Volledig scherm
© Jan Ruland van den Brink

'Oerend Hard' hielp ontvoerde Arjan Erkel door gijzeling heen

Eerder schreef Arjan Erkel, de oud-medewerker van de internationale hulpverleningsorganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG) die in 2002 werd ontvoerd in Dagestan, er een boek over. Nu speelt hij zijn gijzeling in het theater. Niet toevallig begeleid door de laatste gitarist van boerenrockgroep Normaal. Het nummer Oerend Hard sleepte Erkel erdoorheen.

Volledig scherm
Jan Wilm Tolkamp en Arjan Erkel. © Jan Ruland van den Brink
Quote

Mijn leeftijds­ge­no­ten liepen allemaal rond met buttons van Doe Maar. Ik niet. Ik was de enige Rotterdam­mer die hield van Normaal

Arjan Erkel

'Oehoeoehoerendhard' klinkt het tussen de bergen van de Russische deelrepubliek Dagestan. De zangstem komt van onder de grond, uit een gat met een oppervlakte van 1,5 bij 2 meter en 1.90 meter hoog. Arjan Erkel kan er net rechtop staan. Soms neuriën de bewakers mee met de Rotterdammer, of beginnen zelf te zingen in hun eigen taal.

Oerend Hard, de klassieker van boerenrockgroep Normaal, is een van de liederen die Erkel - gegijzeld van 12 augustus 2002 tot 11 april 2004 - erdoorheen slepen tijdens zijn 607 dagen onder de grond. ,,In dat nummer zit twijfel’’, zegt Erkel. ,,Er worden twee motorrijders aangereden en hoe loopt het met ze af? Maar aan het eind van het lied gaan we met z'n allen oerend hard verder. Ik had ook twijfel toen ik onder de grond zat. Gaan ze me vermoorden? Kom ik hier nog uit? Maar ook ik wilde oerend hard door.’’

Moeiteloos
We treffen Erkel (47) in de oude boerderij van Jan Wilm Tolkamp (52) net buiten Aalten. Tolkamp is de laatste gitarist van Normaal, de band die eind 2015 stopte. De mannen kennen elkaar vanaf april 2014, als Erkel voor de gelegenheid in een gevangenis in Rotterdam viert dat hij tien jaar daarvoor vrij kwam. Dat feest wordt opgeluisterd door een optreden van Bennie Jolink, boegbeeld van Normaal, en Tolkamp. Vanzelfsprekend spelen ze hun bekende hit. 

Later vertelt Erkel, begeleid door Tolkamp, zijn verhaal op de Zwarte Cross. ,,Er is een klik’’, zegt Tolkamp, die voor het eerst met een voorstelling het theater in gaat. ,,En Arjan mag dan wel een Rotterdammer zijn, hij praat moeiteloos met een Achterhoekse tongval.’’ Erkel: ,,Ik versta het Achterhoeks.’’

Doe Maar

Erkels liefde voor de boerenrock gaat terug naar zijn jeugd. ,,Ik ben geboren in een flat in Rotterdam, maar had twee opa's die boer waren. Mijn leeftijdsgenoten liepen allemaal rond met buttons van Doe Maar. Ik niet. Ik was de enige Rotterdammer die hield van Normaal.’’

In de boerderij in Aalten leggen Erkel, Tolkamp en regisseur Eva-Lise Geerlings de laatste hand aan een theaterstuk dat gaat over de ontvoering. Daarin speelt Erkel zichzelf en zorgt Tolkamp met gitaar en zang voor de muzikale omlijsting. Waarbij overigens niet alleen nummers van Normaal worden gespeeld. ,,Ik zong meer liedjes onder de grond’’, zegt Erkel. ,,Green green grass of home, dat gaat over een man die in de gevangenis zit, zong ik ook. Net als San Quentin, de gevangenis-evergreen van Johnny Cash. Muziek gaf me lucht en hielp me om mijn emoties in toom te houden. Op de een of andere manier zorgde mijn gezang er ook voor dat ik contact kreeg met mijn bewakers. Ze vroegen wat ik zong. Daarna gingen ze hun eigen religieuze liederen zingen. Er ontstond iets van verbinding.’’

