Volledig scherm
De PI in Leeuwarden © Google Streetview

Directeur PI Leeuwarden: 'We moeten ons wapenen tegen een verslechterde populatie’

De Commissie van Toezicht stelt in het jaarverslag over 2018 dat er te weinig plek voor mensen met psychische problemen is bij de gevangenis in Leeuwarden. Directeur Toon Molleman hoopt met het uitbreiden van de afdeling voor extra zorgvoorziening (EZV) dat probleem te ondervangen.

Gevangenen van de penitentiaire inrichting (PI) in Leeuwarden die psychiatrische zorg nodig hebben, zijn vorig jaar vaker afgezonderd opgesloten. Een maatregel waar directeur Molleman niet blij mee is, maar waar hij in sommige gevallen niet onderuit kan. Het is de bedoeling dat sommige gedetineerden doorstromen naar een penitentiair psychiatrisch centrum (PPC), maar deze zitten vaak overvol - een landelijk probleem.

‘Af en toe stevig ingrijpen’

De EZV-afdeling in Leeuwarden zit ook krap in de capaciteit, daarom werd er vaker gebruikgemaakt van de isoleercel ’om het beheersbaar te houden’, schrijft de Commissie van Toezicht. Het ging voornamelijk om gedetineerden die op de wachtlijst stonden voor een PPC. ,,Als het niet nodig is, dan doe ik het niet’’, stelt Molleman. ,,Maar als iemand zichzelf beschadigt of een gevaar is voor personeel, dan kun je soms niet anders. Als iemand doorlopend de boel ophitst en onveilig is voor zijn omgeving, moet je restricties opleggen. Af en toe moet je stevig ingrijpen. Ik doe dat wel op een glijdende schaal: eerst in gesprek en dan uitsluiten van het dagprogramma of andere privileges wegnemen en als laatste plaatsing in de strafcel. Daar zijn we zeer terughoudend mee.’’ In een straf- of isoleercel vindt een gedetineerde enkel een metalen toiletpot en overdag zitelementen en ‘s avonds een matras.

De wachtlijsten bij de psychiatrische centra - er zijn er vier in Nederland - zijn momenteel weg. In Scheveningen en Zwolle is de capaciteit uitgebreid. ,,Dat gaf ons direct lucht. De laatste maanden hadden we niemand meer in de isoleercel die wachtte op een plek bij een PPC. Onze EZV zit behoorlijk vol, maar ik verwacht dat we na de uitbreiding van volgend jaar een hele tijd vooruit kunnen.’’ Op de EZV is straks ruimte voor vierentwintig in plaats van twaalf gedetineerden.

Personeel van gevangenissen krijgt de laatste jaren steeds meer te maken met gedetineerden met een lichte verstandelijke beperking. Het percentage kan zelfs oplopen tot de helft van het aantal gedetineerden. De gevoelens dat er meer mensen rondlopen met een persoonlijkheidsstoornis of psychische problemen, worden ondersteund door een onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). De onderzoekers bevelen aan dat medewerkers beter getraind moeten worden, zodat zij in staat zijn om te gaan met gedetineerden met een hoge mate van antisociaal gedrag. Een lezing die Molleman onderschrijft; de medewerkers van PI Leeuwarden volgen hiertoe extra opleidingen.

Andere benadering

,,Soms heeft een gedetineerde echt een andere benadering nodig en is de reguliere bejegening niet meer toereikend als het op persoonlijkheidsstoornissen aankomt. De vraag naar detentiecapaciteit is de laatste twee jaar veel hoger dan ervoor en ook hoger dan verwacht. De kenmerken van de populatie veranderen ook, daar moeten we op anticiperen.’’

Personeelslid gewond

De directeur stelt dat het ervaren Leeuwarder personeel continu de spanning bij de populatie probeert aan te voelen. ,,Het is heel uitzonderlijk als we de controle kwijtraken.’’ Een voorbeeld daarvan is een incident op 4 september vorig jaar. Een personeelslid raakte ernstig gewond in haar gezicht, door toedoen van een gedetineerde. Deze man was in een strafcel geplaatst in afwachting van zijn overplaatsing naar een PPC. Tijdens de tijd voor persoonlijke verzorging, sloeg hij de vrouw uit het niets.

De gedetineerde die het personeelslid toetakelde, zit momenteel in een PPC. ,,Het was een gruwelijk incident en het was voor ons ook onverwacht. Het is uitzonderlijk dat zoiets gebeurt.’’ Iemand die zich misdraagt, kan in de isoleercel terechtkomen en door meer personeelsleden worden begeleid. ,,In dit geval stonden de mensen er, die er moesten staan. Maar het ging niet zoals we hoopten. De populatie verslechtert en we moeten ons er tegen wapenen.’’

Beheersregime

Intussen wordt de gevangenis flink verbouwd. Er komen onder meer nieuwe vloeren en sloten. Dat betekent dat er continu een afdeling dicht is. Begin volgend jaar is de capaciteit van de extra zorgvoorziening (EZV) verdubbeld. ,,Er komt ook een nieuw beheersregime, waarmee we lastiger gevallen uit de reguliere populatie kunnen zetten. Dan draait de grotere groep makkelijker.’’ Naast de beheersmatigheid, wil Molleman re-integratie niet uit het oog verliezen. ,,We gaan gezinsbenadering een eigen plek geven: vaders in detentie die hun vaderrol willen oppakken.’’