Volledig scherm
Een kwart van de verkopers geeft na ID-controle van een 17-jarige toch drank mee. © Beeld Werkt

Twee op drie 17-jarigen krijgen probleemloos drank mee in Friesland

Bijna twee op de drie 17-jarigen konden afgelopen zomer in Friesland ongehinderd alcoholische drank kopen op populaire verkoopplekken onder jongeren. Vooral in cafetaria’s en op evenementen is nauwelijks controle op leeftijd.

Dat blijkt uit een ‘hotspot-nalevingsonderzoek’ dat is gedaan in opdracht van de gezondheidsorganisatie GGD Fryslân en maandagmiddag openbaar is gemaakt. Zo’n 250 locaties zijn afgelopen zomer bezocht door 17-jarige mystery-shoppers. De meeste gelegenheden deden ze twee keer aan. In slechts 36,6 procent van de pogingen werd het verbod op alcoholverkoop aan kinderen onder de 18 jaar nageleefd. Dat schrijft de Leeuwarder Courant.

,,We zijn op de goede weg. Bijna vier op de tien jongeren zijn tegengehouden, maar we zijn er nog niet. Dit onderzoek geeft gemeenten handvatten om wat meer werk te verzetten”, reageerde Hans Broekhuizen als voorzitter van GGD Fryslân.

Twee jaar geleden hield nog bijna de helft van de onderzochte alcoholverstrekkers zich in Friesland aan het verbod op alcoholverkoop aan minderjarigen. Toen werd dat door de gezondheidsdienst ,,heel zorgelijk” genoemd. Er zou nog onvoldoende bekendheid zijn met het alcoholverbod.

Duizend hotspots

De uitkomsten van het nieuwe onderzoek met mystery-shoppers laten zich niet één-op-één vergelijken met het huidige onderzoek, nuanceerde Gijs van Amerongen van onderzoeksbureau Objectief. De resultaten zijn niet allemaal even representatief. Dit keer is er nog meer ingezoomd op locaties waar jongeren ook daadwerkelijk komen. Mede door interviews met jongeren zijn zo’n duizend hotspots in beeld gebracht, de geheim gehouden locaties zijn gedeeld met de gemeenten, zodat die daar gericht aan preventie en handhaving kunnen doen. Op de populaire plekken die nog níet bij de gemeente bekend waren hield slechts 16,7 procent zich aan het alcoholverbod. ,,Zwarte vlekken, je ziet dat de naleving daar daadwerkelijk lager is.”

In zijn algemeenheid mag niettemin verondersteld worden dat op hotspots al strenger gecontroleerd wordt op alcoholverkoop aan jongeren, zei Van Amerongen. Representatief landelijk onderzoek bracht begin dit jaar vergelijkbare uitkomsten aan het licht: twee op de drie jongeren krijgt probleemloos alcohol mee.

Schrik

De verschillen per gemeente zijn groot. In Harlingen werd het alcoholverbod nauwelijks nageleefd. Bij slechts 1 van de 26 pogingen werd de mystery shopper ‘nee’ verkocht. ,,Daar zijn we van geschrokken, dat is veel te weinig”, reageert wethouder Hein Kuiken van Harlingen. ,,Dit is lastig te duiden. Met preventie zij we volop bezig, we draaien dezelfde programma’s als de andere gemeenten.”

Volgens Kuiken moet er in elk geval wat gebeuren in Harlingen. ,,Dit is wel even aanleiding om opnieuw het gesprek aan te gaan met de sportkantinebeheerder, de café-eigenaar en de supermarkt-eigenaar. Misschien moeten we strakkere afspraken maken en mogelijk overgaan tot handhaving.”

De naleving lijkt goed in Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel, maar daar zijn alleen bezoekjes gebracht aan supermarkten en slijterijen en die winkels houden zich (veel) beter dan andere verkoopgelegenheden aan het verbod. Beide gemeenten wilden alleen op deze manier aan het GGD-onderzoek meewerken om op andere plekken eigen onderzoek niet te frustreren. Daar gaat de buitengewoon opsporingsambtenaar met de testkoper mee en wordt meteen een waarschuwing of boete uitgedeeld bij een overtreding, zei Fabian Schurink, programmaleider Jeugd, alcohol en drugs bij GGD Fryslân. Om soortgelijke redenen deden de eilanden helemaal niet mee.

Kwart verkopers geeft na ID-controle 17-jarige toch drank mee

Opvallend is dat in het Friese onderzoek een kwart van de verkopers na controle van de ID-kaart alsnog de drank verstrekte aan de 17-jarige. De onderzoekers raden de gemeenten onder meer aan (digitale) cursussen te verstrekken aan kassamedewerkers, conform richtlijnen uit het Nationaal Preventieakkoord. De gemeenten zouden de pijlen vooral moeten richten op plekken waar veel vrijwilligers werken, vulde Van Amerongen aan. Op die plekken, in sportkantines en op evenementen, blijft de naleving op het verbod achter. Het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport heeft al gewaarschuwd dat er aanvullende wettelijke eisen aan de verkopers worden gesteld als de naleving van het alcoholverbod niet verbetert.

Volgens GGD-voorzitter Broekhuizen zien gemeenten door het hotspot-onderzoek in één oogopslag waar de problemen liggen en kan de gemeente in gesprek gaan met de uitbaters van die populaire locaties of convenanten sluiten. Als wethouder van Heerenveen wil hij het goede voorbeeld geven door het college van burgemeester en wethouders en ambtenaren aan te moedigen na de jaarwisseling mee te doen aan de landelijke campagne IkPas. Deelnemers drinken een maand geen alcohol. ,,Ik ga de uitdaging aan.”