Erkel, van professie antropoloog, is vanaf april 2002 in Dagestan als directeur van Artsen zonder Grenzen (AzG). In buurland Tsjetsjenië woedt een oorlog en AzG helpt vluchtelingen. 12 augustus 2002 wordt hij in de hoofdstad van Dagestan ontvoerd door drie mannen. Hij wordt gevangen gehouden in de bergen in een gat onder de grond.

Tekst gaat onder het kader verder.

Oerend Hard
De single Oerend Hard was de doorbraak voor de boerenrockgroep Normaal. Het nummer van de Achterhoekse band reikte eind mei 1977 tot de tweede plek in de Nederlandse Top 40.
Het lied is geschreven door de twee kopstukken van Normaal: zanger Bennie Jolink, die grotendeels verantwoordelijk was voor de tekst en gitarist Ferdi Jolij.

Het nummer gaat over twee motorrijders - Bertus op zijn Norton en Tinus op de BSA - die de motorcross op het Hengelse Zand bezoeken. Op de terugweg krijgen ze een ongeluk, waarbij ongewis blijft hoe het met de mannen afloopt.
Het lied eindigt desondanks bijna vrolijk met de zin: 'Maor wie gaot oe, oehoe oehoe...' Oerend Hard stond elf weken in de Top 40 en werd in 2006 in Assen verkozen tot Beste Motorsong.

,,Het is een hel. Er is geen daglicht en ik moet het doen met één kaarsje. Als ze me dat kaarsje aan het eind van de eerste dag afpakken, word ik claustrofobisch. Ik probeer stabiel te blijven. Het enige dat ze me niet af kunnen pakken, zijn mijn gedachten en die houden me op de been. Na drie weken besluit ik er het beste van te maken en ga praten met de dertien mannen die bivakmutsen dragen en gewapend zijn met kalasjnikovs. Ik vraag of ze het pistool niet langer op mij willen richten maar op de grond. Later willen ze dat ik met ze boks. Dat trekt me niet echt maar ook op die manier ontstaat contact. En ik krijg iets van empathie terug.’’

Tranen

Quote

Ze vroegen wat ik zong. Daarna gingen ze hun eigen religieuze liederen zingen. Er ontstond iets van verbinding

Arjan Erkel

Zingen geeft Erkel kracht en uit de Normaal-hit haalt hij optimisme. Op een of andere manier blijft hij overeind, tot de Nederlandse regering samen met AzG 1 miljoen euro losgeld betaalt. Erkel mag naar huis. ,,Het eerste wat ik deed, was Oerend Hard opzetten. En toen liepen de tranen me over de wangen. Nu nog, als ik iets moet bereiken, zet ik het op.’’

Erkel heeft tegenwoordig een bed & breakfast in Rotterdam en geeft lezingen en workshops, onder meer voor bedrijven. Want de man die een gijzeling van 607 dagen doorstond, heeft een boodschap. ,,Veel mensen houden zichzelf gegijzeld. Onzekerheid en angst weerhoudt hen van een volgende stap in het leven. Verlangen omzetten in daden, doen wat je wilt of juist niet meer wilt. Ontslag nemen op je werk om een wereldreis te maken of op zoek te gaan naar een wereldbaan. Stoppen met een relatie waarin je vast zit. Er zijn altijd excuses om iets niet te doen. De enige die je tegenhoudt, ben je zelf. Ik kon tijdens de gijzeling de knop omzetten toen ik besloot er het beste van te maken en contact zocht met mijn gijzelnemers. Dan kunnen mensen dat ook als ze niet gegijzeld zijn.’’

Er gaat geen dag voorbij of Erkel denkt aan de dagen onder de grond. Hij is zijn gijzeling, schreef er een boek over en werd er BN'er door. ,,Behalve dat mijn Russisch erop vooruit is gegaan, ben ik er sterker door geworden. Ik ben blijven staan en heb de regie over mijn leven. Toch had ik het graag willen missen, al was het alleen maar voor mijn ouders die er onder hebben geleden.’’

De gijzeling veranderde ook iets in zijn karakter. ,,Ik ben ongeduldiger geworden. Heb een hekel aan wachten. Mij is namelijk 607 dagen afgenomen.’’

Vrijheid van denken en doen, met als ondertitel Arjans Hoop, heet de voorstelling die speelt in 25 theaters.