Volledig scherm
Frans Kok: 'Er is nog ruimte voor leuke, lekkere dingen.' © HH/Marcel van den Bergh

Schijf van vijf: hulpmiddel of ziekmaker?

Loodst de nieuwe schijf van vijf ons door de verwarrende voedingsjungle, waar dieetgoeroes en hypes regeren? Of zitten we niet meer op overheidsadvies te wachten? De deskundigen blijken verdeeld: ,,Die schijf maakt ons juist ziek.''

Quote

Het is een baken in een circuit dat krioelt van de charlatans en eendagsvliegen die boe­ren­kool-smoot­hies en kokosolie sexy proberen te maken vanwege financieel gewin

Frans Kok
Volledig scherm
Frans Kok: 'Er is nog ruimte voor leuke, lekkere dingen.' © HH/Marcel van den Bergh

Geen brood, wel brood? En zo ja: spelt, glutenvrij of juist de jodiumrijke zuurdesemvariant? De recente boterhammendiscussie is slechts één voorbeeld van de totale verwarring die heerst in de voedingsjungle. Een doolhof waarin bloggers, dieetgoeroes en wetenschappers over elkaar heen buitelen met tegenstrijdige tips en meningen die nog meer twijfel zaaien bij de consument.

Daarom is Frans Kok, emeritus hoogleraar voeding en gezondheid aan de universiteit van Wageningen, blij dat het Voedingscentrum vandaag na 12 jaar de nieuwe schijf van vijf presenteert. ,,Het is een baken in een circuit dat krioelt van de charlatans en eendagsvliegen die boerenkool-smoothies en kokosolie sexy proberen te maken vanwege financieel gewin.''

Facelift
Ingewijden verwachten dat het overheidsadvies (geïntroduceerd in 1953) geen wereldschokkende aanbevelingen herbergt. De gefacelifte schijf borduurt voort op jarenlang onderzoek en bevat ongetwijfeld richtlijnen die de Gezondheidsraad in november al naar buiten bracht. Dus: eet meer peulvruchten, fruit, noten en vis. Nuttig minder alcohol, zout en rood vlees. Ook zullen producten als bulgur, noedels en zaden een plek krijgen.

Kok: ,,Het is een degelijk advies dat past bij de Nederlandse cultuur en het is bedoeld om de gezondheid te dienen. Om mensen een idee te geven hoe ze hun dagelijkse voedingspatroon op een verantwoorde wijze kunnen indelen of aanpassen. Daarnaast is er nog ruimte voor leuke, lekkere dingen als een gebakje of zelfs een frikandel. Want de beschreven basisrichtlijnen voorzien in ongeveer 1300 calorieën voor vrouwen en 1800 voor mannen. Terwijl de dagelijkse inname 700 calorieën hoger mag zijn. De schijf zegt alleen: af en toe een gebakje, niet vier keer per week.

Quote

Op Sardinië eten ze veel vet varkensvlees, in Japan rauwe vis. Géén light-chips

William Cortvriendt

Oubollig
,,Het klinkt oubollig en ouderwets. En dat degelijke imago spreekt misschien anno 2016 minder aan. Het is niet cool om instituties en wetenschappers te geloven, maar wel om achter bloggers en dieetgoeroes aan te marcheren. Hoogopgeleide meiden, die dwepen met spinaziesmoothies als wondermiddel. Zit er soms een draadje los?

,,Daarnaast zijn we bijvoorbeeld bij overgewicht op zoek naar die quick fix en storten ons dan op Rens Kroes' kleidieet en de tarwegrasrage, in de hoop de heilige graal te vinden. Want echt je eetpatroon veranderen en je balans vinden, is heel moeilijk en weinig opwindend.''

Afvoerputje
Bestsellerauteur en arts William Cortvriendt is het met Kok eens dat veel hypes het afvoerputje verdienen. Zoals de broodbuikleer en het paleodieet: te eenzijdig. Maar zijn kritiek op de schijf van vijf is net zo goed keihard: Cortvriendt noemt het 'een ziekmaker die welvaartskwalen als obesitas en diabetes in de hand werkt'. ,,Nog steeds worden vetvrije of -arme en lightproducten in de schijf gepromoot. En dat zal in de nieuwe variant niet veranderen.

,,We hebben producten in de kast staan die door allerlei toevoegingen jarenlang houdbaar zijn. Ongezond. Maar de schijf stelt dat groente en fruit uit blik, pot of diepvries prima alternatieven zijn voor vers. Ongelooflijk. Het zijn caloriebommen en de veroorzakers van overgewicht en suikerziekte.

,,Kijk naar de globale blauwe zones, de gebieden ter wereld waar mensen het oudst worden. Op Sardinië eten ze veel vet varkensvlees, op Okinawa in Japan rauwe vis. Daar doen ze niet aan chips light of pureehapjes. En zolang de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum met een wijde boog om die basisproblemen heen blijven lopen, zeg ik dat die schijf ons ziek maakt. Maar ik vrees dat dit nog wel decennia kan duren, omdat overheden conservatief zijn en er lang over doen om te veranderen.''

Volledig scherm
© Voedingscentrum

Uitgebalanceerd
Door de discussie worden we in elk geval bewuster van wat we eten en kopen, stellen Kok en Cortvriendt. En dat is winst, vindt ook tv-kok Mathijs Vrieze, die basisscholen afgaat voor lunchadvies. ,,Je wilt een leidraad bieden, tonen wat uitgebalanceerde voeding is en wat wel en wat niet bij een dagelijks eetpatroon past. Door de schijf weet je dat twee aardbeien of één stukje kiwi per dag niet genoeg is. De schijf leert wat over een goede verdeling op het bord: niet én patat met satésaus en een hamburger op wit brood. Vervang die friet door salade en wissel af met aardappelen, couscous of rijst.''