Zorgen om jongeren die geen coronavaccinatie halen vanwege prikangst

De GGD’s maken zich zorgen over het relatief grote aantal jongeren dat zich vanwege prikangst nog niet heeft laten vaccineren tegen het coronavirus. Jongeren kampen vaker dan volwassenen met ernstige prikangst of een naaldenfobie. Op priklocaties wordt daarom extra begeleiding aangeboden.

,,Nu vooral jongeren worden geprikt, zien we op onze priklocaties meer gevallen van ernstige prikangst. Ook zien we dat flauwvallen nu vaker voorkomt’’, zegt arts Esther van Puffelen, die spreekt namens de koepelorganisatie van GGD’s. Op de priklocaties van GGD Zuid-Holland Zuid, waar zij medisch coördinator van is, gaat het om ‘meerdere gevallen per dag’. Een priklocatie in de Achterhoek maakte zelfs mee dat een 16-jarige jongen tot drie keer toe de deur uit liep voor hij kon worden ingeënt. Na een lang telefoongesprek met een GGD-arts en weer een nachtje slapen lukte het de vierde keer wel. Met een theedoek voorgebonden als blinddoek, zodat hij de naald niet zag.

Mensen die lang en slank zijn, vallen eerder flauw. Dat geldt ook voor pubers die een groeispurt doormaken

Laetitia Gruwel

Volgens schattingen van de GGD’s heeft 20 procent van de volwassenen een vorm van prikangst. Onder jongeren ligt dat percentage hoger, blijkt uit wetenschappelijke onderzoeken en uit ervaring van de GGD’s. ,,Vanuit onze reisvaccinaties  en het Rijksvaccinatieprogramma (waaronder de inentingen tegen HPV en Meningokokken die kinderen op 13- of 14-jarige leeftijd krijgen, red.), weten we dat jongeren extra gevoelig zijn voor flauwvallen’’, zegt woordvoerder Laetitia Gruwel van koepelorganisatie GGD GHOR.

Dat heeft deels een lichamelijke oorzaak, gerelateerd aan de bloedcirculatie. ,,Mensen die lang en slank zijn, vallen eerder flauw. Dat geldt ook voor pubers die een groeispurt doormaken.’’ Een vervelende ervaring in het verleden, zoals flauwvallen, kan ook een rol spelen. Evenals angst om de controle kwijt te raken.
Prikangst ontstaat vaak al op jonge leeftijd. Vaak gaat die vanzelf over, maar bij een deel van de mensen wordt de angst alleen maar intenser. Zij ontwikkelen een prikfobie. GGD GHOR schat in dat 20 procent van de mensen met serieuze prikangst zich niet laat vaccineren. Dat zou in Nederland neerkomen op enkele tienduizenden jongeren.

De gezondheidsdiensten zien dat als een probleem nu de middelbare scholen en het hoger onderwijs weer open gaan, terwijl de zeer besmettelijke Deltavariant van het coronavirus in Nederland rondgaat. Zo werd gisteren bekend dat het reproductiegetal, dat aangeeft hoe snel het virus zich verspreidt, voor het eerst in ongeveer een maand boven de 1 is gekomen.  Het aantal nieuwe coronagevallen is gestegen, na een paar weken van daling. In de afgelopen week zijn 17.315 positieve tests geregistreerd. Dat is 4,5 procent meer dan de week ervoor.

De vaccinatiegraad onder jongeren loopt bovendien nog achter. Daarom nemen de GGD’s extra maatregelen om mensen met prikangst over de drempel te helpen. Zo zijn in Utrecht en Arnhem speciale prikangstspreekuren ingesteld. Op diverse priklocaties zijn voorlichtingsfilmpjes gemaakt waarin geen naalden zijn te zien. ,,Het helpt mensen die bang zijn om controle te verliezen, als ze precies weten waar ze terechtkomen en wat ze kunnen verwachten’’, verklaart Van Puffelen.

Het helpt mensen die bang zijn om controle te verliezen, als ze precies weten waar ze terechtkomen en wat ze kunnen verwachten

Esther van Puffelen, GGD-arts

Angstige volwassenen kunnen kiezen voor een vaccinatie met het Janssen-vaccin, waarbij één prik voldoende is. Voor jongeren geldt dat niet, omdat het Janssen-vaccin niet is goedgekeurd voor mensen onder de 18. Wel kunnen zij inmiddels in elke regio op inloopuren terecht. ,,Dan hoeven ze niet eerst dagen tegen hun prikafspraak op te zien. Zij kunnen spontaan binnenlopen op een moment dat ze zich goed voelen en er klaar voor zijn’’, zegt de arts. ,,Ook zijn op elke locaties prikkers aanwezig die extra tijd en zorg aan angstige mensen besteden.’’

Simone Rijnbende (15) uit Bunnik
,,Ik ben heel bang voor naalden. Het idee dat ze iets in je spuiten, daar word ik al naar van. Mijn vader heeft dat ook, dus ik heb die angst geloof ik van huis uit meegekregen.’’ Toch besloot Simone de coronavaccinatie te halen. ,,Voor de mensen om me heen. Dan kan ik met een gerust hart naar opa en oma. Maar ook omdat het dingen makkelijker maakt. Voor feestjes heb ik dan straks niet elke keer een negatieve test nodig.’’

Ze had haar vaccinatieafspraak ’s avonds gepland, zodat haar moeder mee kon. ,,In de loop van de dag werd ik steeds zenuwachtiger. Toen ik aankwam bij de prikhal, stond ik te trillen, ik kreeg het heel warm en werd een beetje benauwd. In m’n hoofd ging alles tegenwerken. De prikster probeerde me gerust te stellen. Ik zou liggend worden geprikt. Maar ze bleef zo lang praten, dat ik wilde opspringen en weglopen. M’n moeder heeft me teruggeduwd en gezegd dat ze beter meteen kon prikken. Daar was ik blij mee, want toen was ik er vanaf. We hadden dat van tevoren besproken.’’

Simone viel niet flauw, ook na de tweede prik niet. Al was de spanning de tweede keer minstens zo groot. ,,Ik probeerde mezelf rustig te houden door goed op m’n ademhaling te letten en had een flesje limonade meegenomen voor de suikers. Het hielp om na de prik een tijdje op m’n rug te blijven liggen, met m’n knieën omhoog.’’

Foppe Nederlof (13) uit Dinxperlo
Tot voor kort was Foppe zo bang voor naalden dat hij wegliep als hij een vaccinatie kreeg of bloed moest laten prikken. ,,Dan riep hij: ik wil niet!, en trok hij zijn arm weg’’, vertelt zijn moeder Frederike. De naaldenfobie van Foppe is ontstaan door vervelende ervaringen. Op zijn 5de liep Foppe na een val een schedelbasisfractuur op. Hij had veel pijn en kreeg in het ziekenhuis allerlei nare behandelingen, waaronder een ruggenprik.

Om hem van zijn fobie af te helpen, kreeg Foppe EMDR-therapie. Een behandeling (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) die vooral goed werkt als aan de prikangst een traumatische ervaring ten grondslag ligt. Het bleek ook voor Foppe de oplossing. ,,Ik zag wel op tegen de coronavaccinaties en was ook best zenuwachtig. Toen we belden voor de afspraak, kon ik dezelfde dag terecht. Dat wilde ik niet. Maar toen zijn we toch maar gegaan, want dan was ik er meteen vanaf.’’