Volledig scherm
© Shutterstock

Een wc-bril vies? In een vliegtuig kun je pas echt ziek worden

Mensen met smetvrees weten het al lang: je moet uitkijken voor dingen die anderen aangeraakt hebben. Geld is berucht, en geef de mensen de kost die een vreemde wc-bril met toiletpapier beleggen. Maar ook nuchtere wetenschappers doen onderzoek naar de plekken waar bacteriën het liefst vertoeven. En dat blijkt níét de toiletbril, zelfs niet aan boord van een vliegtuig.

Het was wereldnieuws, eerder deze maand: de tientallen passagiers van Emirates-vlucht EK203 die tegelijk ziek werden. Er werd al gedacht aan een terreuraanslag, toen bleek dat een eenvoudige griep de boosdoener was. Experts zeggen dat ze dit keer geluk gehad hebben. Eens te meer bleek hoe makkelijk ook kwalijker ziektekiemen zich kunnen verspreiden aan boord van een vliegtuig.

Ongeveer tegelijkertijd verscheen een onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift BMC Infectious Diseases. Wetenschappers onderzochten de aanwezigheid van virussen in de passagiersomgeving van een grote luchthaven. Ze wilden nagaan waar je de grootste kans op besmetting loopt, en hoe je die eventueel kunt voorkomen. Ze verzamelden luchtstalen en streken met wattenstaafjes over oppervlakten waarmee reizigers in aanraking komen. Tot hun verbazing bleken de plastic bakjes waarop je je spullen moet zetten om door de security te komen, de grootste concentratie aan ziektekiemen te bevatten.

Wat het vliegtuig zelf betreft, vroeg de online reistool Travelmath vorig jaar aan een micro­bioloog om de hygiëne te onderzoeken. De wetenschapper verzamelde monsters op vier vluchten om de meest bezoedelde plekken te vinden. Dat leverde een waslijst op van dingen die je beter niet kunt aanraken in het vliegtuig, van het klaptafeltje tot de stoelzakken:

Het klaptafeltje

De vuilste plek is vlak voor je! De grote ‘winnaar’ was het klaptafeltje, met niet minder dan 2.155 CFU/sq.in. (kolonievormende eenheden per vierkante inch). Dat komt door het ruwe oppervlak, dat zo is ontworpen om te verhinderen dat bekertjes en dergelijke van het tafeltje zouden glijden. Mensen eten er niet alleen op, maar gebruiken het ook om hun vermoeide hoofd op neer te vlijen of de poepluier van een baby te verschonen.

De airco

Met 285 CFU/sq.in. is de airco nét iets smeriger dan de toiletten. Het vreemde is dat de droge lucht de bacteriën zou moeten uitdrogen, wat dus niet lijkt te lukken.

De spoelknop van het toilet

Met amper 265 CFU/sq.in. is de spoelknop van het toilet een stuk ‘schoner’ dan je klaptafel. De handgreep van de deur doet het nog beter met 70 CFU/sq.in. Blijkbaar speelt de keuze van het materiaal een rol en vinden bacteriën minder grip op gladde oppervlakken zoals aluminium.

De gordels

Ziektekiemen voelen zich in hun nopjes tussen de vezels van het stevige textiel van de veiligheidsriem. Je vindt er maar liefst 230 CFU/sq.in. Nauwelijks minder dan op de wc dus.

De stoelzakken

Onderzoek van de Auburn University (Alabama) wees uit dat de MRSA-bacterie, in de volksmond ook wel bekend als de ziekenhuisbacterie, zich op de stoelzakken tot 168 uur lang in leven kan houden. Een vieze gedachte voor wie nog vlug de veiligheidsinstructies eens door wil nemen.

Het entertainmentsysteem

Andere plekken waarop verontrustend hoge concentraties aan micro-organismen werden aangetroffen waren de vloer, de rolluiken, de bagage, dekens en kussens. En natuurlijk het entertainmentsysteem, met zijn knopjes waarop natuurlijk al iedereen heeft zitten drukken.

Wat kun je doen?

Toch moeten we niet hysterisch worden als we het vliegtuig instappen. Dr. Philip Tierno van de NYU School of Medicine (New York) relativeert: ,,Micro-organismen zijn overal. Je hebt er tien keer zoveel in je lichaam dan je lichaamscellen hebt. De meeste kiemen zijn gelukkig onschuldig en mensen beschikken over een efficiënt afweersysteem."

