Volledig scherm
Hoogleraar Toegepaste Filosofie Michiel Korthals, auteur van het zojuist verschenen boek Goed Eten. © Marlies Wessels

'De omgang met ons voedsel is compleet doorgeslagen'

Compleet doorgeslagen, zegt hoogleraar filosofie Michiel Korthals over de wijze waarop de mens met eten omgaat. 'De mens is een kokend wezen. En toch zijn we totaal vervreemd van ons voedsel.'

,,Het groene vinkje staat wel op bepaalde zakken chips, maar niet op een komkommer. En als ik iets wil weten over het welzijn van het vlees dat ik eet, kan ik dat wel zien op een pakje kipfilet. Maar op al die producten waar ook vlees in is verwerkt, staat helemaal niets.''

Michiel Korthals, emeritus hoogleraar Filosofie in Wageningen, houdt zich bezig met voedsel en de manier waarop wij mensen omgaan met dat voedsel. Onlangs verscheen het dikke boek Goed Eten, over de filosofie van landbouw en voeding. Een lezing over dit onderwerp tijdens een discussieavond van Radboud Reflects trok een volle zaal. ,,De twijfel over wat we moeten eten, wat gezond is en duurzaam, groeit bij heel veel consumenten.''

Volledig scherm
Hoogleraar Michiel Korthals heeft een moestuin en een kasje in zijn tuin. © Marlies Wessels

,,Koken maakt ons tot mensen'', zegt Korthals. ,,Doordat we het vuur ontdekten en ons eten zijn gaan koken, kunnen wij ons voedsel veel sneller verteren. Het resultaat was een kleinere maag, een kleinere kaak en een groter brein. Koken maakt ons tot mensen.''

Volledig scherm
© Marlies Wessels

,,Echter, we produceren niet meer zelf en koken nog maar amper. De voedselvoorziening is een sector geworden. De voedselproductie is uit ons alledaagse leven verdwenen en is een industrie geworden, die zoveel mogelijk tegen zo laag mogelijke kosten produceert. We zijn vervreemd van ons eigen eten en de voedselsector zorgt door deze productiewijze voor grote problemen.''

Korthals toont de zaal op de Radboud Universiteit een foto van varkens in een stal met een liefdevol kijkende boerin. 'Ik ben geen dierenbeul', zegt de boerin in de tekst. Korthals: ,,Kijk goed naar deze varkens. Ze hebben geen staart,  geen tanden en geen ballen.''

Het volgende beeld is een poeder. Een maaltijdvervanger, bestaand uit poeder waar alle nutriënten in zitten, aldus Korthals. Dat je door niet meer te kauwen je hersenen te weinig stimulans krijgen, vertelt niemand erbij. ,,We zijn vervreemd van ons voedsel met als gevolg dat dierenwelzijn ondergeschikt is in deze industrie en we respectloos omgaan met boeren. Commercialisering degradeert boeren tot slaven en vernedert hun werk, dieren en land.''

Goedkoopste voedsel

Volledig scherm
© Marlies Wessels

De intensivering van de voedselproducerende industrie verlaagt het aanzien van alles wat te maken heeft met voedsel,  zegt Korthals. ,,Aangemoedigd door winstimpulsen vragen consumenten zich alleen maar af waar ze het goedkoopste voedsel kunnen vinden. Producenten en consumenten respecteren voedsel niet meer. En, het gebrek aan betrokkenheid bij consumenten leidt ook tot enorme verspilling van voedsel, omdat ze niet meer weten hoe ze voedsel moeten bereiden en heel veel weggooien.''

Consumenten lappen bij hun aankopen in de supermarkt fundamentele waarden aan hun laars en kopen goedkoop varkens- en kippenvlees, waarvan iedereen weet dat die via onmenselijke behandeling geproduceerd worden, schrijft Korthals.  ,,Bij de consumenten kan men spreken van een verregaand gebrek aan voedselvaardigheden, dat wil zeggen de vaardigheden om bewust eten te kopen, te maken en te verschaffen. De gebrekkige voedselvaardigheden, nodig om goed eten aan te schaffen, leiden ertoe dat mensen hun ethische normen tussen haakjes zetten wanneer ze de supermarkt binnenlopen. Impulskopen, aangemoedigd door de inrichting van de supermarkt, verdringt dieperliggende waarden betreffende de goede zorg voor een lammetje, een kalf, een zeug, een zogend biggetje of een koe.''

