Volledig scherm
Archiefbeeld ter illustratie: GGZ-instelling de Woenselse Poort in Eindhoven. De Woenselse Poort behandelt mensen met meervoudige, complexe en langdurende psychiatrische problemen. © ANP

Verdubbeling gedwongen opnames psychiatrische patiënten door bezuinigingen

Duizenden psychiatrisch patiënten zijn in de dwang- en crisisopvang terecht gekomen, omdat ze moesten meebetalen aan hun behandeling. Zo pakte een miljoenenbezuiniging averechts uit, stellen onderzoekers.

Patiënten die zelf een paar honderd euro moeten neertellen voor psychiatrische hulp beginnen er niet aan of stoppen hun behandeling. Dat blijkt uit een studie onder 900.000 mensen door vier Nederlandse universiteiten, GGZ-instelling InGeest en de Harvard Universiteit in de Verenigde Staten. De onderzoekers laten zien dat na de invoering van de eigen bijdrage in 2012 (200 euro per jaar bij gesprekken, 145 euro per maand bij opname) 13 procent van de patiënten afhaakte: van ruim 450.000 naar ruim 393.000 behandeltrajecten.

Daarmee lijkt de beoogde bezuiniging van het kabinet geslaagd, maar schijn bedriegt. Onderzoeker in Harvard, Bastian Ravesteijn: ,,Er werd naar schatting 70 miljoen minder uitgegeven aan reguliere behandelingen, maar daar kwam 57 miljoen aan kosten bij omdat de hoeveelheid dwang en crisisopvang explosief groeide.” De crisisopvang steeg met bijna 5.000 opnames en de dwangopvang verdubbelde: 2200 in plaats van 1100 gevallen. Met name mensen met ernstige ziektebeelden als schizofrenie en bipolaire stoornissen kwamen in die acute zorg terecht.

Verward op straat

De impact op het welzijn van deze patiënten is dramatisch, stelt hoogleraar psychiatrie Aartjan Beekman aan het VUmc in Amsterdam en behandelaar bij GGZ InGeest: ,,Die acute zorg is juist wat je wilt voorkomen. Deze mensen hebben na een jarenlang gevecht tegen hun stoornis met de juiste behandeling en steun van hun familie hun leven enigszins op de rit. Als de hulp dan wegvalt, glijden ze af tot het moment dat ze als verwarde personen op straat rondzwerven. En juist dát willen we allemaal zo graag voorkomen.”

Dat een nieuw kabinet per 2013 de eigen bijdrage weer afschafte, heeft niet veel goedgemaakt, zegt hoogleraar Beekman. ,,De eigen bijdrage voor psychiatrisch patiënten verviel weliswaar, maar daar kwam het eigen risico werd verhoogd van 220 naar 350 euro. Per saldo werp je dan dezelfde financiële drempel op.”

Beekman ziet vanaf 2012 letterlijk hoe patiënten afhaken omdat ze zelf geld moeten ophoesten. ,,Daar kun je als behandelaar onverantwoord vinden, maar uiteindelijk is het aan de patiënt zelf. Veel mensen hebben het financieel krap, juist omdat ze niet volledig kunnen functioneren. Maar probleem is ook dat ze vaak zelf niet doorhebben hoe ziek ze zijn en hoe naarstig hulp nodig is.”

Quote

Die acute zorg is juist wat je wilt voorkomen

Besparing verdampt

Dat geldt niet alleen voor mensen met een ernstige stoornis. Ook mensen met een milder psychiatrisch probleem als depressie en angststoornis mijden zorg en kunnen daar ernstige consequenties van ondervinden. Ravesteijn onderzoekt momenteel wat die precies zijn: verlies van werk, scheidingen. Hoogleraar Beekman: ,,Maar hoe dan ook zorgt het afhaken van deze groep ook voor maatschappelijke kosten. Iemand met een depressie is gemiddeld 300 dagen niet op zijn werk.” Hij verwacht dan ook dat als je alles bij elkaar optelt er niets van de beoogde miljoenenbesparing overeind blijft.

De toename in dwang en crisisopvang is al jaren gaande. Tot nu toe was het gissen naar de redenen. Zo zouden steeds minder bedden in de psychiatrische hulpverlening een oorzaak zijn. De onderzoekers erkennen dat er mogelijk meerdere factoren zijn. Ravesteijn: ,,Maar het effect van de financiële drempels is nu heel duidelijk aangetoond.”

Hoogleraar Beekman raadt een nieuw kabinet aan psychiatrische hulp buiten het eigen risico te laten vallen en denkt zelfs aan een beloning voor aan mensen die geestelijk gezond weten te blijven, door bijvoorbeeld een lagere zorgpremie te rekenen. 

Quote

Het effect van de financiële drempels is nu heel duidelijk aangetoond