Volledig scherm
© ANP XTRA

Dementie in 2040 doodsoorzaak nummer 1

Het aantal mensen dat doodgaat aan dementie verdrievoudigt in de komende twintig jaar, verwacht het RIVM. Sterven aan vergeetachtigheid: hoe kan dat?

Terwijl aandoeningen als borstkanker en beroertes ons steeds minder vaak de nek omdoen, blijft dementie onverminderd levens eisen. In 2015 gaat het om 14.000 doden, in 2040 om 40.000. Dat stelt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in zijn vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning die vandaag naar buiten komt.

Het aantal mensen dat aan dementie sterft neemt niet alleen toe doordat we ouder worden. Er is nog altijd geen remedie tegen de ziekte die leidt tot psychische en lichamelijke aftakeling. RIVM-onderzoeker Marieke Verschuuren: ,,Aan vergeetachtigheid alleen sterf je niet, maar er zijn vaak bijkomende complicaties. Zoals motorische problemen waardoor iemand niet meer goed kan slikken en een longontsteking oploopt. Hij overlijdt dan aan een longontsteking, maar de onderliggende doodsoorzaak is dementie.”

Vallen

Dementerenden vallen ook vaker, stelt de Groningse hoogleraar ouderengeneeskunde Joris Slaets, ,,en hebben daardoor 30 procent meer kans om te overlijden. Ze worden bedlegerig, eten en drinken bovendien slechter, waardoor ze minder weerstand en meer kans op infecties hebben.”

Hoewel er duidelijk een relatie is tussen dementie en allerlei complicaties vindt Slaets het te ver gaan om te zeggen dat mensen puur doodgaan aan dementie. ,,Het lichaam van deze oude mensen is versleten, de bloedvaten verslechteren, het hart verzwakt en dat wordt niet meer beter. Moet je iemand dan wel voor al die kwalen blijven behandelen?”

Patiënten overlijden inderdaad aan een samenloop van problemen, zegt neuro-epidemioloog van het Rotterdamse Erasmus MC Arfan Ikram. ,,Iemand sterft uiteindelijk aan een longontsteking na een val, maar was hij zonder dementie ook op dat moment gevallen? Nee, dementie brengt het aftakelingsproces in een stroomversnelling.” Na de diagnose sterven 70-plussers gemiddeld binnen drie jaar, terwijl hun levensverwachting anders nog zestien jaar was geweest. Ikram: ,,Het is een dodelijke en ongeneeslijke aandoening.”

Aftakeling

Quote

Hoe vreselijk kanker ook is: je moeder herkent je nog, dat is bij dementie niet het geval

Neuro-epidemioloog Arfan Ikram

Dementie heeft volgens het RIVM bovendien de hoogste ‘ziektelast’. De levensverwachting is aanzienlijk korter en in tegenstelling tot aandoeningen als kanker of hartproblemen is er niets aan te doen: chemokuren of een pacemaker helpen immers niet. Daarbij, zegt Slaets, wordt de persoonlijkheid ernstig aangetast. ,,Dat is psychisch en emotioneel zwaar, zowel voor de patiënt zelf - wanneer hij in het begin nog doorheeft hoe hij aftakelt - als voor zijn omgeving.” Ikram: ,,Hoe vreselijk kanker ook is: je moeder herkent je nog, dat is bij dementie niet het geval.”

Helemaal verloren zijn we niet, zegt de Rotterdamse dementie-expert. ,,Het aantal dementiegevallen stijgt explosief doordat we ouder worden, maar we weten sinds kort dat het gelukkig iets minder hard gaat dan gedacht. We leven wat gezonder – zo roken we massaal minder - en dat heeft effect op ons lijf en ons brein.” Uit Ikrams onderzoek blijkt dat 30 procent van de dementiegevallen te voorkomen is door een gezonde leefstijl.

Langer gezond

Anno 2040 krijgen een half miljoen mensen met dementie te maken. Maar voor de rest ziet de toekomst er rooskleuriger uit, schetst het RIVM in haar rapport. We worden niet alleen gemiddeld 86 jaar in plaats van nu 81,5, maar voelen ons in die extra jaren ook langer gezond. Ondanks chronische kwalen die zich opstapelen als artrose (van ruim 1 miljoen naar ruim 2 miljoen patiënten), nek- en rugklachten, diabetes en problemen met zicht. 

Dementie kreeg de vader van Marcelle Mulder in zijn greep. Elke dag stierf hij een beetje.

‘Pa, waar ben je?’ Marcelle Mulder hoort het zichzelf nog vragen. De schoolmusical van haar dochter staat op het punt om te beginnen, maar Ben Mulder, haar vader, is te laat. ,,Heel Groningen was verbouwd, zei hij. Alle wegen waren veranderd. Het lag beslist niet aan hem,” vertelt ze.

Thuis in Ede puilt de koelkast uit van de kant- en klaarmaaltijden. Marcelles vader bestelt steeds opnieuw bij Tafeltje Dekje, maar vergeet dat hij al een weekvoorraad in huis heeft. Het zijn de eerste haarscheurtjes in het geheugen van haar vader, ruim vijf jaar geleden.

Twee hersenbloedingen versnellen de ziekte. Marcelles vader raakt de weg kwijt en wordt opgenomen in een verpleeghuis. ,,Hij wist wel dat ik bij hem hoorde, maar dacht soms dat ik zijn vrouw was.” De dokter stelt de diagnose: dementie. De aftakeling gaat rap. Lopen lukt niet meer. ,,In het begin is het nog wel even geprobeerd, maar het werd vrij gauw als zinloos beschouwd. Mijn vader was dement en zou het toch niet meer leren.”

Op een nacht wordt Marcelle uit bed gebeld. Haar vader heeft bloedvergiftiging en is doodziek. ,,Dan sta je plots voor de keuze: sturen we hem naar het ziekenhuis of blijft hij in het verpleeghuis waar hij alleen nog een vochtinfuus en antibiotica krijgt? Hoe lang moeten we hem nog oplappen en de dementie haar gang laten gaan? Straks kan hij niet meer praten, niet meer slikken, herkent hij geen kopjes of frietjes meer. Dat wilden we hem besparen.” Drie maanden later overlijdt hij in zijn bed in het verpleeghuis, nu drie jaar geleden. Waarschijnlijk aan een hartprobleem. ,,Het was heel droevig, maar ook goed zo. Door de dementie was zijn leven schraal geworden. Dat moet je niet koste wat het kost willen rekken, omdat je zelf geen afscheid kunt nemen.”

Volledig scherm
Marcelle Mulder © Marlies Wessels