Vind je al die kleine gluiperds die je op je vliegreis vergezellen toch maar een vieze gedachte, dan bestaan er speciale hoesjes om over je klaptafel te trekken, en waar je soms ook nog je bril of een tijdschrift in kwijt kunt.

De eenvoudigste tip is tegelijk de meest efficiënte: gebruik een desinfecterende gel en/of was regelmatig je handen met zeep. Dr. Tierno adviseert om dat minstens twintig seconden lang te doen. ,,Net zo lang als je nodig hebt om twee keer het refreintje van ‘Happy Birthday’ te zingen." Zo wordt het vermijden van ziektekiemen toch nog een feestelijke onderneming.

Ook hier voelen bacteriën zich thuis

Niet alleen tijdens een vliegreis, ook bij je thuis voelen bacteriën zich vaak het lekkerst op onvermoede plekken:

Het toetsenbord

Brits onderzoek wees in 2008 al uit dat er op een toetsenbord gemiddeld vierhonderd keer zoveel bacteriën zitten als op een toiletbril. Het is nu eenmaal de aard van een toetsenbord dat mensen het vaak aanraken. Niet zelden wordt er ook boven gegeten, of wordt het beroerd door personen die na een toiletbezoek lekker doortikken met ongewassen handen.

De tandenborstel

Bacteriën gedijen uitstekend in tandenborstels, want die staan meestal in een warme omgeving en gezellig tegen andere tandenborstels aangeschurkt. Kruisbestuiving is dan ook meer regel dan uitzondering. Vaak staat er ook een toilet in de badkamer. Bij het doortrekken stuiven daar micro-organismen uit op, die zich vervolgens onder meer op de tandenborstel neerzetten.

Slippers

De comfortabele flipflops zijn een verhaal apart. Amerikaans onderzoek wees uit dat er gemiddeld zo’n 18.000 bacteriën op zitten na enkele dagen rondsloffen. Na drie maanden bevat twintig procent van de slippers de E. Coli-bacterie en zelfs 93 procent sporen van uitwerpselen.

Het slijk der aarde

Over geld is het laatste woord nog niet gezegd: sommigen vinden dat het stinkt, anderen zijn van mening dat dat enorm meevalt. Geld is zo droog dat ziektebacteriën er maar moeilijk op kunnen overleven, bleek in 2007 nog uit onderzoek van de Wageningen Universiteit. Haaks daarop staan recentere bevindingen van Ian Thompson, professor of Engineering Science aan de universiteit van Oxford: ,,Op de euro’s die we getest hebben, zaten gemiddeld 11.000 bacteriën. Dat is genoeg voor sommige pathogene organismen om infecties te verspreiden."

Onderzoekers van de universiteit van New York analyseerden het DNA dat werd aangetroffen op tachtig bankbiljetten van één dollar. Ze vonden drieduizend soorten bacteriën, virussen en schimmels, waaronder zelfs sporen van difterie en miltvuur.

En de vijfsecondenregel?
Je hoort wel eens zeggen dat je iets nog mag opeten zolang het niet langer dan vijf — sommigen beweren twee — seconden op de grond heeft gelegen. Hoe aantrekkelijk ook die gedachte, het betreft hier een stadslegende om het geweten van vloereters te sussen. ,,Een nulsecondenregel lijkt me verstandiger", aldus de Nederlandse levensmiddelenmicrobioloog Rob de Jonge. ,,Bacteriën hebben geen tijd nodig om op een gevallen stukje kip te klimmen. Ze plakken eraan of niet, en dat is onmiddellijk."

Ook professor Donald Shaffner van Rutgers University (New Jersey) verrichte onderzoek naar ‘vloervoedsel’. ,,Ik durf nog wel eens droog voedsel van de vloer en tapijten in mijn eigen huis te eten", zegt hij. ,,Vochtig voedsel schuw ik. En buitenshuis eet ik niets wat op de grond is gevallen."
,,De vijfsecondenregel is een mythe", weet professor Tara Grauwet, voedingstechnoloog aan de KU Leuven. ,,Het hangt van veel meer af dan dat. Ik denk dat we allemaal eerder het droge koekje van de grond zouden opeten dan het bolletje ijs, waaraan gemakkelijker iets blijft kleven. Daarnaast is het belangrijk wáár iets op de grond is gevallen: op een plek die net is schoongemaakt, of op de stoep waar iedereen voorbijkomt." Zoals wel vaker, lijkt de beste vuistregel je gezond verstand te gebruiken.

Van alle Nederlanders neemt 69 procent  zijn telefoon mee naar het toilet. Hierdoor blijken telefoons vol bacteriën te zitten: