Volledig scherm
Frits Veerman (71) was ooit klokkenluider. Hij vertelde zijn werkgever over de Pakistaanse atoomspion Abdul Khan, maar moest zijn mond houden. © Marco Okhuizen

Klokkenluider Frits Veerman wil na 40 jaar eerherstel

Frits Veerman hielp onbedoeld een Pakistaanse atoomspion met de diefstal van Nederlandse kerntechnologieën. Toen hij dit meldde, raakte hij zijn baan kwijt en moest zijn mond houden. Met de klokkenluidersregeling, waar de Eerste Kamer vandaag over praat, hoopt hij na 40 jaar op eerherstel.

Quote

Iedereen verklaarde mij voor gek. Ik voelde me machteloos en nietig

Frits Veerman, klokkenluider

Atoomproeven van Noord-Korea. Het nucleaire programma van Iran. De nieuwsberichten maken Frits Veerman (71) nog steeds boos. ,,De kernwapendiscussies komen voort uit de spionage-affaire tussen Nederland en Pakistan.''

Veerman was onbedoeld een sleutelfiguur bij die spionage. Hij was de directe collega van de Pakistaanse metaalwetenschapper Abdul Qadir Khan. Die vertrok 40 jaar geleden naar Pakistan met Nederlandse blauwdrukken voor ultracentrifuge, een technologie om uranium te verrijken. Daarmee kon Pakistan uitgroeien tot een atoommacht. De kennis verkocht Khan later door aan Noord-Korea, Iran en Libië.

Gek
Zover had het niet hoeven komen als de directie zijn waarschuwingen serieus had genomen, zegt Veerman. In plaats daarvan raakte hij zijn baan kwijt en werd geïntimideerd door de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). ,,Iedereen verklaarde mij voor gek. Ik voelde me machteloos, nietig. Fritsje was maar een radertje in het systeem, ondergeschikt aan de organisatie.''

Veerman werkte als technicus in een laboratorium (FDO) van VMF Stork, waar geëxperimenteerd werd met ultracentrifuge. De productie van splijtstof voor kerncentrales vond plaats in Almelo (Ultra-Centrifuge Nederland).

Quote

Ik zei dat hij al jaren spioneerde en nu in Pakistan eenzelfde fabriek had gebouwd. Toen ik vertelde van mijn meldingen, wilde de directie dat ik mijn woorden terugnam

Frits Veerman, klokkenluider

Toegang
Abdul Khan kwam na zijn studie aan de TU Delft bij FDO werken. Veerman zat tegenover hem op kantoor. ,,Abdul was een aardige man. We konden goed met elkaar opschieten en kwamen ook privé bij elkaar thuis.''

Khan was geïnteresseerd in de Nederlandse ultracentrifugetechnologie. Hij maakte dankbaar gebruik van Veerman, die vooraf gescreend was en onbeperkt toegang had. ,,Omdat Abdul er vaak over sprak, nam ik hem soms mee.''

Veerman verbaasde zich over de slechte beveiliging van gevaarlijke en gevoelige informatie. ,,Er liepen mensen rond die er niks mee te maken hadden,'' zegt Veerman. ,,Ik vertelde een directielid dat ik het raar vond dat er zo veel buitenlandse werknemers meewerkten aan ultracentrifuge. Toen wist ik nog niet dat Abdul niet gescreend was. Hij zag er geen probleem in.''

Inhuren
Veerman, die als hobby ook fotografeerde, werd door Stork gevraagd foto's voor het bedrijf te maken van apparatuur en locaties. Iedereen kon hem inhuren. ,,Ook Abdul gaf foto-opdrachten. Hij vroeg mij de fabriek in Almelo te fotograferen en hoe de ultracentrifuges stonden. Heel gedetailleerd.''

Veerman werd steeds argwanender. Khan vroeg hem om bij hem thuis tekeningen te fotograferen, wat hij weigerde, en nodigde hem uit voor 'vakantie' in Pakistan. ,,Hij wilde mijn reis betalen en nodigde me namens de regering uit. Dat vertrouwde ik niet. Zijn vrouw werd door FDO betaald om rapporten te vertalen in het Engels. Geheime tekeningen en rapporten lagen bij Abdul thuis.''

Vanuit een telefooncel meldde Veerman enkele keren anoniem bij de directiesecretaresse dat Khan spioneerde voor Pakistan. In 1976 vertrok Khan met de noorderzon. Hij kwam niet meer terug van een 'vakantie' in Pakistan, zo liet hij de directie per fax weten.

Een dag later stond de BVD aan het bureau van Veerman. Ze wilden alles weten over Khan. ,,Ik zei dat hij al jaren spioneerde en nu in Pakistan eenzelfde fabriek had gebouwd. Toen ik vertelde van mijn meldingen, wilde de directie dat ik mijn woorden terugnam.'' Veerman werd overgeplaatst van FDO naar de kopieerafdeling en 5 maanden later ontslagen.

Onder druk
Maandenlang kreeg hij thuis bezoek van de BVD. Ondertussen kreeg Veerman brieven met verzoeken voor informatie van Khan uit Pakistan. De brieven gingen naar de directie en de BVD. ,,Dit was het bewijs. Maar ik moest die brieven verbranden. Ik moest mijn mond dichthouden. Dat weigerde ik.''

Later bleek dat de BVD allang op de hoogte was van de spionage, maar niet ingreep op verzoek van de Amerikaanse CIA, die eerst het hele netwerk in kaart wilde brengen. In 1983 werd Khan bij verstek veroordeeld voor 'poging tot spionage'. Hij belandde nooit in de cel. Hij mocht later zelfs zijn schoonfamilie in Nederland bezoeken.

Veerman ging bij het GAK werken. Zijn dossier heeft hij nooit mogen inzien. Hij kreeg als klokkenluider evenmin juridische bescherming. Veerman hoopt dat hij straks onder een klokkenluidersregeling valt. ,,Zo'n regeling is van belang om misstanden in de samenleving te blijven melden. Ik heb recht op rehabilitatie en schadevergoeding.''

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

Live Voetbal

home logo PSVPSV
8'
0-0
FC EmmenEMM
away logo
home logo ExcelsiorEXC
10'
0-0
VitesseVIT
away logo