Volledig scherm
© Marco de Swart

'Boze burgers na referendum nog bozer'

Veel mensen grijpen het Oekraïnereferendum aan om te protesteren tegen het kabinet en de EU. Maar de kans is groot dat ze na woensdag alleen nog maar bozer zullen zijn.

Quote

Ik zie die Pechtold op tv roepen over het verdrag: 'stem ja, stem ja, stem ja', omdat het zo goed zou zijn voor iedereen. Je ziet gewoon dat hij zit te liegen

Jan Uding
Volledig scherm
Jan Uding © Marco de Swart

De 63-jarige Jan Uding, vrijwilliger in een verpleeghuis in de Haagse Schilderswijk, blijft woensdag thuis. Uit protest tegen het kabinet en 'alle mooie verhaaltjes'. Het is net zo'n corrupte bende als in Oekraïne. ,,Als je eenmaal in de Kamer hebt gezeten, word je vanzelf burgemeester of wethouder. Ik zie die Pechtold op tv roepen over het verdrag: 'stem ja, stem ja, stem ja', omdat het zo goed zou zijn voor iedereen. Je ziet gewoon dat hij zit te liegen.''

Stemmen heeft bovendien geen zin, denkt de Hagenaar, dat verdrag komt er toch wel. ,,Het wordt je nu gewoon door je strot geduwd, met een tempo van hier tot ginder. En na een paar jaar zeggen dat het mis is gegaan. En politici leren er niks van: de volgende keer maken ze dezelfde fout. Daar word ik zo langzaamaan een beetje ziek van.''

Kiezers willen woensdag veel meer zeggen dan alleen wat ze van het associatieverdrag met Oekraïne vinden. Maar liefst twee derde van de stemmers geeft met 'voor' of 'tegen' een oordeel over de Europese Unie, blijkt uit opinieonderzoek van Maurice de Hond.

Quote

In de EU gebeuren allerlei dingen waarop gewone mensen geen greep hebben

Paul Dekker - Sociaal Cultureel Planbureau

Ook spreekt twee derde zich in dit referendum uit over 'de wijze waarop democratie in Nederland werkt'. Nog eens 42 procent van de Nederlanders zegt dat hun stem hun oordeel over het kabinet weergeeft.

Onvrede
Het viel politicoloog Martin Rosema, gespecialiseerd in kiezersonderzoek, al eerder op. ,,De EU is het belangrijkste motief voor kiezers. Hun onvrede zit diep en daar is slim op ingespeeld door de initiatiefnemers van het referendum. Jan Roos en consorten hebben het gepresenteerd als referendum over de EU. Dat beeld draai je niet makkelijk meer om.''

Mensen voelen zich niet gehoord, zegt onderzoeker Paul Dekker van het Sociaal en Cultureel Planbureau. ,,Dat komt nu naar buiten. De elite is te ver afgedreven van de gewone burger, is het gevoel. In de EU gebeuren allerlei dingen waarop gewone mensen geen greep hebben.''

De uitbreiding van de Unie met tien vooral Oost-Europese landen in 2004 ging veel mensen bijvoorbeeld te snel. Een jaar later kwam de grote onvrede aan het licht tijdens het referendum over de Europese grondwet, waar een meerderheid tegen stemde.

Sindsdien is de boosheid niet verminderd. Dekker: ,,Sommige mensen voelen zich vernacheld, omdat de grondwet voor hun gevoel toch is doorgegaan onder een andere naam: het verdrag van Lissabon.''

Volledig scherm
Silvia Overtoom © Marco de Swart
Quote

Poetin blijft via allerlei lijntjes daar toch bepalen wat er gaat gebeuren

Silvia Overtoon

Teleurstelling
In theorie zou een volksraadpleging kunnen helpen het vertrouwen in de politiek te verbeteren. Het is immers een directe manier om invloed uit te kunnen oefenen. Maar met dit referendum zal het wantrouwen alleen maar toenemen, voorspellen deskundigen. ,,Het is een recept voor teleurstelling,'' zegt Rosema.

Want de uitslag heeft waarschijnlijk weinig gevolgen, ook als de tegenstemmers de meerderheid halen. Als de opkomstdrempel niet wordt gehaald, kan het kabinet de uitkomst van het referendum simpelweg negeren. Als de drempel wel wordt gehaald, moeten het kabinet en het parlement het verdrag 'heroverwegen'.

,,Maar het verdrag is dan niet ineens van de baan,'' zegt Rosema. ,,27 andere lidstaten hebben er ook mee ingestemd. De Nederlandse regering heeft nauwelijks invloed om echt wat te veranderen.''

Dit referendum is dus vragen om een nieuwe teleurstelling voor de kiezer die toch al boos is.

Silvia Overtoom (65), gepensioneerd IND-ambtenaar, houdt alvast rekening met een domper. ,,Er wordt met het verdrag beloofd dat er hulp zal komen, waardoor het allemaal beter zal worden in Oekraïne. Nou, daar komt niks van terecht. Dat heeft de historie ook wel uitgewezen. Poetin blijft via allerlei lijntjes daar toch bepalen wat er gaat gebeuren."

En hoewel ze gaat stemmen, denkt ze net als Jan dat regeringspartijen VVD en PvdA de uitslag van het raadgevend referendum toch naast zich neerleggen. ,,Het zal naar buiten worden gebracht als 'Nederland zegt weer nee', en dat is het."