Volledig scherm
PREMIUM
Initiatiefneemster van de donorwet Pia Dijkstra (r) mwordt gefeliciteerd door mede-Kamerleden Henk Krol (tweede van rechts), Jesse Klaver (m), Mei Li Vos (l) en Linda Voortman. © anp

Eén foefje en alles is anders

donorwetEen simpele wijziging, en miljoenen mensen zijn plots donor. Niet omdat ze van mening veranderen, maar omdat het voor hen wordt ingevuld. De overheid wordt steeds beter in dit fenomeen, nudging.

Quote

Mensen moeten altijd hun eigen afweging kunnen maken

Robert Dur

De overheid koesterde lange tijd het idee dat wij, eenvoudige burgers, echt over dingen nadenken. Dat we rationele keuzes maken die gebaseerd zijn op waterdichte kosten-batenafwegingen.

Het is een sympathieke gedachte. Maar hij klopt niet, zegt Robert Dur, professor gedragseconomie in Rotterdam. Neem de donorregistratie. ,,Als mensen echt rationeel handelden, zou het niet uitmaken wat de standaardoptie is. Dan kiezen ze uiteindelijk toch de optie waar ze achter staan: doneren of niet doneren. Maar in de praktijk zie je dus dat mensen dit niet doen, dat ze passief blijven. En dat ze dus bij de standaardoptie uitkomen."

Gewenster
Voor beleidsmakers heeft dit inzicht - mensen zijn kuddedieren, kippen zonder kop - grote consequenties. Het betekent dat ze invloed kunnen uitoefenen door op het juiste moment een wissel op het spoor om te zetten. Nudging heet dit fenomeen. Het kan worden ingezet om mensen 'gewenster' gedrag te laten vertonen: op tijd belasting betalen, geen schulden opbouwen, noem maar op.

De Nederlandse overheid neemt nudging zo serieus dat in 2014 op elk ministerie speciale Behavioural Insights teams zijn opgericht. Die onderzoeken hoe ze kennis over het menselijk gedrag kunnen verwerken in beleid. Het ministerie van Economische Zaken onderzoekt bijvoorbeeld hoe voedselverspilling kan worden tegengegaan. Op het ministerie van Infrastructuur broeden ambtenaren op ideeën om verkeersstromen beter te sturen.

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement