Volledig scherm
Foto ter illustratie. © ANP

Crimineel houdt zijn centen

De overheid slaagt er nauwelijks in om misdadigers te plukken. Van het crimineel verkregen vermogen dat het Openbaar Ministerie (OM) probeert af te pakken, belandt nog geen vijfde deel in de schatkist. Dat blijkt uit onderzoek van wetenschapper Edwin Kruisbergen, die vandaag aan de VU Amsterdam promoveert op de strijd tegen de georganiseerde misdaad.

Quote

Criminelen blijken zeer slechte betalers

Wetenschapper Edwin Kruisbergen

Kruisbergen bestudeerde 102 grotere ontnemingszaken in de periode 1995-2015, waarbij het OM alles uit de kast haalde om geld terug te krijgen dat misdadigers hebben opgestreken. In deze zaken eisten officieren van justitie in eerste instantie 62 miljoen euro terug van criminelen. Daarvan bepaalde de rechter uiteindelijk - soms tot aan de Hoge Raad aan toe - dat 27,5 miljoen euro moest worden betaald. Daarvan was vorig jaar nog maar 11,3 miljoen euro bijgeschreven op de rekening van de Staat.

,,Criminelen blijken zeer slechte betalers", zegt Kruisbergen. ,,Dat kan twee oorzaken hebben: een deel van de veroordeelden wíl niet betalen. Slimme criminelen weten goed hoe ze hun geld uit het vizier van de overheid kunnen houden. Ze verbergen hun vermogen, voor een deel in het buitenland, en de autoriteiten slagen er niet in om dat vermogen volledig op te sporen.''

Niet betalen
Andere veroordeelden kúnnen niet betalen. Kruisbergen: ,,In hun vonnissen houden rechters niet altijd rekening met de 'kosten' die criminelen maken. Partijen kunnen geript zijn, geld kan zijn uitgegeven. Die verliesposten worden niet meegerekend. Dan is het geld gewoon weg.''

Quote

Wat we hebben geleerd van voorgaande jaren is dat je al bij de start van een onderzoek de focus moet hebben op geld

Marieke van der Molen, functioneel parket

Het OM herkent zich in de bevindingen. ,,Sinds 2011 investeren we extra op afpakken'', zegt woordvoerder Marieke van der Molen van het Functioneel Parket.

Het OM incasseerde in 2011 45 miljoen euro, in 2015 was het 143 miljoen euro. In 2015 leverde slechts één bedrijf al een bedrag van 61 miljoen euro op: SBM Offshore schikte vanwege een groot smeergeldschandaal.

Het is niet gemakkelijk om criminelen te plukken: volgens het OM is er een andere instelling nodig bij politie en justitie. ,,Wat we hebben geleerd van voorgaande jaren is dat je al bij de start van een onderzoek de focus moet hebben op geld'', zegt Van der Molen. ,,Heeft een verdachte geld verdiend en zo ja, waar is dat gebleven? Beslaglegging moet dagelijkse routine worden.''

Vermogenstraceerders
Dat doet het OM door samen te werken met onder meer accountants en vermogenstraceerders. Ook werken FIOD-rechercheurs sinds een paar jaar vaker samen met rechercheurs van de politie. ,,Het gaat niet alleen om afpakken in grote zaken. In kleinere zaken is het net zo belangrijk. Zodat mensen in een wijk zien dat hun buurtgenoot niet langer dikke auto's rijdt, betaald met crimineel geld. We moeten laten zien dat we er alles aan doen om ervoor te zorgen dat misdaad niet loont.''

Een gemiddelde ontnemingszaak duurt volgens het OM tussen de vier en acht jaar. De officier van justitie zet in het begin hoog in, maar onder de streep valt de opbrengst vaak tegen. In de 102 zaken die door promovendus Edwin Kruisbergen zijn onderzocht, komen rechters meestal tot een lager bedrag dan het OM. Het blijkt voor rechters lastig om de precieze criminele verdiensten te bepalen. 

Korting
Ook komt het voor dat rechters korting geven, omdat zaken te lang hebben geduurd. De betalingsmoraal onder criminelen is laag: minder dan de helft van de door de rechter opgelegde bedragen wordt geïncasseerd. 
Als voorbeeld noemt Kruisbergen de zaak van een crimineel van wie het OM in eerste instantie 1,9 miljoen euro wilde afpakken. In hoger beroep moest hij van de rechter 965.000 euro betalen. Vijf jaar na de uitspraak is nog maar 52.000 euro overgemaakt.

  1. 
Oud-eigenaar S.E. Fireworks alsnog beschuldigd: ‘Wanneer houdt dit op?
    PREMIUM
    vuurwerkramp enschede

    Oud-eigenaar S.E. Fireworks alsnog beschul­digd: ‘Wanneer houdt dit op?

    Bijna twintig jaar na de vuurwerkramp in Enschede wordt voormalig fabriekseigenaar Harm Smallenbroek aangewezen als mogelijke saboteur door ex-klokkenluider Paul van Buitenen. Daarmee zou hij verantwoordelijk zijn voor 23 doden. Smallenbroek is een gebroken man. Sinds 2001 heeft hij geen interview meer gegeven, tot vandaag. ,,Je wilt wel, maar je komt er nooit meer van los. We zijn die dag, net als velen, alles kwijtgeraakt.