Was Albert Einstein belabberd in wiskunde op school?
Volledig scherm
Was Albert Einstein belabberd in wiskunde op school? © RV

Waarheid of leugens: hoe bepalen we wat we geloven?

donders wondersWat zou jij geloven? A) een octopus heeft drie harten, of B) Einstein was belabberd in wiskunde op school. De meeste mensen vinden optie B geloofwaardiger, maar het is toch echt een leugen. Hoe kiezen we wat we geloven als we het niet zeker weten?

Herhaling

In een onderzoek zagen deelnemers verscheidene uitspraken waarvan sommige herhaald werden en andere maar één keer getoond werden. De informatie die herhaald werd, leek echter dan informatie die voor het eerst gezien werd. Dit effect wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat we het makkelijker vinden om informatie te verwerken waar we bekend mee zijn. Dit gemak geeft ons het gevoel dat de uitspraak die we zien waar is.

Foto’s

In een ander onderzoek lazen deelnemers verscheidene uitspraken die te maken hadden met algemene kennis. Zo’n zin was bijvoorbeeld: ‘De eerste windmolens waren gebouwd in Perzië.’ Bij de helft van zulke uitspraken stond een algemene foto (een windmolen in een willekeurige locatie, zodat de deelnemers niet konden zien waar het precies was).

Ondanks dat de locatie niet te achterhalen was, vonden de mensen de uitspraken met foto geloofwaardiger dan die zonder. Dit fenomeen komt waarschijnlijk doordat de dingen die we in ons dagelijks leven zien, echt zijn. Datzelfde principe passen we toe op uitspraken die we in de context van een foto zien.

Lay-out en uitdrukkingen

Niet alleen foto’s, zelfs de lay-out kan onze beslissingen beïnvloeden over wat we echt vinden. Uitdrukkingen die we in hoog contrast zien, zoals De hoofdstad van Madagaskar is Toamasina, vinden we geloofwaardiger dan De hoofdstad van Madagaskar is Toamasina.

Die invloed zie je ook terug in uitspraken die rijmen in vergelijking met niet-rijmende uitspraken. Onderzoek toont bijvoorbeeld aan dat rijmende uitspraken, zoals ‘Wat nuchterheid verbergt, wordt door alcohol versterkt’, meer correct werden gevonden dan ‘Wat nuchterheid verbergt, wordt door alcohol ontmaskerd'. Het effect van rijmende uitspraken komt, net zoals bij herhaling, doordat we ze makkelijker kunnen verwerken.

Einstein en de waarheid

Welke conclusies kunnen we trekken uit al deze onderzoeken? Het lijkt erop dat hoe we waarheid beoordelen, beïnvloed kan worden door een hoop basale dingen: hoe vaak we informatie zien, of er een foto bij zit, en of het rijmt. Valse informatie die intuïtief als waarheid voelt en die we makkelijk kunnen begrijpen, zullen we eerder voor waar aannemen.

Laten we tenslotte onze eerste twee uitspraken A en B nog eens bekijken. Einstein was inderdaad geen voorbeeldige student, maar hij excelleerde in wiskunde. Waarom B misschien geloofwaardig lijkt, is dat we allemaal meerdere verhalen over Einstein hebben gehoord. Dat is genoeg voor ons om B gemakkelijk voor waar aan te nemen.

  1. ‘Zeg maar niet dat je lesbisch bent, mannen moeten nog steeds met je kunnen flirten’
    Internationale Dag tegen Homofobie en Transfobie

    ‘Zeg maar niet dat je lesbisch bent, mannen moeten nog steeds met je kunnen flirten’

    Vandaag is het de Internationale Dag tegen Homofobie en Transfobie, een dag waarop aandacht gevraagd wordt voor geweld en discriminatie tegen lhbti+’ers. Want pesterijen en intimidatie zijn nog steeds dagelijks de werkelijkheid, ook op de werkvloer. En dat houdt veel Nederlanders tegen in hun klim op de carrièreladder. Remco Boxelaar van kennisplatform Corporate Queer hoopt daar met een speciaal leiderschapsprogramma verandering in te brengen.

In samenwerking met indebuurt Nijmegen

  1. Pauw over interview Máxima: 'Alles is ook enigszins intimiderend'
    Play

    Pauw over interview Máxima: 'Alles is ook enigszins intimide­rend'

  2. Marijnissen : 'Oplossen grote problemen in rechtsstaat kan niet wachten'
    Play

    Marijnis­sen : 'Oplossen grote problemen in rechts­staat kan niet wachten'