Volledig scherm
© Frank de Roo

Geboortebeperking lost niets op voor het milieu

OpinieOm milieuproblemen het hoofd te bieden, moet de wereldbevolking niet verder groeien, vinden veel mensen. Ton van Rietbergen, economisch geograaf aan de Universiteit van Utrecht, weerspreekt dat. 'Niet groei maar krimp is voor veel landen het grote probleem.'

Quote

Japan heeft nu 120 miljoen inwoners, in het jaar 2100 zijn dat er nog maar 83 miljoen

Ton van Rietbergen, economisch geograaf

Veel mensen pleiten in ingezonden brieven in het AD voor drastische geboortebeperking als oplossing voor het milieuprobleem. Maar is bevolkingsgroei wel het grootste probleem en heeft‎ beleid zin? ‎

Darrell Bricker en John Ibbitson zien in hun boek Empty Planet een‎ heel ander beeld voor zich. Ze wijzen erop dat krimp landen veel meer bezighoudt dan groei. Zo zal Japan, dat op het ogenblik 120 miljoen mensen telt, onder wie ruim 60.000 honderdjarigen, in het jaar 2100 nog maar 83 miljoen mensen tellen.

Vergelijkbare scenario's liggen er voor Zuid-Korea, Hongarije en Taiwan. Voor China kan de demografische toekomst weleens helemaal 'somber' zijn. Dat land heeft,‎naast de ongelijke verhouding tussen jongens en meisjes, vooral te maken met het feit dat mensen zich meer bewust worden van de kosten om een kind op te voeden. Die worden nu op zo'n 250.000 dollar‎ geschat. ‎

Primitief stadium

In de demografie is het zogenoemde demografische transitiemodel wereldwijd geaccepteerd. Dit model laat overduidelijk de fasen zien waar landen doorheen gaan. Van een‎ primitief stadium met een zeer hoog sterfte- en geboortecijfer tot het ‎stadium waarin Duitsland, Italië, Japan en Brazilië nu verkeren, met een zeer laag sterfte- en geboortecijfer.

In de meeste landen is die transitie zo goed als voltooid. Het aantal ‎kinderen per vrouw ligt dicht bij het vervangingscijfer van 2,1. Europa en Noord-Amerika zitten daar iets onder, Latijns-Amerika er precies op en Azië met 2,2 er net boven.

Dat de wereldbevolking nog steeds groeit, komt doordat er in de vorige eeuw veel meisjes zijn geboren ‎die nu kinderen krijgen. Niet doordat vrouwen veel kinderen krijgen.

Wetenschapsjournalist ‎Fred Pearce voorspelt op basis van demografische modellen dat mensen onder de 45 getuige zullen zijn van een historische gebeurtenis: een krimpende wereldbevolking, die in 2050 zal pieken op 8,5 miljard. Het enige continent dat vooralsnog demografisch doorgroeit, is Afrika. Het aantal geboorten‎ is vier per vrouw, maar neemt snel af. In historisch perspectief daalt het vruchtbaarheidscijfer in Afrika zelfs sneller dan elders in de wereld.

Trek naar de stad

Omdat de Afrikaanse bevolking zo jong is, blijft het continent toch nog fors groeien. Dalende kindersterfte leidt in combinatie met stijgende opleiding van de vrouw en toegenomen trek‎ naar de stad echter tot een onherroepelijke daling van het kindertal. ‎

Kortom, de bevolkingsgroei stopt vanzelf. Het lijkt dan ook belangrijker om vooral de consumptie terug te dringen. Die draagt veel meer bij aan milieuproblemen. Zo stoot de‎ Amerikaan 20 ton CO2 per jaar uit, de Europeaan 10 ton, de Afrikaan maar 2,4 ton. Wetende dat we eigenlijk terug moeten naar een uitstoot van 1 ton CO2 is het wellicht ‎zinvoller om daar onze energie in te steken.