Volledig scherm
Weduwe bij het graf van een slachtoffer van het bloedbad in Rawagede. © AFP

Martelingen en executies in Nederlands-Indië niet verjaard, staat is aansprakelijk

Nederland is aansprakelijk voor de moorden en ander geweld tegen inwoners van voormalig Nederlands-Indië. Het gerechtshof in Den Haag heeft bepaald dat twee zaken van (kinderen van) slachtoffers tegen de staat niet verjaard zijn. ‘Dit is een unieke, principiële uitspraak.’

De zaken waren aangespannen door de – inmiddels bejaarde – kinderen van slachtoffers van een geëxecuteerde man en de gemartelde Javaan Yaseman, die inmiddels is overleden. De rechtbank stelde de staat in 2015 aansprakelijk voor de schade als gevolg van excessief geweld.

De staat ging in hoger beroep, omdat ze vindt dat de zaken verjaard zijn. Juridisch is dat ook zo, maar het hof beroept zich op een uitzonderingsregel en stelt dat verjaring in deze zaken niet ‘redelijk’ en ‘billijk’ is. De vordering van de staat is afgewezen,

Bovendien vond de staat dat het onmogelijk was om individuele zaken van bijna 70 jaar geleden te bewijzen, omdat er amper informatie is. Het hof vindt het bewijs voor de marteling van Yaseman echter voldoende.

Stokslagen

Yaseman had een deuk in zijn schedel, die door forensische experts worden toegeschreven aan de stokslagen die hij van Nederlandse militairen kreeg. Ook had hij littekens van brandwonden door uitgedrukte sigarettenpeuken. Dat hij ook elektrische schokken heeft gehad, is volgens het hof wel aannemelijk maar is niet met zekerheid vast te stellen.

,,Dit is een unieke, principiële uitspraak’’, zegt Liesbeth Zegveld, advocaat van de slachtoffers. ,,Niet eerder heeft een gerechtshof zich uitgesproken over koloniaal geweld.’’

Volledig scherm
Brandende kampongs. © collectie NIMH

Het geweld werd gepleegd toen Nederlandse militairen probeerden het Nederlandse gezag in de kolonie te herstellen nadat Indonesië zich op 17 augustus 1945 onafhankelijk had verklaard. Op verschillende plekken ging het helemaal mis. Talloze mannen werden geëxecuteerd door de Nederlanders. Momenteel loopt een groot onderzoek naar het geweld tijdens de dekolonisatieoorlog.

,,We zijn hier tien jaar geleden al mee begonnen, hebben alle zaken gewonnen maar de staat heeft er nooit serieus werk van gemaakt’’, aldus Zegveld. ,,Enerzijds wil de staat praten over het verleden en laat ze onderzoek doen. Dan kun je niet zeggen dat deze zaken verjaard zijn. Dat is ronduit onbeschoft en staat mijlenver af van wat we als maatschappij willen.’’

Quote

Beroep op verjaring is onbeschoft en staat mijlenver af van wat we als maatschap­pij willen

Liesbeth Zegveld
Volledig scherm
De Nederlandse ambassadeur in Jakarta, Tjeerd de Zwaan (links) biedt in 2011 namens Nederland excuses aan voor het bloedbad dat Nederlandse militairen in 1947 in het dorpje Rawagede op Java aanrichtten. In het midden advocaat Liesbeth Zegveld. © AFP

Weduwen in Rawagede op Java kregen in 2011 gelijk van de rechtbank in Den Haag. Nederland maakte excuses en er kwam een schadevergoedingsregeling. Yaseman kreeg 5000 euro toegekend.

De compensatieregeling gold echter niet voor de kinderen van slachtoffers. Hun advocate Liesbeth Zegveld vindt dat Nederland zich niet kan beroepen op verjaring, omdat de ‘gruweldaden’ te uitzonderlijk zijn.

Volgens Zegveld ligt de weg nu ook open voor een civiele regeling voor de kinderen van de slachtoffers. ,,Het hof maakt geen onderscheid tussen kinderen en volwassenen. De kinderen zijn net zo hard getroffen door de executies als de weduwen.’’

Volledig scherm
Brandende kampongs. © Nationaal Archief
Volledig scherm
Een Nederlandse militair en een Javaanse man. © Collectie NIMH
Volledig scherm
Weduwen van Rawagede. © AP