Het Hildebrandmonument in Haarlem
Volledig scherm
Het Hildebrandmonument in Haarlem © Erik Laan / Shutterstock.com

Haarlems mysterie: de jarenlange soap rondom deze beelden in de Haarlemmerhout

indebuurt HaarlemWekelijks storten wij ons op een mysterie of verhaal waarvan onze wenkbrauwen richting haargrens gaan. Deze keer hebben we uitgezocht hoe het precies zit met Hildebrandmonument, de beeldengroep rondom de fontein in de haarlemmerhout. Een beeldengroep met één beeld dat er uitspringt: de schrijver Hildebrand, beter bekend als Haarlemmer Nicolaas Beets. Dat verhaal start bij het boek Camera Obscura.

Ooit gehoord van Camera Obscura? Dat is het boek waarin schrijver Hildebrand, pseudoniem van Nicolaas Beets, de vroeger heersende burgerlijkheid op de hak neemt.

Ontwerpwedstrijd

In 1914, op de honderdste verjaardag van de in Haarlem geboren schrijver Beets, wordt een ontwerpwedstrijd voor een Hildebrand Monument uitgeschreven. Beeldhouwer Jan Bronner bedenkt het winnende ontwerp: een fontein met op iedere hoek een personage uit Camera Obscura en verderop een verhoging met daarop het beeld van verteller Hildebrand.

Start van de soap

Maar liefst vijftig jaar werkt Bronner aan de beelden. Als ze klaar zijn is het 1948 en zijn ze tijdelijk te zien in het Stedelijk in Amsterdam. En dan start een ware soap rondom de beelden…

Probleem: er is geen geld om de beeldengroep naar Haarlem te verhuizen. Voordat het verhuisbedrag bij elkaar is geschraapt, is het 1962. Veertien jaar later! Op de plek waarvan schrijver Godfried Bomans schreef dat de ‘atmosfeer der Camera Obscura uitademt’ worden de beelden rondom de fontein geplaatst. Een trots voor Haarlem, dat ziet iedereen. So far so good. Of toch niet?

Beelden vernield

Nee. Want na een tijdje blijkt dat de beelden die uitgehakt zijn in Frans kalksteen niet bestand zijn tegen weer en wind. Bovendien worden de boekfiguren onder handen genomen door vandalen. In 1983 wordt besloten de beelden weg te halen.

Het Rijk, inmiddels eigenaar van de originelen van Bronner, geeft opdracht om kunststof replica’s te maken en zette de nagemaakte figuren in 1986 terug op hun plek. Omdat de originele afgietsels van gips bewaard zijn gebleven, kan het Rijk in 1990 de originele stenen beelden in bruikleen geven aan de beeldentuin van museum Nijenhuis in Heino.

Hufterproof

Einde verhaal? Nee! Vandalen nemen de kunststof beelden in Haarlem opnieuw onder handen. De gemeente kan ze niet snel genoeg repareren en ontmantelt daarom in 2009 de beeldengroep.

Omwonenden vinden dat maar niks en missen het Hildebrand Monument. Zij nemen het initiatief om een nieuwe kopie terug te zetten op de plek waar het monument altijd heeft gestaan. De beelden zijn hufterproof gemaakt; eerst gegoten in brons en steenkleurig afgewerkt. De fontein wordt grondig schoongemaakt en weer gerepareerd.

Magisch

En zo staan Buikje, Robertus Nurks, Kegge, Keesje, Teun, Suzette, Van der Hoogen en Stastok weer op hun oude vertrouwde plek langs de fontein. Dertig meter verderop waakt verteller Hildebrand over zijn hoofdpersonen, met zijn hoed in de hand, ver verheven op zijn voetstuk, ongetwijfeld grinnikend om de beeldensoap die jaren voort emmerde…

En o ja, tot slot: als de zon ondergaat, springen de lampjes aan en zijn is de beeldengroep magisch verlicht. De moeite van eens een kijkje nemen wellicht wel waard.