Volledig scherm
De slechte luchtkwaliteit zorgt voor meer dan 400.000 doden per jaar, én geeft een verhoogde kans op astma, bronchitis en hartfalen. © thinkstock

Elk jaar sterven 400.000 mensen door vieze lucht

Nederland maakt zich sterk om nog deze maand een Europees akkoord te bereiken over schonere lucht. Maar veel lidstaten liggen dwars.

Volledig scherm
Bas Eickhout, GroenLinks © anp
Quote

Lidstaten gebruiken hun jarenlange falen als excuus om hun regels te verslappen

Bas Eickhout, GroenLinks

De luchtkwaliteit in Europa is zo slecht dat elk jaar ruim 400.000 mensen voortijdig sterven. ,,Een zwaar onderschatte sluipmoordenaar", zegt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout.

Op de Milieuraad vandaag in Luxemburg moet staatssecretaris Sharon Dijksma (Infrastructuur en Milieu) er in haar laatste weken als Europees voorzitter stevig tegenaan. Zonder de steun van landen als Frankrijk en Engeland kan ze een akkoord op haar buik schrijven.

Onwillig
Anderhalve week geleden klapte overleg met het parlement. Dat eist dat het aantal voortijdige sterfgevallen door slechte lucht tegen 2030 minimaal is gehalveerd. Dijksma moet voldoende steun krijgen van tot nu toe zeer onwillige lidstaten.

,,Ze zijn erg verdeeld. Het is nu vooral zaak om ervoor te zorgen dat de kleinste gemene deler niet de norm wordt", zegt ze zelf. Uiteindelijk moeten Raad, Commissie en parlement een compromis vinden. En snel, want onder de opvolgers van Nederland als Europees voorzitter - Slowakije en Malta - wordt een doorbraak niet eenvoudiger.

Ongezonde geldverslinder
*De slechte luchtkwaliteit zorgt voor meer dan 400.000 doden per jaar, én geeft een verhoogde kans op astma, bronchitis en hartfalen
*Meer dan 90 procent van de bevolking in steden ademt gevaarlijk vervuilde lucht in, die vaak niet uit de steden zelf komt. Van de luchtvervuiling in Nederland komt 63 procent uit het buitenland, van onze eigen uitstoot gaat 83 procent naar het buitenland
*Economische schade: 15 miljard euro aan verloren werkdagen, 4 miljard aan gezondheidszorg, 3 miljard door lagere gewasopbrengst, 1 miljard schade aan gebouwen. Indirecte kosten voor Europa: 330 à 940 miljard (voor Nederland: 9 à 29 miljard)
Bron: Europese Commissie

Drie strijdpunten
De strijd is zwaar, erkennen Bas Eickhout en Gerben Jan Gerbrandy (D66), onderhandelaars namens respectievelijk de Groenen en de liberalen. Niet alleen liggen het parlement en de Europese Commissie aan de ene kant en de lidstaten aan de andere ver uit elkaar over de gewenste luchtkwaliteit in 2030, er zijn nog zeker drie andere strijdpunten.

Zo wil het parlement ook voor ammoniak en methaan een emissieplafond, maar de machtige landbouwlobby houdt die tot nu toe tegen met steun van Frankrijk.

Ook wil het parlement dat er tussentijdse luchtkwaliteitseisen komen vóór 2025, 'zodat niet iedereen tot 2030 op zijn handen kan blijven zitten', aldus Eickhout. En dan wil een aantal belangrijke lidstaten nog flexibiliteit voor als de uitvoering tegenvalt.

Dieselgate
Eickhout: ,,Dat is een gevolg van Dieselgate. Omdat de uitstoot van Volkswagen en andere automerken jarenlang veel hoger lag dan toegestaan, is de wetgeving aangepast. De wereld op z'n kop. En nu gebruiken lidstaten hun jarenlange falen als excuus om op een heel ander terrein hun regels ook nog eens te verslappen."

Gerbrandy: ,,Dat ze dit zelfs maar durven te opperen, is al stuitend."Steun van stedenIn hun strijd voor schonere lucht weten Dijksma en de twee Europarlementariërs zich verzekerd van de steun van veel grote steden. De grote vier in Nederland voeren al een eigen beleid en oefenen druk uit op Den Haag. De burgemeesters van Londen en Parijs stuurden kort geleden een brandbrief.

Maatregelen
Goede acties, vindt Eickhout. ,,Maar de maatschappij als geheel protesteert te weinig. Eén sector die moord en brand schreeuwt, zodra maatregelen dreigen, heeft nog altijd de overhand."