - een plastic condoompje. Onzin? Misschien, maar de komkommer blijft daardoor wel 7 tot 14 dagen langer houdbaar. Vooral een uitkomst voor biologische komkommers, die minder verkocht worden. Zonder het plasticje zouden er veel meer komkommers weggegooid worden en de voedselverspilling rap toenemen: de komkommerparadox.

„Het gaat er uiteindelijk om dat hetgeen je gebruikt, ook weer nieuwe grondstof kan zijn”, vertelt Koopman. „Dat moet de volgende stap na Afvalloos Twente zijn: een circulaire samenleving. Dan is alle afval weer een nieuwe grondstof en gaat er niets verloren. Maar voor zoiets moet iedereen mee, ook de hele verpakkingsindustrie. Dat is niet in een paar jaar gefixt.”

Dag 6 & 7: verlangen naar rotzooi

Volledig scherm
De koelkast: vol met bakjes en groente © Joost Dijkgraaf

Het gesleep met bakjes en zakjes begint me een beetje op te breken. De meest simpele dingen zijn lastig geworden: koffie uit mijn Nepressomachine, thee uit een zakje, een koekje, een nieuw mesje voor mijn baardtrimmer. Zelfs vegetarische burgers blijken niet plasticvrij verkrijgbaar, en dus eet ik noodgedwongen meer vlees dan normaal. Mijn koelkast ziet er wat troosteloos uit, met slechts een paar gevulde curverbakjes en wat glazen flessen.

Op een aantal momenten ga ik overstag, dat afval spaar ik op in een mandje. Zo zit er een piepklein plasticje om het vaatwasserblokje dat ik gebruik. In het weekend onthoud ik mezelf geen biertje vanwege het vervuilende dopje. Er zijn grenzen...

Volledig scherm
Een normale week huisafval vs een week afvalvrij © Joost Dijkgraaf

Toch kijk ik met gepaste trots naar mijn afvalbak aan het eind van de week. Hij is zo goed als leeg, terwijl de groentebak uitpuilt. Positieve bijkomstigheid is dat ik veel meer bij de lokale middenstand kwam dan normaal. Het persoonlijke contact met de bakker en slager geeft voldoening, de kwaliteit is beter en de uitgaven blijven in je  eigen regio. Bij de slager word ik inmiddels herkend: „Heb je de bakjes weer mee?”

Aan de andere kant ben ik stukken duurder uit dan bij de grootgrutter. Een andere oplossing zie ik zo één-twee-drie niet: dit zal dan ook niet voor iedereen weggelegd zijn. Of zoals mevrouw Koopman het zegt: „Veel problemen met afvalscheiding komen voort uit hufterig gedrag. Maar ja, als jij aan het overleven bent en de touwtjes aan elkaar knoopt, dan boeit afvalscheiden je gewoon niks.”

Grande finale: de McDonald's

Na een week verlang ik weer naar rotzooi. Naar een snel bezoekje aan de supermarkt, zonder nadenken. Het meenemen van curverbakjes wil ik voortzetten, net als mijn eigen werkmok. Toch voelt het ergens als een achterhoedegevecht. Grootste probleem ligt niet in onze keukens, maar bij de verpakkingsindustrie. Zolang zij niet veranderen, blijft het dweilen met de kraan open. 

Als grande finale breng ik een bezoekje aan de McDrive met zelf meegebrachte bakjes. De jongen achter het eerste raam weet niet wat ’m overkomt, als ik verzoek de Big Mac in een curverbakje mee te geven. „Meneer, dit moet ik overleggen met de manager.” 

Na minutenlang topoverleg krijg ik mijn fastfood afvalvrij mee. De Big Mac in het ene bakje, de patat in de andere. Het kan dus toch! Maar, zo vertelt de manager, „Je bent echt de eerste in al die jaren die hierom vraagt. Dit hebben we nog nooit meegemaakt.”

Volledig scherm
Door de McDonald's met je eigen bakjes? Het kan! © Joost Dijkgraaf
Volledig scherm
Een afvalvrij aanrecht © Joost Dijkgraaf

In samenwerking met indebuurt Enschede