Volledig scherm
Roland ten Klooster, verpakkingsprofessor en uitvinder van de makkelijk te openen deksel op HAK-potjes. © Marco de Swart

Deksels onhandig, die pot

Het was 5 jaar geleden dé doorbraak in verpakkingsland, het handige deksel dat HAK op z'n potjes deed. Maar de uitvinding van verpakkingsprofessor Roland ten Klooster dreigt een stille dood te sterven. Waarom maken producenten verpakkingen die een normaal mens niet fatsoenlijk open krijgt?

Quote

De helft van de volwasse­nen krijgt het deksel er niet zelfstan­dig af, weten we uit ergono­misch onderzoek

Roland ten Klooster

Het lipje van een blik tomaten dat afbreekt als je eraan trekt. Dat koffiemelkcupje waarvan de halve inhoud op je kleren spat zodra je het opent. De krimpfolie om zogenaamd verse brie die je er zelfs met een mes amper afgepulkt krijgt. Dat usb-stickje onder een dikke laag onsloopbaar plastic. Het pak filterkoffie dat niet over te hevelen valt naar de voorraadbus zonder het aanrecht een koffiedouche te geven.

Doperwtjes
Met stip op nummer 1 in de lijst met verpakkingsirritaties die ouderenbond ANBO vroeger regelmatig samenstelde, stond steevast de conservenpot. Niet alleen senioren die kracht in hun handen verliezen, worstelen echter met de traditionele pot doperwtjes. ,,De helft van de volwassenen krijgt het deksel er niet zelfstandig af, weten we uit ergonomisch onderzoek'',  zegt Roland ten Klooster, hoogleraar Packaging Design and Management aan de Universiteit Twente. ,,Hoeveel mensen niet op de EHBO zijn beland omdat ze er een mes onder zetten en zichzelf daarbij in de vingers snijden.''

De oplossing die hij bedacht, begon in 2005 als een grap. Een kennis stuurde hem het AD op, met de top 10 van verpakkingsirritaties. ,,Roland, doe er wat aan!,'' stond erbij. En dat deed hij. Met zijn compagnon Ton van Veen ging hij aan de slag. Na 3 jaar sleutelen presenteerden ze de wereld een deksel met een ring. Als je daaraan draait - en dat kan met twee vingers - verbreekt die het vacuüm in de pot, waarna die opent met een subtiel plopje. Een doorbraak. Ze wonnen de belangrijkste verpakkingsdesignprijs, en niet veel later stond een van de grootste fabrikanten van potdekseltjes op de stoep.

Volledig scherm
De HAK-potjes met het 1-2-open deksel

Appelmoes

Nadat een Engelse jamfabrikant de uitvinding adopteerde, volgde 5 jaar geleden de appelmoes van HAK. En al snel ook alle groenten van het merk. De ontwerpers wreven zich in de handen. Het zou niet lang meer duren voor de complete conservenindustrie overstag was. Maar dat is nooit gebeurd. In de Nederlandse supermarktschappen is het 1,2-open deksel nog steeds enkel te vinden op de potjes van HAK. De fabrikant en patenthouder, het Britse Crown Closures, besloot onlangs om niet te investeren in een nieuwe productielijn.

Zoals het vaak gaat bij verpakkingen, legt gebruiksgemak het af tegen de extra kosten, verklaart Ten Klooster. ,,Dat is jammer ja, maar als ontwerper raak je eraan gewend. Verpakkingen maken is een strijd tussen de bescherming van het product, aandacht trekken in het schap, duurzaamheid, distributiegemak en productiekosten.'' De productie gaat in zulke grote volumes, dat iedere tiende cent telt, legt hij uit. ,,Vroeger waren de randen van potdekseltjes verticaal. Om staalkosten te besparen, zijn ze steeds verder afgerond. Dat verkleint echter de grip, waardoor ze nog lastiger te openen zijn. Net als kroonkurken op bierflesjes; die kon je er vroeger veel gemakkelijker met een ander flesje af ploppen.

