Volledig scherm
© Marco de Swart

Jeroen van Koningsbrugge lag wakker van rol als Jodenjager

interviewEindelijk wordt na jaren voorbereiding het leven verfilmd van de meedogenloze Jodenjager Dries Riphagen. Het is voorlopig een van de laatste klussen van Jeroen van Koningsbrugge die binnenkort tijdelijk met zijn gezin naar Amerika verhuist.

Quote

Riphagen is een meedogenlo­ze man. Wij draaiden een scène waarin hij een Joodse vrouw die hem haar geld toever­trouw­de, achterliet in de veronder­stel­ling dat zij veilig was. Maar hij wist dat zij even later werd opgepakt en op transport werd gezet. De man was een enorme opportu­nist

Jeroen van Koningsbrugge
Volledig scherm
© Marco de Swart

Twee mannen stappen op een mistige ochtend voor een fabrieksterrein in Delft uit een antieke auto van Engelse makelij. Stoere gleufhoeden, lange wapperende trenchcoats, wijd gesneden maatpakken. Van de twee gaat - zonder dat ze een woord zeggen - een onmiskenbare dreiging uit.

De meest imposante van het duo wordt gespeeld door Jeroen van Koningsbrugge: Dries Riphagen, amateurbokser, een Amsterdamse gangster met de bijnaam Al Capone. Hij was in de hoofdstad vooral bekend als Jodenjager die zo fanatiek zijn slachtoffers achterna zat en financieel uitkleedde dat het zelfs de SD (Sicherheitsdienst) soms te gortig werd. De man die hem vergezelt, is ook geen lieverdje, de souteneur Joop Out (Tjebbo Gerritsma). Hij is de rechterhand van Riphagen.

Riphagen lijkt de zoveelste Nederlandse speelfilm te worden over de Tweede Wereldoorlog, maar het verhaal dat regisseur Pieter Kuijpers (Van God Los, TBS) vertelt, is voor Nederlandse filmbegrippen uniek. ,,De meeste Nederlandse speelfilms over de oorlog hebben een heldhaftig karakter, denk aan Het Meisje Met Het Rode Haar en Soldaat van Oranje. Maar dat er ook Nederlanders waren die tijdens de bezetting heel andere dingen uitspookten, is vrijwel niet verfilmd, behalve misschien enigszins in Zwartboek.''

Volledig scherm
© Marco de Swart
Volledig scherm
Filmjournalist Ab Zagt op de set. © Marco de Swart

Kuijpers wilde het leven van Rip­hagen, na lezing van het boek dat twee Parooljournalisten over hem schreven, 20 jaar geleden al verfilmen. Maar de financiering was een probleem en tal van producenten waren kopschuw voor het onderwerp. Met medewerking van de VPRO is het nu gelukt. Eerst komt er volgend jaar de speelfilm, daar­na nog een driedelige miniserie.
Voor Van Koningsbrugge is Riphagen zonder twijfel zijn zwaarste filmrol.

,,Ik heb - toen we pas waren begonnen - wel enkele nachten wakker gelegen van deze rol. Riphagen is een meedogenloze man. Wij draaiden een scène waarin hij een Joodse vrouw die hem haar geld toevertrouwde, achterliet in de veronderstelling dat zij veilig was. Maar hij wist dat zij even later werd opgepakt en op transport werd gezet. De man was een enorme opportunist.''

Gespleten
Van Koningsbrugge omschrijft Rip­hagen als een gespleten persoonlijkheid. ,,Thuis was hij een lieve huisvader, zo heb ik van zijn zoon begrepen. Zijn vrouw maakte hij wijs dat hij mensen hielp. Hij had een enorme overtuigingskracht waardoor iedereen hem vertrouwde. Als antisemiet wist hij Joodse mensen een gevoel van vrijheid te geven, waarna hij ze helemaal leeg trok en hun geld en sieraden inpikte. Hij maakte zo tussen de 200 en 300 slachtoffers.''

In de film loopt Van Koningsbrugge met een revolver rond, maar die hoeft hij in zijn vertolking nauwelijks te gebruiken. ,,Op een gegeven moment staat er iemand met een stengun tegenover hem. Hij weet hem met woorden te overreden. Vervolgens slaat hij hem helemaal in elkaar. In een ander geval gaat Riphagen, die ook bokser was, net zo lang door totdat hij iemand helemaal doodslaat.''

Een parallel met het heden zien zowel Kuijpers als zijn hoofdrolspeler. ,,Je kan Riphagen zonder meer vergelijken met de mensensmokkelaars die nu vluchtelingen hun geld aftroggelen en hen op krakkemikkige bootjes naar Europa sturen,'' stelt Van Koningsbrugge.

Ondanks zijn praktijken wist Rip­hagen na de oorlog uit handen van justitie te blijven. Hij vluchtte via Spanje naar Argentinië. ,,Die periode uit zijn leven behandelen wij niet in de film,'' zegt Van Koningsbrugge. ,,Wij stoppen als hij uit Nederland ontsnapt. Ik hoop over 10 jaar samen met Pieter een vervolg te maken van Riphagen. Dan ben ik 52, de juiste leeftijd om deze fase uit zijn leven te spelen.''

Malibu
Eind dit jaar vertrekt de acteur met vrouw en kinderen voor een halfjaar naar Malibu in Californië. ,,Het lijkt mij heerlijk,'' blikt hij vooruit. ,,Mijn vrouw gaat er binnenkort naar toe om een huis voor ons te zoeken. Het lijkt mij zo fijn om eens een tijdlang bezig te zijn met de vraag: waar gaan we vanavond eten? En lekker lang op het strand te liggen. Maar het kan ook zijn dat ik na een maand compleet gek word.''

Voordat hij Nederland tijdelijk verlaat, heeft Van Koningsbrugge nog een overvolle agenda. Opnamen voor Draadstaal, Ik Hou van Holland en Lekker Nederlands.

,,Het lijkt wel alsof iedereen die laatste maanden nog even met me aan de slag wil. Ik kan daar goed mee omgaan. Ik focus op één ding tegelijk. En ik barst van de energie. Ik zie dat terug in mijn zoontje Salomon van 8 die deze maand meedanst in de voorstelling Giselle van Het Nationale Ballet. De energie die hij in het dansen stopt, herken ik. Ik ben dan ook heel trots op hem.''

Volg AD Show op Facebook en Twitter.

Volledig scherm
© Marco de Swart
Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement