Volledig scherm
PREMIUM
Jet Bussemaker met haar vader Henk. © Phil Nijhuis

Indonesië-reis verzoent vader en dochter Bussemaker

familiegeschiedenisDe relatie tussen minister Jet Bussemaker en haar vader Henk ging jarenlang gepaard met slaande deuren. Maar nadat zij zich meer verdiepte in zijn oorlogsverleden, groeide er een hechte band. Allebei schreven ze een boek over hun familiegeschiedenis en blikken nu samen terug op een bewogen historie.

Quote

We aten in Jakarta een saté op straat, besteld door mijn vader in vlot Maleis. Hij werd een ander mens...

Jet Bussemaker
Volledig scherm
© Privéfoto

Ze zitten naast elkaar in de werkkamer van de minister in Den Haag. Vader Henk (87) drinkt koffie met twee koekjes. Dochter Jet (55) luistert geïnteresseerd - het gezicht in de handen - naar het verhaal van haar vader. Dat was wel eens anders: vader en dochter botsten in Jets jeugd regelmatig. Niet over puberzaken, maar over Indië.

Voor de bron van de onenigheid gaan Henk en Jet 75 jaar terug in de tijd. Henk woont met zijn ouders en broers in marinestad Soerabaja in toenmalig Nederlands-Indië. Vader Anton (Jets opa) is er onderzeebootcommandant als de Tweede Wereldoorlog in 'de Oost' uitbreekt.

Henk weet nog precies hoe zijn moeder hem maande om afscheid te nemen van zijn vader. ,,Loop maar mee naar de auto. Het is misschien wel de laatste keer dat je hem ziet", zei zij. Ook nu gaat zijn lip trillen als hij dat moment terughaalt. ,,Ja", klinkt het met een klein stemmetje op de vraag of de toen 12-jarige Henk zich ook echt realiseerde dat zijn vader wellicht niet meer zou terugkomen. Jet schiet haar geëmotioneerde vader te hulp: ,,Jij wist dat het in die periode menens was."

Toch was de euforie aanvankelijk groot. Anton wist met zijn Hr. Ms. O 16 niet één, niet twee, niet drie, maar vier Japanse troepentransportschepen te torpederen. Het was de eerste grote overwinning na de vernietigende aanval op Pearl Harbor, die tot in Amerika krantenkoppen haalde. Henk weet nog precies hoe een vriend van zijn vader, een stafofficier, de triomf thuis in Soerabaja kwam vertellen. ,,Ik was trots op mijn vader. We dachten: we kunnen de Japanse stormvloed wel keren."

De oorlog duurde voor Anton niet lang. Op 15 december, drie dagen na de geslaagde aanval, liep zijn onderzeeër op een mijn. Dezelfde stafofficier die eerder zulk goed nieuws kwam brengen, kwam nu met de onheilstijding bij de Bussemakers thuis. Om 07.00 uur 's ochtends is hij het die het Henk en zijn broer Rob op hun slaapkamer vertelt dat hun vader is gesneuveld. De jongens zitten op de rand van hun bed. ,,We wisten dat het vak van onderzeebootman gevaarlijk was. Maar het was een klap."

Na de Japanse bezetting worden Henk, zijn moeder en broers vastgezet in Jappenkampen. Henk, net 13, moet er urenlang in de brandende zon staan en in het door een luizenplaag geteisterde ziekenhuis doden afleggen. ,,Een enorm ellendige tijd", zegt hij er zelf over.

Henk dierbaarste bezit, het Britse standaardwerk over oorlogsschepen Jane's Fighting Ships, dat hij van zijn vader kreeg, wist hij mee te smokkelen naar het kamp. Hij heeft het niet meer. ,,De Jappen hebben het weggenomen."

,,Jij had altijd al een hele goede band met je vader. Wij kregen die pas veel later", zegt Jet, met spijt in haar stem. De twee 'botsten in eigenwijzigheid', maar ook in overtuigingen. Jet schopte aan tegen het Nederlandse kolonialisme. ,,Wat deden we daar eigenlijk?" Dat was tegen het zere been van Henk, die Jet voorhield dat zij er zonder de atoombom op Hiroshima niet zou zijn geweest. Hij was dan gestorven in Ambarawa 7.

,,Ik was er altijd van overtuigd dat de inlanders - zo noemden we ze - veel beter af waren met een Nederlands bestuur." Jet: ,,Ik vond dat vreselijk paternalistisch. Moest ik nou trots zijn op mijn opa die daar flottieljecommandant van de onderzeedienst was geweest en dus ook deel van de Nederlandse bezettingsmacht in Indië? Hij werd een oorlogsheld genoemd. Ik vond dat maar grote woorden."

  1. Zwerfpup met dodelijke tumor wordt politiehond: ‘Eddie krijgt de beste zes maanden van zijn leven’

    Zwerfpup met dodelijke tumor wordt politie­hond: ‘Eddie krijgt de beste zes maanden van zijn leven’

    Politieagenten in de Amerikaanse plaats Pasco dachten aanvankelijk dat straathondje Eddie door een auto was aangereden toen ze hem vonden. Het dier was blind aan een oog en zwierf al een maand over straat. Een dierenarts ontdekte dat de pup een tumor heeft en daardoor minder dan een jaar te leven. Voorzien van een eigen uniform, compleet met insignes, schittert Eddie nu als politiehond.