Volledig scherm
© Joost Hoving

David Cameron gokte... en verloor

CommentaarCameron rekende in 2013 op bondgenoten die er uiteindelijk niet zullen zijn.

Heel even is er die trilling in zijn stem, barst de emotie door het harnas van teflon. Pas bij het uitspreken van die voorlaatste zin, waarin hij zijn aftreden afkondigt, blijkt hoe hard de nederlaag is aangekomen. ,,Ik houd van dit land en ik voel me vereerd dat ik het heb mogen dienen'', zegt premier David Cameron (49) op de stoep voor zijn ambtswoning op Downing Street 10. Brexit, het vertrek van Groot-Brittannië uit de Europese Unie, kost hem na zes jaar de kop. De kaakslag is vers. Cameron zag hem niet aankomen. Pas enkele uren na het sluiten van de stembussen kwam de allereerste aanwijzing dat hij wel eens zou kunnen verliezen. Sinds zijn besluit om het referendum uit te schrijven - op 22 januari 2013 - hield niemand echt rekening met een Brexit. Oké, het kon nipt worden, maar verliezen, nee, dat leek onmogelijk.

Nu zal David Cameron zijn vlucht naar voren nog lang heugen. Met de volksraadpleging wilde hij drie vliegen in een klap slaan. Met de steun van het volk zou hij het anti-Europese verzet in zijn eigen Conservatieve Partij de mond snoeren, de opkomst van de UK Independence Party stuiten en in Brussel een betere onderhandelingspositie hebben voor hervormingen van de Europese Unie. Als Cameron daarbij belangrijke winst zou boeken, zou dat weer de altijd al aanwezige scepsis onder de Britten voor de EU kunnen indammen.

Maar David Cameron is ingehaald door de tijd. Hij nam zijn belofte van een referendum mee naar zijn tweede ambtstermijn, na een verrassend grote zege in de laatste parlementsverkiezingen. Zijn Tories konden weer alleen regeren, behaalden een kleine absolute meerderheid. Maar op 23 juni 2016 ziet de wereld er ingrijpend anders uit. Door de vluchtelingencrisis is de economie niet langer het enige zware dossier in de discussie. Een portefeuille die Cameron goed ligt. In de campagne bombarderen zijn tegenstanders van het Leave-kamp de migratieproblematiek tot het grootste thema. Dat brengt de premier in problemen. Hij moet daardoor een lastige boodschap uitdragen: Europa faalt op verschillende terreinen, waaronder migratie, maar we moeten er wel lid van blijven.

Cameron rekende in 2013 op bondgenoten die er uiteindelijk niet zullen zijn. Op de nationalisten in Schotland zou hij kunnen rekenen, en dat is uitgekomen. Maar de politieke rivaal, Labour, blijkt in de uitslag veel minder pro-Europees dan hij had verwacht. Het stemadvies van de invloedrijke vakbonden - bang voor een recessie en groot banenverlies bij een Brexit - legt geen gewicht meer in de schaal. Ook de Labour-aanhang zoekt een zondebok en die heet Europa. Bovendien gooit de machtswisseling in Labour roet in het eten. De opvolger van Ed Milliband, Jeremy Corbyn, voert een halfslachtige campagne. Eigenlijk ziet hij Groot-Brittannië liever vertrekken, maar omdat het partijkader het wil, pleit hij voor voorzetting van het EU-lidmaatschap.

Er volgt nog een opdoffer: studievriend en partijgenoot Boris Johnson, tot 7 mei 2016 burgemeester van Londen, treedt toe tot het Leave-kamp als Cameron in februari de datum van het referendum bekendmaakt. Met Johnson als belangrijkste tegenstrever ontbrandt daarmee meteen een onderliggende strijd, die om het leiderschap van de Conservatieve Partij en, als gevolg daarvan, de positie van premier. Het referendum over de EU wordt ook een referendum over Cameron. Allemaal ontwikkelingen die zorgen voor een enorme verdeeldheid waar de regeringsleider geen greep op krijgt. In wel of geen Brexit gaat het niet alleen meer over wel of geen lidmaatschap van de Europese Unie. Het gaat om eigenbelang, nationale trots, onafhankelijkheid. Om een afstraffing van de gevestigde macht en het grote kapitaal. In Downing Street 10, in Westminster, in de City in Londen en in Brussel. De stemuitslag laat zien dat Cameron voor een zege onmogelijke bruggen had moeten slaan. Arm staat tegenover rijk, groot-Londen tegenover het platteland, noord tegen zuid, ouderen tegen jongeren. Een verdeeldheid waardoor te weinig plaats is voor het positieve argument en vooral kritiek rendeert. Elk debat wordt een botsing van oneliners.

De opeenstapeling van al deze gebeurtenissen is David Cameron vrijdag te veel geworden. Zijn vlucht naar voren in 2013 liep uit op een vlucht van Groot-Brittannië uit de Europese Unie. Een besluit van een meerderheid van de kiezers dat hem de kop kost. ,,Ik heb campagne gevoerd op de enige manier waarop ik dat kan. Ik heb gezegd wat ik vond en voelde, ik heb niets achtergehouden'', aldus Cameron. ,,Het land heeft nu vers leiderschap nodig. Ik wil het schip komende weken proberen stabiel te houden, maar ik ben niet de juiste kapitein om het land naar de volgende stap te leiden.'' Hij heeft gegokt en verloren.

  1. Waarom zeggen alle psychiaters ‘ja’ tegen mdma?
    Video

    Waarom zeggen alle psychia­ters ‘ja’ tegen mdma?

    Mdma is al jaren de populairste partydrug in Nederland. Ondanks dat het op de opiumlijst staat, zien wetenschappers ook de medische potentie. De positieve effecten van mdma - het maakt je socialer en minder geremd - zouden namelijk ook kunnen helpen bij de behandeling van psychiatrische stoornissen. Psychofarmacoloog Kim Kuypers (Universiteit Maastricht) onderzoekt dit. ,,De sociale effecten van mdma zou de gesprekken tussen patiënt en psychiater ten goede kunnen komen.”