Volledig scherm
Het advies is om een teek na een beet zo snel mogelijk te verwijderen © Thinkstock

Geen paniek om Lyme: ‘Lekker naar buiten, maar controleer jezelf op teken’

Het aantal mensen dat na een tekenbeet de ziekte van Lyme kreeg, is de afgelopen twintig jaar verviervoudigd. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu telde vorig jaar 27.000 nieuwe besmettingsgevallen. Vier jaar eerder waren dat er nog 25.000. Moeten we ons aan het begin van de Week van de Teek ongerust maken of loopt het allemaal niet zo’n vaart?

Volledig scherm
De rode ring duidt op een infectie met Lyme, maar niet elke besmetting is duidelijk te zien. © Thinkstock

,,Het is een beetje een dilemma’’, zegt bioloog Arnold van Vliet van Wageningen University, betrokken bij de site Tekenradar.nl. ,,Een extra waarschuwing is zeker op zijn plaats, maar we willen niemand angst aanjagen.’’ Jaarlijks worden, volgens Van Vliet, zo’n 1,3 miljoen mensen gebeten en lang niet al die mensen worden daarvan ziek. ,,Ongeveer 2 tot 3 procent van iedereen die een beet oploopt, raakt besmet.’’ De grote boosdoener is de Borreliabacterie die door teken wordt overgedragen en die gevolgen kan hebben voor zenuwweefsel, gewrichten, huid en hart.

De speciale tekenweek is er om mensen alert te maken op de aanwezigheid van teken. De beestjes zijn overal en daarmee dus ook de kans op besmetting. Was vroeger de kans om een teek op te lopen in het bos het grootst, tegenwoordig houden ze zich ook op in duingebied, stadsparken en de eigen achtertuin. Waar komt die toename vandaan? Van Vliet ziet diverse oorzaken: ,,We zien een toenemende trend in het aantal teken, dat verklaard kan worden door klimaatsverandering en een toename van gastheren, waaronder muizen, maar ook ons recreatiegedrag is veranderd. We trekken vaker de natuur in en gaan wat eerder in het gras liggen bij lekker weer.’’

20 procent teken besmet

Volledig scherm
Een met bloed volgezogen teek op de menselijke huid © Thinkstock

Mildere winters, een vroeg voorjaar en meer voedsel zorgen voor minder sterfte onder muizen en vogels, de grootste dragers van de Borreliabacterie en gewilde gastheer van de teek. Ook reeën zijn een belangrijke voedselbron voor de teek. ,,Het aantal teken is mede daardoor toegenomen, maar het aantal besmette teken is met 20 procent waarschijnlijk niet groter’’, zegt Van Vliet. Alle tussen 2006 en 2016 gevangen teken zijn alleen de eerste jaren geanalyseerd op de mate van besmetting. ,,Die cijfers zijn vrijwel gelijk bij de teken die ons zijn toegestuurd.’’ Wel zijn er grote regionale verschillen. In sommige gebieden zijn slechts enkele teken besmet, op andere plaatsen meer dan de helft. 

De teken komen in actie bij warmer weer. ,,Als de temperatuur hoger is dan vijf graden kunnen teken al actief worden’’, weet Van Vliet. Op plekken waar de temperatuur het hoogst oploopt, zoals het zuiden, midden en oosten van het land, is het oppassen geblazen. Maar geen paniek! Van Vliet: ,,Je moet er ontspannen mee omgaan en jezelf en kleding vooral goed nakijken.’’ 
Volgens Tekenradar klimmen hongerige teken omhoog langs de stengels van grassen, planten en struiken, totdat ze op een hoogte zitten waarbij ze gemakkelijk op een passerende gastheer kunnen overstappen. De bijtgrage kruipers houden zich het liefst op in de liezen, knieholtes, oksels, achter de oren of tussen de billen. 

Direct verwijderen die teek

Volledig scherm
Wie na een tekenbeet een rode ring of vlek ziet, weet dat hij of zij besmet is © Thinkstock

Wie een teek spot, moet hem volgens de bioloog zo snel mogelijk te verwijderen. ,,Liefst direct’’, zegt Van Vliet. ,,Het advies was binnen vierentwintig uur, maar besmetting kan ook al optreden als de teek een paar uur heeft vastgezeten op de huid. Hoe korter op de huid, hoe kleiner de kans op de ziekte van Lyme.'' Een Oost-Europees onderzoek uit 2016 liet ook besmetting met encefalitis, een ontsteking van het hersenweefsel, door teken zien. Volgens de bioloog is de kans daarop met 1 op 50.000 tekenbeten echter veel kleiner. Wie gebeten is, wordt geadviseerd de plek waar de teek zat nog drie maanden in de gaten te houden.

Gaat het oude ‘fabeltje’ over de rode ring of vlek nog steeds op? Van Vliet: ,,Net zoals niet elke beet een besmetting oplevert, zorgt ook niet elke besmetting voor een rode ring of rode vlek. Soms is het ook lastig te zien.’’ En wie toch een zogenaamde erythema migrans opmerkt? ,,Die weet een ding zeker’’, zegt de wetenschapper nuchter. ,,Je hebt Lyme.’’ Een gang naar de huisarts is in dat geval noodzakelijk. Ook wie twijfelt na een tekenbeet doet daar beter aan, omdat Lyme in een vroeg stadium met antibiotica goed te genezen is.

91.000 mensen naar de huisarts

Volledig scherm
Geografische verdeling per gemeente van het aantal diagnoses erythema migrans in Nederland, per 100.000 inwoners © Tekenradar.nl

In 2017 gingen zo’n 91.000 mensen na een tekenbeet naar de huisarts, een stijging van bijna 10.000 met de peiling vier jaar terug. Wie wil zien hoe vaak de ziekte van Lyme in zijn of haar gemeente voorkomt, kan dat nakijken op de site van Tekenradar, een initiatief van de Wageningen University, De Natuurkalender en het RIVM. Daar zijn ook de resultaten vanaf 1994 per gemeente te zien. Bezoekers van de site worden opgeroepen om tekenbeten en besmetting met Lyme te melden.

,,Wij willen begrijpen waarom sommige volwassenen en kinderen klachten houden en anderen niet’’, zei RIVM-onderzoek Kees van den Wijngaard eerder tegen deze krant. Het 
RIVM richtte afgelopen jaar, samen met de Lymevereniging, het AMC en het Radboudumc, het Nederlands Lymeziekte-expertisecentrum (NLe) op dat onderzoek naar de ziekte doet. ,,We zijn nog hard op zoek naar kinderen en volwassenen die onlangs de ziekte van Lyme hebben gekregen om dit belangrijke onderzoek af te kunnen ronden", aldus Van den Wijngaard.

Van Vliet wil vooral niemand bang maken, maar hoopt dat de Tekenweek mensen bekend maakt met de risico’s. Het advies is om alert te blijven, of dat nu in het bos, de duinen of de tuin is. ,,Mensen zijn zich nog niet bewust van teken. Controleer jezelf en je kinderen daarom altijd als je in het groen bent geweest’’, maant de bioloog. ,,Maar, het is vooral heerlijk weer en geweldig om eropuit te trekken.’’

Volledig scherm
Overzicht van de meldingen van tekenbeten en erythema migrans van de afgelopen vier weken © Tekenradar.nl