Created with Flourish

Dit is wat iemand die slechtziend is in de spiegel ziet

Wat zien mensen met een oogaandoening wél? Fotograaf Murk Schaafsma ondervroeg slechtzienden en verbeeldde hun zicht. Taalkundige Henk Wolf vertelt hoe hij dat doet, leven met een beschadigd oog.

,,Als ik in de spiegel kijk, zie ik mezelf twee keer: één keer scherp en één keer vaag. Alles wat ik zie, zie ik dubbel, ongeveer zoals dronken mensen in tekenfilms de wereld waarnemen. Ik zie ook dat mijn linkeroog recht vooruit kijkt, terwijl mijn rechteroog naar rechts blikt of heen-en-weer zwabbert.

Dat verstoorde zicht heb ik te danken aan een meerkoet. Die vloog in april 2015 dwars door de voorruit van mijn auto in mijn gezicht. Vermoedelijk heeft zijn snavel mijn rechteroog doorboord. Het oog was lek en er waren twee operaties voor nodig om het weer dicht te naaien. Ik zag er niets meer mee. Het netvlies was losgescheurd en zat op een propje midden in de oogbol. Daar kon geen arts meer iets aan doen. De oogartsen verwachtten dat het oog blind zou blijven en dat het na een aantal jaar zou verschrompelen, zodat ik een kunstoog nodig zou hebben.

Ik had geluk. Na zes weken dacht ik dat ik met mijn blinde oog kon zien waar het raam van onze woonkamer zat. Mijn vrouw en ik zetten wat experimentjes op en ik bleek felle lichten te kunnen zien. De oogartsen waren in jubelstemming, want ik was een van die zeer zeldzame patiënten bij wie een losgelaten netvlies spontaan terugkeerde in zijn normale positie. Dat ik nog veel meer kon zien, ontdekte ik toen ik ging experimenteren met een verrekijker. Mijn ooglens was bij het ongeluk vernield, maar door de lenzen van de verrekijker kon ik het huisnummer van de overburen lezen.

's Morgens doe ik nu een heel sterke contactlens in. Daar gaat een bril overheen en dan heb ik rechts ongeveer 30 procent zicht. Voor mijn hersenen is dat te weinig om de beelden van beide ogen samen te voegen, maar ik ben al gewend aan het dubbelzien. Ik vind het zelfs wel grappig dat de bomen langs de weg zich in tweeën splitsen als ik langsloop. Diepte zie ik ook niet meer, wat het ontwarren van snoertjes en het opmerken van stoeprandjes lastig maakt.

Het rechteroog ziet niet alleen onscherp, aan de uiterste rechterkant heb ik een volledig blind stuk. Daarom heb ik extra spiegels in de auto. Het oog heeft ook wat andere bijzonderheden. Het zit vol vouwtjes, zodat ik rechte lijnen zie alsof ze bibberig zijn. Verder kan ik de kleur groen niet meer goed waarnemen. Het focussen is ook moeilijk. Vroeger kon ik tijdens colleges studenten het woord geven door ze vriendelijk aan te kijken. Nu het oog zwabbert, weten mijn studenten nooit zeker waarop mijn blik gericht is. Gelukkig is dat tegenwoordig mijn grootste praktische handicap."

Zelf ervaren

Henk Wolf is taalkundedocent en auteur van Een meerkoet in mijn oog. Daarin vertelt hij over meelopende lantaarnpalen, grijze weilanden, fietsrevalidatie en hersenen die zelf bedenken wat hij zou moeten zien. Het kan worden gelezen als gids voor beginnende visueel gehandicapten. (Uitgeverij kleine Uil, €17,50)

Deze foto's komen uit de tentoonstelling (plus bijbehorend boek) Mijn GeZicht. Van 19 t/m 23 september te zien op de 50PlusBeurs in de Jaarbeurs Utrecht. Daarna reist de expositie langs diverse ziekenhuizen.

Herkenning

Irmy Vos lijdt aan de erfelijke ziekte van Leber. ,,In 2009 kreeg ik last van de zon, kort daarop herkende ik geen gezicht meer. Op feestjes voel ik me vaak alleen, verder geniet ik vooral van wat er wél kan.''

Created with Flourish

>>> Veeg de foto naar rechts of links om het verschil te bekijken. 

Optimistisch

Heleen Wilke is beeldend kunstenaar, maar kan geen rechte lijn meer zien. Sinds zes jaar kampt zij met natte maculadegeneratie, waarbij abnormale bloedvaatjes in de macula (aan de achterkant van de oogbol) groeien.

,,Als het slecht gaat, zie ik mensen alsof ik in een lachspiegel kijk. Ik ben gelukkig optimistisch van aard en me er sterk van bewust wat ik allemaal kan zien. Als ik op de fiets zit, geniet ik intens.''

Created with Flourish

Ruimte

,,Ik heb continu het gevoel dat het licht aan moet'', zegt Frans Stoop, die acht jaar geleden de diagnose juveniele maculadegeneratie kreeg. ,,Ik zie een heleboel wel, en nog meer niet. Vooral het centrum van mijn zicht is weg. Maar ik kan me perfect in een ruimte bewegen omdat mijn zicht in de periferie goed is.''

Created with Flourish

Vriendinnen

Op haar 4de kreeg ze jeugdreuma, op haar 44ste oogontstekingen (uveïtis) en vorig jaar kwam daar de ziekte van Hashimoto bij. ,,Ik noem ze mijn drie vriendinnen'', vertelt Ine van Everdingen. ,,Maar dan vriendinnen die je zo opslokken dat er weinig tijd voor andere dingen overblijft. Wel geniet ik van ritjes op de elektrische tandem met mijn man Harry.''

Created with Flourish

>>> Veeg de foto naar rechts of links om het verschil te bekijken. 

Oogprothese

Anja Gevoel heeft na jarenlange problemen met haar rechteroog sinds vorig jaar een kunstoog. ,,Met de prothese ben ik blij. Omdat hij mooi is, maar nog belangrijker: de pijn is weg.''

Created with Flourish

Nachtblind

Dieter Couchez hoopt op een blindengeleidehond vanwege zijn retinitis pigmentosa. ,,Ik heb een kokerzicht en ik ben nachtblind. Ik kijk uit naar mijn geleidehond. Door de warmte van zo'n dier voel ik me niet meer zo alleen.''

Created with Flourish
Volledig scherm
Dieter is slechtziend. Als hij in de spiegel kijkt, ziet hij zich zoals op de linkerkant van de afbeelding. Onderaan dit artikel staan foto's die je naar links en rechts kunt schuiven om de linker en rechterkant te vergelijken. © Murk Schaafsma