Volledig scherm
Affiche van het Marshall Plan. © Gerard Verschooten

Op zoek naar het Europese gevoel in een tijd van crisis

NIJMEGEN - Zeventig jaar geleden ging het Marshall Plan van start. Wat betekende dat voor Nederland en Duitsland? Of voor een stad als Nijmegen? Hoogleraar Frank Mehring deed er onderzoek naar en maakte een expositie.

Volledig scherm
Hoogleraar Frank Mehring bij de expositie in de bibliotheek van de Radboud Universiteit. © Gerard Verschooten

Bij de Dobbelmanfabriek in Nijmegen klonk op 13 maart 1950 applaus voor de nieuwe zeepmachine, geschonken door een Amerikaans bedrijf in het kader van de Marshall-hulp. Hiermee kon de Nijmeegse zeepfabrikant in twee uur tijd zeep maken, in plaats van vijf dagen. En Nijmegen kon op meer Amerikaanse steun rekenen, de verwoeste universiteitsbibliotheek werd bijvoorbeeld voorzien van maar liefst 30.000 nieuwe boeken. ,,Een onvoorstelbaar aantal”, vindt Frank Mehring, hoogleraar Amerikanistiek aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. 

Hoogleraar Mehring heeft met collega’s onderzoek gedaan naar het Marshall Plan, het Amerikaanse steunprogramma dat Europa na de Tweede Wereldoorlog weer op de been moest helpen. Naar wat het betekende voor Nijmegen en Nederland maar ook Duitsland. En hij maakte er een expositie over, die vanaf deze week te zien is in de bibliotheek van de Radboud Universiteit. Want Mehring maakt zich zorgen. ,,Europa verkeert in een identiteitscrisis. Je ziet dat overal het nationalisme de kop opsteekt, terwijl we juist met elkaar zouden moeten samenwerken. Ik denk dat er belangrijke lessen voor ons zitten in de naoorlogse periode en de rol die het Marshall Plan daarin gespeeld heeft.”

Samenwerken

Tussen 1948 en 1952 kwamen vanuit Amerika geld en goederen, grondstoffen en levensmiddelen naar Europa. De steun, met een totaalwaarde van 12,4 miljard dollar, moest de economie er weer bovenop helpen, maar moest ook voorkomen dat het continent opnieuw in een oorlog verzeild kon raken. Mehring: ,,Het ging niet alleen om geld. Om vrede en welvaart te bereiken moesten ze samenwerken, ook met de voormalige vijand: Duitsland. Daar heeft Amerika een belangrijke rol in gespeeld.”

Het Marshall Plan is onder meer een succes geworden door de slimme marketing en communicatie. De Europese identiteit werd op een positieve manier in beeld gebracht, met posters, affiches en documentaires. Deze beeldspraak wil Mehring met de expositie weer terugbrengen in het bewustzijn van de mensen, juist nu in Europa het nationalisme op steeds meer plekken de kop opsteekt.

Trump

Volledig scherm
Affiche van het Marshall Plan. © Gerard Verschooten

,,Je ziet het overal: in Hongarije, bij Le Pen in Frankrijk, rechts-conservatieve groepen in Duitsland, bij Wilders in Nederland. Terwijl er in het Trump-tijdperk weinig cultuurdiplomatie uit Amerika te verwachten is. Ik wil niet zeggen dat ons Europese project dreigt te stranden, maar ik zie wel dat de Europese Unie wordt bedreigd en als we niet oppassen verliezen wat er is opgebouwd.” 

Tijd voor een nieuw Marshall-plan dus, vindt Mehring. Tijd om de Europese gedachte opnieuw uit te dragen. ,,Vanzelfsprekend niet op de manier zoals in de jaren vijftig, we leven in een digitale en andere tijd. Maar de vraag blijft: hoe kunnen we verhalen vertellen, zodat we ons weer sterker Europees voelen. En daar biedt het Marshall Plan van toen wel uitgangspunten voor.” 

De expositie ‘The New Marshall Plan Europe 1948 - 2018 Memories, Discoveries, Lessons?’ is tot 22 november te zien in de bibliotheek van de Radboud Universiteit. Daarna verhuist de expositie naar de Hochschule Rhein-Waal in Kleef, daar is de expositie vanaf 28 november te zien. Meer www.ru.nl/MarshallPlanEurope.

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Nijmegen