Volledig scherm
© Marlies Wessels

Zelfs eenzaamheid is een gevolg van deze gebrekkige kookvaardigheden, zo zegt Korthals. ,,Zonder pakjes en zakjes weet de consument niets meer op de borden te krijgen. Gebrekkige tafelvaardigheden betekenen dat eenzaamheid regeert: men weet niet meer hoe vrienden te verzamelen om iets lekkers voor te bereiden en van te genieten. Niet alle consumenten handelen zo, maar wel een grote meerderheid.''

Bushokjes waar nooit meer bus komt. Schoolpleinen waar geen kinderen meer spelen. Het zijn beelden van het Hollandse platteland, dat oogt als een leeg gebied, met uitgestrekte vlakten. ,,Niemand woont er meer, er zijn amper scholen en er komt nog nauwelijks andere beplanting voor dan een bepaald gewas.'' Met de agrodiversiteit daalt ook de biodiversiteit: vogel- en insectensoorten verdwijnen, schets hij in zijn boek een ander gevolg van die vervreemding van onze voedselvoorziening. 

Quote

Waarom bestaat er bijvoor­beeld geraspte kaas? Het kopen van zo’n zakje in de supermarkt kost meer tijd dan zelf raspen

Michiel Korthals

,,Als stadsjongetjes geboren, opgegroeid met rijst, suiker en bloedworst, en bang voor honden, heb ik later toch de vele betekenissen van goed eten, een mooie afwisselende natuur en interessante beesten ontdekt. Zo aanlokkelijk, overrompelend zelfs, kunnen goede voeding en natuur zijn'', begint Korthals zijn boek. ,,Kortom, goed eten is meer dan zo gemakkelijk mogelijk je maag vullen.''

,,Eten en koken is sociaal en verbindend. Je laat alle zintuigen werken en als  je kookt ben je trots op wat je bent en wat je kan.  Zelf koken draagt bij aan de waardering van voedsel. Waarom bestaat er bijvoorbeeld geraspte kaas? Het kopen van zo’n zakje in de supermarkt kost meer tijd dan zelf raspen. De fabrikant zegt tegen de consument  dat zolang ze betalen, ze verder niet hoeven na te denken. We besteden de verantwoordelijkheid voor ons voedsel continue uit. Want hoe kan ik als consument nog achterhalen wat zo’n zakje kaas aan gevolgen heeft voor het klimaat? Voor de insecten in mijn omgeving? Hoe weet ik of de boer een fatsoenlijke prijs voor zijn werk krijgt? Hoe zit het met dierenwelzijn?''

Kleinschalige productie

,,Gelukkig beseffen steeds meer consumenten dat de problemen een totaal andere aanpak vereisen. Het dagelijks eten is iets heel anders dan een computer of een auto. Deze mensen doen er alles aan om de bronnen van hun dagelijkse voedsel dicht bij huis te hebben. Nieuwe boeren staan op, die bewust duurzaam produceren en kiezen voor kleinschalige productie.''

,,En de consument zou zich moeten afvragen: is wat ik nu eet lekker?Hoe is dit gemaakt? En waar is het gemaakt? Ga kijken waar ons eten vandaan komt. Door voedsel te kopen bij regionale boeren, in plaats van bij bedrijven die de hele wereld als markt hebben. Door weer zelf te gaan koken en te ervaren hoe eten wordt bereid. Door goed te eten helpen we niet alleen onszelf, maar ook de wereld.''

,,Goede smaak? Dat is meer dan enkel de smaak van het eten in je mond. Goede smaak is respect voor dieren, boeren en natuur.''

Bekijk ook deze video over voedselbossen:

  1. Nieuw: voortaan al het nieuws over koken en eten gratis in je mailbox

    Nieuw: voortaan al het nieuws over koken en eten gratis in je mailbox

    Wil je alles weten over voedsel: de trends, de prijzen en hoe het met de veiligheid van je eten is gesteld? Of wil je gewoon dagelijks antwoord op de vraag wat je nu weer moet eten? Meld je dan aan voor de gratis nieuwsbrief. Dan krijg je nieuws, tests, achtergronden, tips en trucs en nog veel meer van onze redactie Koken&Eten in je mailbox. Abonneer je vandaag nog op de nieuwsbrief van AD Koken&Eten. Klik hier om je aan te melden.