Volledig scherm
PREMIUM
Oude Pekela © Raimond Wouda

Oude Pekela, het symbool van politieke verandering

VerkiezingenMedia uit de hele wereld hebben belangstelling voor de Nederlandse verkiezingen op 15 maart. Simon Kuper, journalist bij de Britse krant Financial Times, proefde de sfeer in Oude Pekela en schreef erover voor deze krant en roept AD-lezers op een vragenlijst in te vullen.

Quote

Vermoede­lijk vragen ze zich af hoe ze in hemelsnaam hier zijn beland

Volledig scherm
Simon Kuper © AD

,,In Oude Pekela weten ze één ding heel zeker: asielzoekers deugen niet", luidde de kop in De Volkskrant in september. De foto boven het verhaal toonde Paul Röbbecke, een grote kaalgeschoren man met nektatoeage die een burgerwacht had opgericht om de 8.000 dorpsbewoners tegen buitenlanders te beschermen. Het klonk als het klassieke verhaal van het populistisch tijdperk: volgens de Volkskrant had het arme dorp genoeg van zijn asielzoekerscentrum.

Zo ziet Geert Wilders het. 'Nul asielzoekers erbij,' zegt zijn verkiezingsprogramma. Op 15 maart, in de eerste nationale verkiezingen in een westers land sinds Donald Trump VS-president werd, kan de PVV de grootste partij van Nederland worden. En toch zijn er enorme verschillen tussen Oude Pekela en de Amerikaanse 'Rust Belt'.

Mist
Het Oost-Gronings dorpje ligt even onder Winschoten, op 20 kilometer van de Duitse grens. In de winter is de mist boven de akkers zo dik, dat je zelfs overdag met lichten aan rondfietst. De meeste dagen dat ik er was, scheen de zon slechts enkele minuten. Bijna de enige voetgangers die je ziet zijn plukjes zwarte of bruine mensen, gehuld in te grote overjassen, die heen en weer gaan tussen het dorpscentrum en de troosteloze azc-barakken aan de overkant van de provinciale weg. Vermoedelijk vragen ze zich af hoe ze in hemelsnaam hier zijn beland.

In 2014 eindigde Oude Pekela op de 403e en laatste plaats op de Elsevier-lijst van 'Beste gemeenten'. Het tijdschrift wees op het gemiddelde dorpsinkomen (volgens het CBS nu €24.700, het laagste van Nederland), de werkeloosheid, criminaliteit en slechte voorzieningen.De Elsevier-ranglijst inspireerde de EO-documentaire 'Zes maanden in het armste dorp van Nederland'. Er is waarschijnlijk geen dorp in Nederland dat een slechter imago heeft dan Oude Pekela,' meldde de EO.

Werkloos
'Volgens veel Nederlanders staat het dorp bekend om armoede, inteelt en werkloosheid.' De documentaire focuste op een plukje werkloze Pekelders dat blijkbaar weinig anders deed dan sigaretten roken in de woonkamer. De dorpelingen werden weer eens neergezet als domme tokkie-boeren.

Het is een oude karikatuur. Elders in Nederland roept de naam 'Oude Pekela' nog steeds herinneringen op aan een bizar pedofilieschandaal uit de jaren tachtig, met in de hoofdrol kinderlokkers in clownspakken. De pedofilie vond waarschijnlijk nooit plaats - volgens de politie was dit een geval van massahysterie - maar het dorpsimago werd blijvend aangetast.

Succesvol
Ik had eerder reportages gemaakt in arme wijken in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Oude Pekela ziet er in vergelijking veel rijker en minder afgetakeld uit. Als dit het armste dorp van Nederland is, dan is Nederland een succesvol land. De staat is hier prominent aanwezig. Midden in het dorp staat De Binding, een schoon en warm 'multifunctioneel centrum' met bibliotheek, koffiebar, biljartzaal, vergaderzalen, en een sporthal. Aan de overkant van het parkeerterrein liggen de bevroren velden van de plaatselijke voetbalclub, VV Noordster.

De meeste Pekelse woningen zien er verzorgd uit. De niet-werkende, alleenstaande moeder Rianne Kapteijn, die lang PVV heeft gestemd, woont in een mooi bakstenen huis met tuintje in een straatje nabij het kanaal. ,,Ik voel me wel gelukkig in Pekela," zegt ze. "Ik ook!" roept haar goedgeklede dochter naast haar. Kapteijn: "Ik voel me ook niet arm, omdat we alles kunnen bekostigen."

Weerstand
Het sociaal minimum voor een alleenstaande volwassene in Nederland bedraagt €266,40 per week, meer dan drie keer zoveel als de maximale werkloosheidsuitkering voor een alleenstaande Brit; ook de Nederlandse kinderbijslag is hoger.

Op reportage in arme delen van Noord-Engeland ondervond ik flinke weerstand tegen de media. Maar elke Pekelder die ik ontmoette, liet zich welwillend interviewen (vaak onder het genot van een kopje plaatselijke hennepthee).

Dat Oude Pekela er redelijk welvarend uitziet, komt deels doordat het vroeger welvarend was. Meer dan een millennium geleden begonnen mensen in deze regio veen op te graven. Ze bakten er bakstenen en brood mee, of brouwden bier. Later werd een plaatselijke rivier gekanaliseerd om het veen af te voeren.

Goedkope huizen
In Pekela gebouwde schepen voeren naar de Oostzee en de Middellandse zee. Aan het Pekelder Hoofddiep staan nog steeds schitterende huizen die eind achttiende eeuw voor scheepskapiteins werden gebouwd. (Het dorp heeft nu de laagste huizenprijzen van Nederland, gemiddeld €128.000, berekent het CBS.)

Toen het veen opraakte, en moderne schepen te groot werden voor het dorpskanaal, veranderde Pekela in een industriedorp. Vorige eeuw exporteerde het strokarton. In die tijd beleefde het dorp zijn communistische fase. Onderbetaalde fabrieks- en landbouwarbeiders schaarden zich achter communistische leiders als de Pekelder Fré Meis.