Quote

Jongeren vinden potten ouderwets

Roland ten Klooster

De plastic doppen op zuivel- en drankkartonnen zijn om diezelfde reden steeds platter gemaakt, waardoor ouderen en reumapatiënten meer moeite hebben om ze los te draaien. En tweeliterpetflessen van sommige producenten zijn zo dun geworden, dat je er amper frisdrank uit kunt schenken zonder te knoeien.''

Blisterverpakking
Zijn grootste ergernis? De blisterverpakking; de hardplastic 'blaar' om een computerkabeltje of set scheermesjes, geplakt op een veel te groot stuk karton. Of de verpakkingsprof daar niks beters voor kan bedenken? Zeker wel;  bijvoorbeeld perforatierandjes in het karton, zoals bij tandenborstels. ,,Maar sommige verpakkingen zijn bewust lastig te openen. Dat beschermt winkeliers tegen diefstal.''

Volledig scherm
Ook kaasverpakkingen kunnen voor problemen bij het openen zorgen. © ANP

A-merken

Overigens zijn fabrikanten volgens Ten Klooster niet totaal ongevoelig voor klachten. Vooral A-merken houden echt wel in de gaten waarover consumenten op internet klagen, en grijpen - net als HAK - regelmatig kansen om zich te onderscheiden met handige verpakkingen.

Stonden gesneden kaasverpakkingen 10 jaar geleden nog hoog in de irritatie-top 10, de laatste jaren duiken in de supermarktkoeling steeds meer (min of meer) hersluitbare enveloppen op. Het summum in het kaasschap is misschien wel de Milnerverpakking, die Ten Klooster en Van Veen voor FrieslandCampina ontwierpen. Daar ging een hoop onderzoek aan vooraf. 150 mensen kregen een pakje in hun handen. In de manier waarop ze dat openden, bleek weinig logica te ontdekken: linksboven, rechtsonder, met de hele hand of twee vingers... uiteindelijk werd het een hersluitbaar deksel dat op alle vier de hoeken dicht klikt. Dat pakte goed uit; bij de klantenservice van Milner regende het complimenten, zegt Ten Klooster.

Afweging
,,Maar het blijft een lastige afweging voor fabrikanten. Er zijn ook veel consumenten die wel klagen, maar geen cent extra willen betalen voor meer gebruiksgemak. En dat kost nu eenmaal extra geld.''
Neem het strakke cellofaan om cd-roms, een ergernis die iedereen die vroeger wel eens een cd brandde zich levendig zal herinneren. Echter vrij simpel op te lossen met een scheurstripje, zoals om theedoosjes. Kost 1 cent per doosje, rekent Ten Klooster voor, dus 10 cent per pak.

Peulvruchten
,,Inclusief belasting en verwerking kom je uit op 20 cent - een prijsverschil waarvoor consumenten de verpakking van een concurrent uit het schap pakken.'' Een fabrikant moet het dus maar durven, tonnen of zelfs miljoenen investeren in een nieuwe productielijn. Dat Crown Closures dat voor het 1,2-open deksel niet deed, heeft ook te maken met het feit dat de conservenpot op z'n retour is. ,,De dekselmarkt staat onder druk. Jongeren vinden potten ouderwets. Ze kopen liever een stazak, daarin lijken producten verser.'' In een poging bonen en peulvruchten hip te maken, zijn zelfs de kidneybonen, kikkererwten en linzen van HAK al in stazakken verdwenen.

Top 5 Michaël Nieuwe­steeg Nederlands VerpakkingsCentrum (NVC)

1.    Grote blikken. ,,Te groot om je hand omheen te klemmen, dus je hebt weinig grip. En zie dan ook je vingers nog maar eens onder het lipje te krijgen."
2.    Voorverpakte vleeswaren.  ,,Moet je daar je tanden inzetten of zo? Ik weet niet hoe je ze anders open krijgt."
3.    Huismerkfrisdrankfles van 2 liter. ,,De fles is zo slap dat de cola er meteen uitspuit als je er in knijpt. En de dop is zo plat dat je hem amper open krijgt."
4.    Online bestelde dvd's. ,,Het is vast om goede redenen, zoals privacy en bescherming tegen diefstal, maar heb je weleens gezien in hoeveel lagen die verpakt zijn?"
5.    Potje kauwgom. ,,Als je het treklipje al losgepeuterd krijgt, breekt het vaak, en dan heb je echt een probleem: haal maar een aardappelschilmesje om het nog open te krijgen."

