Volledig scherm
Schrijver Jan Siebelink (r) geeft hoofdrolspeler Barry Atsma aanwijzingen. © Elmer van der Marel

Toch gelukt! Verfilmen van 'Knielen op een bed violen'

Paul Verhoeven kreeg het niet voor elkaar om Jan Siebelinks religieuze bestseller Knielen op een bed violen te verfilmen. Zijn collega Ben Sombogaart, die nu druk bezig is met de opnamen, snapt dat goed. Ook hij kreeg een hekel aan  hoofdpersoon Hans. 'Daarom heb ik voor Barry Atsma gekozen, iemand die ook charmant kan zijn.'

Volledig scherm
© Elmer van der Marel
Volledig scherm
Barry Atsma speelt Hans, een man die in de handen van een calvinistische sekte valt. © Elmer van der Marel
Quote

Ik zag er van tevoren te gezond uit om Hans te spelen

Barry Atsma

Barry Atsma (42) heeft er wel eens gezonder uitgezien. Het gezicht van de acteur oogt smal, de wangen zijn ingevallen en ook zijn gebit heeft betere tijden gekend. De acteur heeft zich behoorlijk afgepeigerd om de hoofdrol te kunnen spelen van Hans, de vaderfiguur uit Knielen op een bed violen. Jan Siebelink schreef het boek (waarvan meer dan 600.000 exemplaren zijn verkocht) in 2005 over zijn vader, een man die in de handen valt van een calvinistische sekte, waarna hij alles dreigt te verliezen: zijn gezin, zijn gezondheid en zijn bloemenkwekerij.
,,Voor deze rol ben ik 9 kilo afgevallen,'' zegt Barry Atsma tijdens een draaipauze in Doesburg waar zijn personage in een bloemenwinkel een vernedering moet ondergaan.

Dieet
,,Ik volgde een streng dieet van aanvankelijk 1300 calorieën per dag voor de sterfscène. Daarna ging ik naar 1700 calorieën en trainde ik dagelijks heel fanatiek. Ik wilde er tanig uitzien omdat ik een man speel die vlak na de oorlog heel hard moest werken, de hele dag aan het sjouwen was en ook nog veel rookte. Ik zag er van tevoren gewoon te gezond uit om hem te spelen. Toen ik op gewicht was, had ik 40 procent van de rol al te pakken.''

Voor de vertolking moest Atsma ook in emotioneel opzicht diep gaan. ,,Het is een heel tegenstrijdig personage. In het begin is hij zeker charmant, maar daarna komen ook enorme woede-uitbarstingen bij hem los. Er zit in hem ook dat nerveuze van Vincent van Gogh die ik ook heb gespeeld. Het is iemand die vlucht voor de werkelijkheid, zoekt naar de zin van het leven. Daar kan ik mij in herkennen. Met zijn religieuze ervaringen heb ik niets. Zelf ben ik atheïst.''

Bij de opnamen heeft Atsma een perfect klankbord tot zijn beschikking: schrijver Jan Siebelink die hij om advies kon vragen. De twee hadden geregeld contact over bepaalde details, zoals het juiste woordgebruik van Hans. Atsma: ,,Er zitten vijf momenten in de film die gebaseerd zijn op mijn gesprekken met Jan.''

Volledig scherm
© Elmer van der Marel
Volledig scherm
© Elmer van der Marel

Verleiden
De schrijver is ook op de set in Doesburg aanwezig. Siebelink heeft zich laten verleiden om een figurantenrol te spelen. Gekleed in een pak dat in jaren '50 in de mode was wacht de auteur geduldig op zijn beurt. ,,Ik speel een klant in een bloemenwinkel die meemaakt hoe Hans moet knielen in de winkel om geld op te rapen. De winkelier is hem dat bedrag schuldig en heeft die biljetten op de grond gesmeten.''

Het had nogal wat voeten in de aarde voordat Knielen op een bed violen kon worden verfilmd. Een kleine 10 jaar geleden waren Paul Verhoeven en zijn vaste scenarist Gerard Soeteman geïnteresseerd. Maar zij kwamen er niet uit. Verhoeven kon zich naar verluidt niet verplaatsen in de mannelijk hoofdpersoon die hij op den duur ging haten.

Confronterend
,,Iedereen reageert anders op het boek,'' legt Siebelink uit. ,,Sommige lezers hebben het in de tuin begraven. Het is te confronterend. Anderen lezen het niet uit. Er zijn ook lezers die iets van hun eigen vader herkennen. Het boek is geen afrekening. Ik heb het zonder enige wrok geschreven. Ik was toch het jongetje dat zijn ouders bij elkaar wilde houden.''

Egoïstisch
Ook regisseur Ben Sombogaart, zelf niet gelovig, had moeite met het lezen van Knielen op een bed violen. ,,Na twee derde van het boek werd ik kwaad op de hoofdpersoon. 'Man, wat doe je jezelf aan?' was mijn reactie. Hoe naïef kun je zijn? Hoe egoïstisch? Dat was voor ons wel een opgave: hoe maak je Hans toch interessant voor de kijker? Daarom heb ik Barry Atsma gekozen voor de hoofdrol. Ik had, zoals mijn moeder dat vroeger noemde, een knappe verschijning nodig. Iemand die ook charmant kan zijn. Dat maakt alles wat hem overkomt des te pijnlijker.''

Voor de rol van Margje, de vrouw van Hans, is Noortje Herlaar gevraagd. De actrice las het boek en wist wat haar te wachten stond. ,,Margje is een ontroerend personage met veel worsteling en wanhoop. Zij blijft bij haar man. Zij is nuchter, krachtig en heeft een goed stel hersens. Ze gedoogt voor een deel de sektarische manier waarop Hans het geloof in huis haalt. Maar je ziet haar constant knokken tussen haar eigen overtuigingen en het fanatisme van Hans. Waar ligt de grens van moeten verduren en slikken, uit naam der liefde? Ik denk dat die grens bij de vrouwen van mijn generatie sneller bereikt is dan bij Margje.''

Moeder
Misschien krijgt Herlaar ooit een tweede kans om Margje te spelen. Jan Siebelink (77) publiceert in oktober een boek dat geheel aan zijn moeder is gewijd. ,,Voor mij zijn mijn ouders nog springlevend,'' zegt Siebelink. ,,Door mijn boeken ben ik nog altijd met ze bezig.''

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement