Volledig scherm
© anp

'Prorail omvormen tot een Rijksspoordienst'

Het is afgelopen met de zelfstandige positie van Prorail. Het kabinet gaat 'de teugels strakker aantrekken' bij de blunderende spoorbeheerder. Volgens ingewijden ligt het zeer voor de hand dat Prorail straks een Rijksdienst wordt die onder het ministerie van Infrastructuur en Milieu komt te hangen.

Quote

Staatsse­cre­ta­ris Dijksma wil in haar laatste jaar niet nat gaan op gedoe bij de spoorbe­heer­der

Bronnen bevestigen een bericht van RTL Nieuws van zaterdag dat het kabinet de leiding overneemt bij de falende spoororganisatie. Die boodschap zou staan in een 'zeer vroege' conceptreactie van het kabinet op de parlementaire enquête naar het fiasco met blundertrein Fyra. In het vertrouwelijke document worden meerdere scenario's geschetst over de toekomst van Prorail, zeggen betrokkenen desgevraagd.

De voorgestelde verandering met het meeste politieke draagvlak behelst een 'Rijkswaterstaat-achtige' constructie voor de spoorbeheerder. In dat geval trekt het ministerie van Infrastructuur en Milieu direct aan de touwtjes en wordt Prorail een ondergeschikt uitvoeringsonderdeel: een Rijksspoordienst.

Alternatieven voor het kabinet zijn een agentschap (een zelfstandig onderdeel van een ministerie met een eigen directie en begroting) of een zelfstandig bestuursorgaan. Dat is een organisatie die overheidstaken uitvoert, maar niet direct onder het gezag van een ministerie valt.

Vooral die laatste optie wordt erg onwaarschijnlijk geacht, omdat een zelfstandig opererend Prorail de laatste jaren is uitgedraaid op een regelrecht fiasco. Het bedrijf is nu een niet-beursgenoteerde vennootschap met de Nederlandse staat als eigenaar van alle aandelen. 

Zorgenkindje
De noodzaak voor verandering is groot. Prorail is financieel en organisatorisch een zorgenkindje. De organisatie worstelt met enorme potentiële tekorten op toekomstige projecten. Ook is er onvrede bij vervoerders, reizigers en politici over voortdurende problemen met sporen, wissels en bovenleidingen.

De kabinetsreactie wordt waarschijnlijk in mei openbaar. ,,Maar zeker is al dat de teugels veel harder worden aangetrokken bij Prorail," verklaart een bron. ,,Staatssecretaris Dijksma wil in haar laatste jaar niet nat gaan op gedoe bij de spoorbeheerder," laat een ander weten.

Opmerkelijk genoeg beschrijft het kabinet in het nog geheime document niet de mogelijkheid om de NS en Prorail weer te laten fuseren, waarbij de spoorbeheerder dan de uitvoerder van 's lands grootste vervoerder zou worden. Deze mogelijkheid werd eerder wél op tafel gelegd door ov-expert Jaap Bierman.

Speculatie in de spoorwereld is dat het kabinet andere plannen heeft met de NS in de toekomst, zoals privatisering via een (gedeeltelijke) beursgang. Dat besluit zal naar verwachting wel worden overgelaten aan een volgend kabinet.

Besluit
De woordvoerder van staatssecretaris Sharon Dijksma, verantwoordelijk voor het spoor, wil alleen kwijt dat er nog geen besluit is genomen over een kabinetsreactie. Naar verluidt zouden de voorbereidende besprekingen tussen kabinetsleden, die moeten leiden tot een plan in de ministerraad, nog niet eens hebben plaatsgevonden.

De chaos bij Prorail nam het laatste jaar groteske vormen aan. In februari werd een gat in de begroting van een groot spoorproject gevonden, dat het voor reizigers mogelijk moet maken op de trein te stappen zonder een reisplanner te raadplegen. De exacte schade is nog onbekend. En in september bleek al dat de falende spoorbeheerder een gat van ongeveer 475 miljoen euro heeft op de begroting voor onderhouds- en vervangingsprojecten.

RTL Nieuws meldde afgelopen weekend ook dat reizigers nog zeker 2 jaar moeten wachten op een fatsoenlijk alternatief voor de Fyra. Op zijn vroegst in 2018 gaat de NS twaalf keer per dag met een gewone intercity rijden tussen Amsterdam en Brussel.