Top 5 Jan Slagter, ouderenomroep MAX

Volledig scherm
Jan Slagter. © ANP

,,Het lijkt wel alsof verpakkingsfabrikanten geen vader of moeder hebben'', zegt Jan Slagter, oprichter van ouderenomroep MAX. ,,Ze zouden de ogen uit hun kop moeten schamen voor alle verpakkingen die een gezonde veertiger al amper open krijgt, laat staan de groeiende groep ouderen, of mensen met reuma."
1. Pak scheermesjes. ,,Probeer dat maar eens open te krijgen zonder schaar. En zelfs met schaar heb ik me weleens aan het harde plastic bezeerd. Hetzelfde geldt voor al die snoertjes bij de MediaMarkt."
2. Conservenpot. (,,Ik ben best sterk, maar zelfs ik krijg ze soms verdomd lastig open."
3. Tube zalf. ,,Het lijkt wel alsof die dopjes steeds kleiner worden. En dan moet je ze ook nog omgekeerd terugdraaien om de tube open te prikken. Wat een gepriegel."
4. Fles frisdrank. ,,Die doppen zitten te stevig vast."
5. Fles wijn. ,,Je moet als oudere een behoorlijke kunstenaar zijn om de kurk uit een fles te krijgen. Gelukkig zie je steeds meer flessen met schroefdop."

Top 5 verpakkingsprofessor Roland ten Klooster en Ton van Veen, Plato

1. De blisterverpakking. ,,Zelfs met een schaar of ander gereedschap moet je behoorlijk kracht zetten om hem open te krijgen, met het risico dat je uitschiet."
2. Krimpfolie. ,,Je hebt een schaar of mes nodig om de folie om bijvoorbeeld een stukje kaas open te krijgen, en als die open is, heb je geen verpakking meer. Dan bederft het spul of droogt het snel uit."
3. Conservenpot. ,,Als een vrouw vraagt of je de pot even wilt openen en het lukt niet, voel je je als man toch in je eer aangetast."
4. Meel. ,,Waarom valt er altijd een hoop meel uit als je de zak open doet?"
5. Zakjes bloemvoeding. ,,Ze scheuren niet open waar je wilt dat ze scheuren, waardoor het poeder op de grond belandt in plaats van in de vaas."

  1. Nederlandse toerist Yorian (30) al weken spoorloos verdwenen in Zwitserland

    Nederland­se toerist Yorian (30) al weken spoorloos verdwenen in Zwitser­land

    Er zijn grote zorgen over het lot van een Nederlandse toerist die al een paar weken vermist wordt in Zwitserland. De 30-jarige Yorian Kooiman uit Rotterdam was op wandelvakantie in de omgeving van bergpas Rigi Scheidegg, maar laat sinds vrijdag 6 september helemaal niets meer van zich horen. Familie en vrienden maken zich ernstig zorgen en vrezen dat hem iets ernstigs is overkomen. ,,Zijn leven is mogelijk in gevaar.”
  2. Huwelijksreis na dag voorbij na Neckermann-fiasco: ‘We mochten niet naar binnen’

    Huwelijks­reis na dag voorbij na Neckermann-fiasco: ‘We mochten niet naar binnen’

    Voor Rob (51) en Vera (55) Verhoeven uit Tilburg zat hun huwelijksreis er al na één dag op vanwege de problemen bij Thomas Cook. ,,We mochten gisteren onze kamer niet meer in als we niet bijbetaalden. Het ging om ongeveer 150 euro per nacht dat we zouden blijven”, zegt Rob. Een reisleider van Neckermann adviseerde hen dat niet te doen. ,,Onder begeleiding van veiligheidsagenten haalden we onze kamer leeg.”