Volledig scherm
Op de grond liggen échte pepernoten. Het meisje heeft een presentje in haar handen. © Een schilderij van Jan Steen “Het Sint-Nicolaasfeest”, 1663-1665

Speculaas en marsepein van toen
zouden we nu niet meer lusten

Speculaas, pepernoten en marsepein zijn al eeuwenlang vaste prik met sinterklaas. Alleen zouden we de lekkernijen van vroeger nu waarschijnlijk niet lekker vinden. 

Op het schilderij van Jan Steen, uit de 17de eeuw, is te zien dat kinderen al koek en speelgoed met Sinterklaas kregen. ,,Je ziet de originele pepernoten op de grond liggen. Die zijn anders van smaak dan de kruidnoten die wij nu eten. Ze zijn vierkant en lijken op taai taai’’, zegt Ineke Strouken oud-directeur van het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland. 

Eeuwenlang bekend

Niet alleen pepernoten, maar ook speculaas en marsepein zijn al eeuwenlang bekende Sinterklaas-traktaties. De specifieke reden hiervoor is niet bekend. ,,Ieder feest heeft zo zijn eigen lekkernijen. Voor Sinterklaas moesten de lekkernijen gemakkelijk zijn om uit te delen aan de armen. Ook de houdbaarheid was belangrijk, om te bewaren tijdens de koude wintermaanden.’’

Volledig scherm
Echte pepernoten. Niet te verwarren met kruidnoten. © Shutterstock

Vandaag de dag, met onze moderne smaak, zouden we deze ouderwetse traktaties overigens niet erg lekker hebben gevonden, stelt Strouken. ,,Het speculaas was heel hard. Veel harder dan nu. Het werd gedoopt in warm bier om het te kunnen eten. Marsepein was een mengsel van amandelen, en was bedoeld  om lang te bewaren. Daarbij was suiker in die tijd een bijzonder duur ingrediënt.’’

Schoentje zetten
Het zetten van je schoen gebeurde al in 1500. ,,Arme mensen lieten een schoen of hoofddeksel achter in de kerk, zodat de rijken er wat in konden stoppen. Dat kon een traktatie zijn, maar ook brandstof, of kaarsen, om de winter door te komen.’’
Niet alleen de armen zetten hun schoen om een cadeautje te ontvangen. De rijkere kinderen kregen thuis ook een cadeau, of iets lekkers. 

Chocoladeletter 
Pas in de 19de eeuw werden mensen beter in bakken, en werden de baksels smaakvoller. ,,Uit deze tijd dateert ook de bekende banketstaaf. In de 19de eeuw lukte het ook voor het eerst om chocolade hard te maken. Voor die tijd werden broodletters uitgedeeld om kinderen te leren schrijven.’’

,,De chocoladeletter was lange tijd een duur product, en was alleen besteed aan de rijkere kinderen. Zij kregen alleen de eerste letter van hun naam.’’ Dat is na al die tijd onveranderd gebleven. 

Volledig scherm

Overigens is de meest geliefde sintsnack gevulde speculaas. In een poll op deze site, waaraan 20.000 bezoekers meededen, kwam de gevulde speculaas als overtuigend winnaar uit de bus. 

Zo maak je een banketletter zelf: