Volledig scherm
PREMIUM
© AD

'Toen m'n nichtje stierf, stond ik ineens aan de andere kant'

Gerard SpongHonderden keren probeerde Gerard Spong verdachten op vrije voeten te krijgen, vaak met succes. Privé stond de topadvocaat onlangs aan de andere kant, na de dood van zijn nichtje. 'Het is mij een raadsel waarom die man is vrijgesproken.'

Quote

Het was moeilijk om ineens aan de andere kant van de rechtszaal te zitten. Ik ergerde me zo aan de leugens. Ik dacht: Mark is schuldig

Gerard Spong

Nieuw boek

Volgende week verschijnt De uitvaartondernemer, de tweede roman van Gerard Spong. Het boek gaat over de zaak rond Dirk V., een zwaar gelovige uitvaartondernemer die zijn vrouw zou hebben vermoord door zijn auto met haar erin in de haven van Maassluis te laten rijden.

Dirk V. kreeg in eerste aanleg en in hoger beroep een zware celstraf, maar in cassatie - nu met Spong als raadsman - werd de veroordeling vernietigd. V. werd daarop vrijgesproken.

De verdachte heeft in het boek een andere naam, net als de advocaat: die luistert naar de naam Charles Spinning. ,,Maar dat ben ik gewoon'', zegt Spong. ,,Er zit wel wat fictie in het boek, daarom heb ik de namen van de hoofdpersonen ook maar aangepast. Maar het is grotendeels zoals de zaak echt gegaan is. Er zit geen verschil tussen Spinning en Spong.''

Spong debuteerde in 2013 als schrijver met De breuk, dat ook al op een zaak uit zijn eigen praktijk gebaseerd was. Het werk kreeg lovende kritieken.

Spong: ,,Ik doe het er bij, ik blijf eerst en vooral strafpleiter. Maar ik geniet van het schrijven. Ik denk al na over welke zaak ik in mijn derde boek ga vertellen.''

Volledig scherm
© Roï Shiratski

Hij weet nog waar het misging. ,,Op een van de zittingsdagen werd een patholoog-anatoom ondervraagd. Die sprak over de vraag of mijn nichtje was gestorven door verwurging. En op zeker moment noemde hij één van de aanwijzingen daarvoor 'zwak'. Meteen zag ik een van de drie rechters naar voren schuiven, en een ander begon te schrijven. Toen dacht ik: jij schrijft nu 'zwak' op. Daar gaan we.''

Op 2 juli 2012 vonden agenten het levenloze lichaam van Vivica Spong, het 31-jarige nichtje van topadvocaat Gerard Spong. Ze lag onderaan de trap in het huis in Utrecht waar ze woonde met haar vriend, de 44-jarige Mark van D. Ook haar nog ongeboren kind was overleden. Plotseling was Gerard Spong niet als advocaat verwikkeld in een strafzaak, zoals zo vaak, maar als nabestaande.

Als steun en toeverlaat van zijn broer Rob, die zijn enige dochter had verloren, woonde hij alle zittingen bij. ,,Ik zat daar niet als advocaat, maar je laat je kennis natuurlijk niet thuis. En toen ik dat woord 'zwak' hoorde uit de mond van die deskundige, toen dacht ik: daar gaan de rechters het zo meteen met elkaar over hebben. Dit is een kantelmoment. Dit zou weleens verkeerd kunnen aflopen.'' Hij klopt op zijn reusachtige eikenhouten bureau, twee keer. ,,Tot mijn spijt moet ik vaststellen dat ik gelijk heb gekregen.''

Topadvocaat
70 jaar is hij nu, en al 40 jaar actief als strafadvocaat. Vele honderden zaken kwamen voorbij - en dat ging in zó veel gevallen goed, dat Gerard Spong een reputatie als topadvocaat verwierf. Hij kreeg verdachten op vrije voeten die door de buitenwereld allang als dader waren bestempeld.

Over één van die zaken schreef hij een boek dat volgende week verschijnt: De uitvaartverzorger. Het is het wonderlijke verhaal van Dirk V., ook alweer zo'n verdachte aan wiens schuld nog amper wordt getwijfeld. Hij zou zijn vrouw op bizarre wijze hebben laten verdrinken. Het bewijs in de zaak is overweldigend, maar Spong ziet mogelijkheden. In het boek beschrijft hij hoe hij eerst de kroongetuige in de zaak genadeloos onderuithaalt, en daarna met een pleidooi komt dat zijn cliënt rechtstreeks naar de vrijheid loodst. ,,Het was een juweel van een verweer, als ik zo onbescheiden mag zijn.''

Het is in de loop der jaren zijn handelsmerk geworden. Zeven keer werd hij uitgeroepen tot beste strafpleiter van Nederland - de bijbehorende beeldjes staan prominent op zijn bureau. ,,Ik stel vast dat ik vaak in één oogopslag zie wat er niet klopt in een strafdossier, en waar de winst kan zitten. Dat zijn soms dingen waar collega-strafpleiters aan voorbij zijn gegaan. Ik weet niet hoe dat komt. Een hoogleraar zei ooit tegen me: aan elke trein kleeft een laatste wagon. En er moet ook een locomotief zijn.''

Iemand vrij krijgen ondanks een stapel verdenkingen en bewijzen: het geeft een 'enorme voldoening', vertelt Spong.

Zélfs als hij zelf ook overtuigd is van iemands schuld. ,,Ik zou Hitler nog verdedigen. Die taak hebben wij advocaten nu eenmaal, om mensen bij te staan die door de samenleving verguisd worden. Natuurlijk is het soms ingewikkeld. Ik stond eens een echtpaar bij dat zijn baby zo langdurig had mishandeld, dat het kind stierf. Die kwamen er met een heel milde straf van af en daar had ik me zeer voor ingespannen. Het gevoel was dubbel, want die mensen hadden iets vreselijks gedaan. Maar de professionele trots overheerst dan toch.''

Hoe anders voelde hij zich een jaar geleden, bij de vrijspraak van de man die werd verdacht van de moord op zijn nichtje. Ook tegen hem, de 44-jarige Mark van D., lag een stapel bewijzen. Hij had op internet gezocht met zoektermen als 'how to kill without a trace', poetste bloedvlekken weg, loog alles bij elkaar over zijn alibi. Maar het bleek niet genoeg voor een veroordeling, tot afgrijzen van Spong, en vooral van zijn broer en schoonzus. ,,Het was moeilijk om ineens aan de andere kant van de rechtszaal te zitten. Heel moeilijk. Ik had een volstrekt andere rol dan ik op die plek gewend ben.''

Rouwende broer
Zeven zittingen waren er, inclusief het hoger beroep, uitgestreken over een periode van twee jaar. Spong was er vrijwel elke keer bij, naast zijn rouwende broer. ,,Ik heb me enorm geërgerd aan de verdachte. Hij loog alles aan elkaar, vanaf dag één. Het is me een raadsel waarom zijn leugens uiteindelijk niet meer gewicht in de schaal hebben gelegd. Er was een vracht aan bewijs. Neem nou die zoektermen: 'how to kill without a trace'. Wie gaat nou midden in de nacht op zulke dingen zoeken, terwijl je zwangere vrouw een kamer verder ligt? Toen ik dat las, dacht ik: die is schuldig.''

Dit doet denken aan de zaak waar uw boek over gaat. Uw cliënt had de uitvaart van zijn vrouw al voorbereid toen ze nog leefde. Toen ik dat las, dacht ik ook: die is schuldig.

,,Dat begrijp ik. Meneer V. had daarmee de verdenking in sterke mate op zich geladen, dat klopt. Ik vond in die zaak wel degelijk dingen die dat onderuithaalden, maar u raakt wel aan datgene waar ik me na al die jaren nog het hoofd over breek: hoe komt een rechter tot zijn overtuiging? Op basis waarvan besluit hij overtuigd te zijn van iemands schuld, of niet? In de zaak van meneer V. hadden al zes rechters hem schuldig bevonden, allemaal kundige magistraten. En dan komt er een nieuwe ploeg, en die vindt het te weinig. Hoe kan dat?''

,,In de zaak van mijn nichtje waren een uitstekende officier van justitie en advocaat-generaal volledig overtuigd van hun zaak. Maar de rechters besloten anders. Wat gebeurt daar in die hoofden? Dat blijft voor mij een mysterie, ook na veertig jaar stafrecht. En dat raadsel is door de zaak van mijn nichtje alleen maar groter geworden.''

Bent u een andere advocaat geworden door de zaak van uw nichtje?

,,Ja. Ik heb er veel van geleerd. Hoe ik mij als advocaat in moordzaken moet opstellen, bijvoorbeeld. Ik heb veel meer inzicht gekregen in hoe een nabestaande zich voelt in een moordzaak. De zaak van mijn nichtje heeft me ertoe gebracht dat ik veel gevoel krijg voor het Duitse systeem: de Nebenkläger. Daar mogen nabestaanden van slachtoffers van levensdelicten als aanklager náást het Openbaar Ministerie functioneren. In het verleden had ik daar minder sympathie voor, maar nu denk ik: dat zou hier ook goed zijn. Omdat ik aan de andere kant heb gezeten, en gevoeld heb hoe dat was.

Ik gedraag me nu ook anders. Toen de zaak van mijn nichtje nog liep, moest ik een man bijstaan die een bejaard echtpaar zou hebben vermoord. Ik zag de nabestaanden in tranen zitten, en ik dacht: weet je wat? Ik ga naar ze toe. Had ik nog nooit gedaan. Maar ik wilde die mensen spreken. Ik heb ze uitgelegd wat mijn rol als raadsman is, waarom ik daarover bepaalde dingen zeg, en dat ik dat doe zonder afbreuk te doen aan hun gevoelens. En ze zeiden tegen me dat ze dat buitengewoon gewaardeerd hadden. Toen dacht ik: ja, zo kan het ook. Ik vond het een unieke ervaring.''

De vriend van uw nichtje is vrijgesproken. Kunt u dat accepteren?

,,Het is misschien overdreven professionaliteit, maar je móet het accepteren. Anders breekt er in dit land een eigenrichting los die we niet moeten hebben. Maar het is zwaar. Het is net weer 2 juli geweest, haar sterfdag, dat is elk jaar een buitengewoon moeilijk moment. Tot de dag van vandaag moet ik mijn broer en zijn vrouw lang en diep toespreken om te zorgen dat ze ermee kunnen leven. Dat is het enige wat ze kunnen.''

Toch laat u het er niet bij zitten.

,,We broeden nu op een civielrechtelijke zaak. U moet denken aan zoiets als in de O.J. Simpson-zaak. We willen hem daarin niet aanpakken voor moord, maar voor al zijn leugens in de rechtbank. Je hebt als verdachte het recht om te zwijgen, maar niet om te liegen. Dat is een onrechtmatige daad tegen de nabestaanden en we overwegen hem daarvoor aan te pakken. Het is bij mijn weten nog nooit gebeurd in Nederland, maar we denken dat het kan. Stelt u zich de positie van mijn broer eens voor: de man die in zijn ogen de moordenaar van zijn dochter is, loopt vrij rond. Hij blijft me vragen: wat kunnen we nog doen? Nou, dit.

Het moment van de uitspraak, in hoger beroep, was zo onvoorstelbaar zwaar voor mijn broer. Hij had zich al die tijd rustig gehouden, maar op dat moment barstte hij. Hij sprong op, schreeuwde naar de verdachte dat hij een moordenaar was. Dat je in dit land blijkbaar de ene leugen op de andere mag stapelen in de rechtbank. Dat was misschien niet goed, maar ik begreep hem. We zagen de ontlading bij de verdachte, en bij zijn advocaat. Ik ken die emotie maar al te goed, maar nu zat ik aan de andere kant. Ik kon het mijn broer niet uitleggen. En nog niet.''