Volledig scherm
Paul van den Bosch. © Joost Hoving

Waarom we de collegeonderhandelingen hebben 'gewobt' en in beroep gaan

Over onsDe redactie maakt elke dag vele afwegingen om de krant, site en app zo goed mogelijk te maken. Hoofdredacteur Paul van den Bosch zal deze journalistieke keuzes op regelmatige basis toelichten op deze plek. Vandaag: Waarom wij coalitiebesprekingen ‘wobben’. 

Te gast bij het Genootschap van Hoofdredacteuren sprak premier Rutte eind vorige week onder meer over de openheid in onderhandelingen, zoals de kabinetsformatie. Hij verwees naar de formatie van wat in 1977 het tweede kabinet-Den Uyl had moeten worden. 

Die onderhandelingen werden zowat via de media gevoerd - en mislukten. Al te grote openheid tijdens het proces wees Rutte dan ook van de hand, die werkt vaak contraproductief. En hoe graag wij van de media dat anders zouden willen zien, wij snappen best de logica van die redenatie. Als bijvoorbeeld de recente aankoop van aandelen KLM/Air France voortijdig was uitgelekt, had dat grote consequenties kunnen hebben. Máár, zei de premier daarna, voor grote transparantie achteraf valt veel te zeggen. Waarom is een keuze gemaakt? Door het uit te leggen zou je het begrip voor het besluit kunnen vergroten.

Vergelijking

Rutte maakte een vergelijking die ik nog niet kende, met twee dieren. ,,In een onderhandeling kun je voor een paard gaan, maar uitkomen bij een dromedaris met twee bulten die nog wel door de woestijn kan lopen. Zo gaat het soms als je in een land woont waar compromissen de norm zijn.'' En: ,,Oud-minister Piet-Hein Donner citeerde in 2011 in een speech Bismarcks bekende uitspraak dat wetten als worstjes zijn en je maar beter niet kunt zien hoe ze gemaakt worden. Dat kwam hem toen op veel kritiek te staan, omdat hij er ook de conclusie aan verbond dat de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) flink aan banden gelegd zou moeten worden. Die conclusie deel ik zeker niet.''

Aan die woorden moest ik deze week denken toen wij besloten de rechter om een oordeel te vragen. Het gaat om een WOB-procedure die we eerder begonnen tegen de gemeente Utrecht. Met een beroep op die wet heeft AD Utrechts Nieuwsblad alle stukken opgevraagd uit de onderhandelingen over een nieuw college van burgemeester en wethouders.

GroenLinks, D66 en ChristenUnie vonden elkaar snel. De redactie wil niet zozeer weten welke partij hoeveel water bij welke wijn heeft geschonken - en hoe dat aan tafel is gegaan. Zonder compromissen is een land, provincie, stad onbestuurbaar. Met de verkiezingsprogramma's in de hand kun je bovendien vrij eenvoudig vaststellen welke partij dominant is bij welke onderwerpen.

Invloed

Het gaat ons meer om de invloed van buitenaf. Welke ambtenaren, politici en wethouders van het toen nog zittende college hebben zich met het proces bemoeid? En: welke ambtelijke informatie, al dan niet nog geheim, is met de onderhandelende partijen gedeeld? Dat lijkt triviaal, maar kan best tot principiële vragen leiden: hoe is de vorming van een nieuw college door buitenstaanders beïnvloed? Dat is een open vraag, dat hoeft niet per se nadelig te zijn. We willen het alleen graag weten. Wie het ambtelijk apparaat inschakelt bij een politiek proces moet daarover verantwoording afleggen, vinden wij.

Die informatie is niet te halen uit de circa tweehonderd stukken die de gemeente Utrecht ons bij de behandeling van de WOB-aanvraag heeft verstrekt. Maar de stukken die bovenstaande vragen zouden moeten beantwoorden, zaten daar niet bij. De reden: openbaarheid zou de betrokkenen onevenredig benadelen, vindt de gemeente. Dat zou best kunnen, maar we hebben liever dat de rechter zich daar nu over buigt. Het is raar dat we de burger in het stemhokje eerst om vertrouwen vragen en dat de burger er vervolgens maar op moet vertrouwen dat alles netjes verloopt.

Er zijn best redenen te verzinnen waarom een gemeente bepaalde zaken niet wil bekendmaken. Zoals bedragen die een onderhandelingspositie kunnen verzwakken. Maar in de meeste gevallen heeft de burger toch het recht om te weten waarom regeringspartijen op een dromedaris met twee bulten uitkomen in plaats van een paard?

De beroepszaak is aangespannen, wij houden u op de hoogte.

Reageren? Hoofdredactie-regio@ad.nl.