Volledig scherm
Na het carnaval begint de vastentijd. Veel mensen laten de komende dagen een biertje staan. © ANP

Wie gaat er nog veertig dagen vasten?

Eerst een paar dagen helemaal los met carnaval en dan terugschakelen naar soberheid en bezinning. Vasten lijkt aan populariteit te winnen, ook onder jongeren.

Dj's die zich een week laten opsluiten in een glazen huis zonder eten, het televisieprogramma 40 dagen zonder seks en de actie IkPas, waarbij alcohol tijdelijk wordt afgezworen. En op de woensdag na carnaval - Aswoensdag - begint de katholieke vastenperiode van veertig dagen tot Pasen.

Minderen en bezinnen

Vasten wint aan populariteit, vooral onder jongeren. Die indruk heeft theoloog Guus Prevoo, werkzaam voor Stichting Bisschoppelijke Vastenaktie. „Een tijdje minderen en bezinnen spreekt hen kennelijk aan. Wellicht op het idee gebracht door de ramadan. Maar nog belangrijker in mijn ogen: vanwege zorgen over de toekomst van de wereld. Het is een zoektocht naar alternatieven voor een steeds snellere maatschappij."

Of het aantal mensen dat vast de laatste jaren inderdaad stijgt, is niet te staven. Betrouwbaar cijfermateriaal daarover is niet voorhanden. Uit een onderzoek van Maurice de Hond uit 2011 kwam wel naar voren dat vasten het populairst is onder jongeren. Van alle leeftijdscategorieën scoorden zij het hoogst op de vraag of ze in de afgelopen twee jaar wel eens gevast hadden en of ze dat de komende jaren van plan waren.

Ruim begrip

Quote

Het is een zoektocht naar alternatie­ven voor een steeds snellere maatschap­pij

Guus Prevoo

Daarbij moet opgemerkt worden dat het begrip vasten vandaag de dag ruimer geïnterpreteerd wordt. Waar het vroeger ging over minder vlees, snoep of alcohol, kan de onthouding nu ook betrekking hebben op de iPhone, sociale media of de auto. Ook de katholieke kerk zit er tegenwoordig minder strak in. De stringente Vastenwet werd in 1967 buiten werking gesteld, omdat de animo onder de bevolking snel afnam. 

De blikken trommels waar kinderen hun snoep in bewaarden tot Pasen, zijn verleden tijd. „Het officiële standpunt van de kerk is nu dat 'iedere gelovige kan vasten volgens zijn eigen geweten'. Met name het tijdelijk afzweren van alcohol is populair, bleek uit het onderzoek uit 2011. De helft van alle mensen die vastten, koos voor die variant."

Het vasten kent een lange geschiedenis. „Al in het Oude Testament vastten de Israëlieten vaak om berouw en inkeer te tonen en om zich sterk te maken tegen vijanden. En volgens drie evangelies is Jezus ook veertig dagen de woestijn in gegaan om te vasten."

Ontstaan

Over het ontstaan is veel onduidelijk. „Na de verrijzenis van Jezus werd vóór Pasen veertig uur gevast ter voorbereiding op de doop", doceert Prevoo. „In de vierde eeuw werd het vasten een algemeen gebruik, maar gaf iedere christelijke gemeente zijn eigen invulling eraan. Het werd ter sprake gebracht op een concilie. Niet uit te sluiten is - maar dat is nooit wetenschappelijk bewezen - dat daar door een vertaalfout die veertig uren veranderd zijn in veertig dagen. Dat sloot trouwens wel beter aan op het verhaal in de Bijbel."

Quote

Vasten heeft mijn leven verrijkt

Guus Prevoo

Maar waarom zou je eigenlijk vasten? Wat bereik je ermee? „Tijdelijk minderen en bezinnen stelt mensen in staat hun eigen kwetsbaarheid te ervaren", stelt Prevoo. „Het helpt mensen om zich te realiseren dat ze niet almachtig zijn, maar afhankelijk van anderen. 'Weet dat je stof bent en weer tot stof zult wederkeren.'" Zelf onthield de theoloog zich jaren geleden zes weken van het gebruik van zijn auto. Het beviel hem zo goed dat hij die daarna verkocht. Nu reist hij met het openbaar vervoer. „Ik voel me er goed bij. Geen stress in de file, ik voer goede gesprekken. Vasten heeft mijn leven verrijkt."

Volledig scherm
Ankie Jansen. © René Manders/fotomeulenhof

Ankie Jansen (49) uit Dommelen gaat 40 dagen vasten. Geen alcohol en geen zoetigheid, met uitzondering van broodbeleg.

"Met de Brouwersgatse Hofkapel in Dommelen vier ik altijd fanatiek carnaval. Ik zie dat als een christelijk feest en daar hoort vasten bij. Zoals ik ook elk jaar een askruisje haal. Als kind spaarden we tijdens vasten snoepjes op in een trommel. En op vrijdag aten we geen vlees. Dat werd door mijn ouders nooit heel strikt opgelegd, we deden als kinderen gewoon mee. Mijn eigen kinderen, inmiddels 22 en 20, heb ik het vasten wel uitgelegd, maar ik heb het hen ook nooit opgelegd. Mijn man doet ook niet mee, maar dat heeft verder nooit tot discussie geleid.

Lastig

Het zal wel lastig worden, 40 dagen niet snoepen en geen alcohol. Ik vind het heerlijk om op zondagmiddag ergens wat te gaan drinken met wat mensen. In mijn agenda heb ik al even gekeken welke feestjes er genoteerd staan. Maar alleen voor mijn eigen vijftigste verjaardag in april wil ik een uitzondering maken. Naast de religieuze overweging zie ik het vasten ook als een beetje tot rust komen. Gezonder leven en niet bezig zijn met alles om je heen. Ik weet zeker dat ik het ga volhouden."

Volledig scherm
Helene Klaasen © Fotopersburo van de Meulenhof BV

Helene Klaasen (24) uit Helmond is van plan zich veertig dagen te onthouden van zoetigheid en alcohol. Vlees eten wil ze beperken tot één keer per week.

„Ik ben een beetje uitgeblust op het moment. Een drukke baan, lid van twee muziekverenigingen. Begrijp me niet verkeerd, ik doe het allemaal met veel plezier. Maar soms is het een beetje veel. Door te stoppen met snoepen en alcohol hoop ik mijn energiepeil beter vast te houden. Ik sta op een raar punt in mijn leven. Ik zit nergens aan vast. Heb geen eigen huis, geen relatie. Door te vasten wil ik terugvinden waarom ik dingen doe en welk pad ik wil volgen.

Het zal wel lastig worden. Ik ben een enorme chocoladeliefhebber. Daar ligt de grootste uitdaging. Meer dan op het gebied van alcohol, hoewel carnaval een stuk ingetogener zou worden zonder biertjes. Met carnavalskapel de Blue Band ben ik vijf dagen op pad van vroeg in de middag tot diep in de nacht. Ik ben katholiek opgevoed. Ik ben niet zeer gelovig, maar heb er wel respect voor. In de kerk hoorde je wel eens van mensen die vastten. Dat idee sprak me wel aan. Alles is voorradig in onze maatschappij. Dat is niet overal vanzelfsprekend. En vlees eten is heel slecht voor het milieu. De waardering voor wat ik heb, wil ik voelen."