Volledig scherm
Cohens lichaam werd twee maanden na zijn verdwijning gevonden in een lege watertank in de tuin van zijn villa in een residentiële buitenwijk van Nairobi © Privéfoto/screenshot worldgolfawards.com

Journalist hoorde elke dag ‘wees voorzichtig want dit is Kenia’

Over onsOud-topman Philips (69) verdwijnt tijdens ‘vechtscheiding’ in Kenia. Zo luidt de kop boven het artikel over de Nederlandse Tob Cohen dat op 2 augustus op deze site verschijnt. De verdwijningszaak, die een tragische climax zou krijgen en nog steeds niet is opgelost, houdt journalist Caspar Naber vrijwel dagelijks bezig en bracht hem zelfs naar Nairobi. Hoe pak je zo’n drama aan en wat doet het met je? Nabers zoektocht in zijn eigen woorden.

,,Er is telefoon voor je. Iemand over die verdwenen Nederlander in Kenia.’’ Niet begrijpend kijk ik mijn collega aan. Wie kan dat nu zijn, vraag ik mezelf af terwijl ik de hoorn van het vaste toestel op de redactie overneem. Mijn artikel over Tob Cohen staat amper een paar minuten online en bij verdwijningszaken in het buitenland duurt het meestal wel even voordat er reacties binnenkomen, leert de ervaring.

Volledig scherm
Caspar Naber praat in de Ochtend Show to go over vermissing oud Philips-topman Tob Cohen © Videostill

,,Gefeliciteerd met uw primeur’’, hoor ik een vrouw aan de andere kant van de lijn opgewonden zeggen. ,,Eindelijk een Nederlandse journalist die aandacht besteedt aan de verdwijning van mijn broer. Ik heb veel informatie voor u. Misschien is niet alles geschikt om te publiceren maar dat laat ik aan uw wijsheid over.’’ Ik geloof mijn oren niet. Negen van de tien keer kost het me grote moeite om familieleden van in het buitenland verdwenen Nederlanders te vinden en hen zover te krijgen dat ze informatie delen, nu krijg ik het op een presenteerblaadje.

In de daaropvolgende telefoongesprekken met de zus van Tob Cohen, met wie ik me al snel verwant voel doordat ze me vele intieme details toevertrouwt over het leven van haar broer, hoor ik dingen die schreeuwen om nader onderzoek ter plaatse. Na het delen van de informatie met mijn chef, stelt hij maar één vraag: wanneer vlieg je naar Kenia? Stilletjes maak ik een vreugdesprongetje. Ik ken het Oost-Afrikaanse land en zijn cultuur goed doordat ik er drie jaar woonde in mijn tijd als reisleider en kan niet wachten om te vertrekken.

Volledig scherm
© EPA

Persvrijheid

Tijdens de vlucht lees ik artikelen over de persvrijheid in Kenia. Die wordt onder de regering van president Uhuru Kenyatta langzaam uitgehold, schrijven critici. Zo zijn journalisten tegenwoordig gedwongen hun bronnen prijs te geven en worden media gemuilkorfd bij onwelgevallige berichtgeving over corruptie, geweld en andere strafbare feiten binnen de regering.

Na aankomst vul ik uit voorzorg op het douane- en visumformulier geen ‘journalist’ in als beroep maar ‘werknemer’. De verdwijning van Cohen - een golfmagnaat die deel uitmaakte van de jetset - is slechte reclame voor het land en de regering Kenyatta zal niet blij zijn met aandacht van buitenlandse media voor de zaak, redeneer ik.

Volledig scherm
Tob Cohen en zijn vrouw Sarah W. © Privébeeld

Misdaadroman

Mijn eerste werkdag in Nairobi begint met  een WhatsApp van Cohens zus. Ze stuurt me een foto van de voorpagina van The Daily Nation, de grootste en een van de meest betrouwbare kranten in Kenia. ‘Love, divorce and missing golf tycoon’ staat er in chocoladeletters boven een foto van Cohen met zijn Keniaanse echtgenote. De gebeurtenissen in de dagen voor de verdwijning van ‘een van de rijkste mannen van Kenia’ lijken zo weggelopen uit een misdaadroman, schrijft dé onderzoeksjournalist van de krant.

Die moet ik spreken, denk ik meteen. Onder het motto ‘niet geschoten is altijd mis’ loop ik naar het Nation Centre, een wolkenkrabber met twee torens om de hoek bij mijn hotel. Het zwaar beveiligde gebouw huisvest de Nation Media Group, de grootste onafhankelijke nieuwsleverancier in Oost-Afrika. Na een grondige veiligheidscontrole sta ik voor de receptie. Even later leidt de redactiechef me naar het bureau van onderzoeksjournalist John Kamau. Hij is aangenaam verrast als ik uitleg dat ik de verdwijning van Tob Cohen onderzoek en contact heb met de zus van de Nederlander. 

Plan B

We besluiten onze informatie over de zaak te delen en elkaar de gegevens van contactpersonen door te spelen. Daarbij ben ik te goed van vertrouwen, blijkt al snel. In ruil voor het telefoonnummer van Cohens zus zou ik het nummer krijgen van een boezemvriend van haar broer maar dat gebeurt niet. ‘Het gaat om een voormalig vice-minister wiens nummer ik niet zomaar mag vrijgeven’, laat Kamau me via WhatsApp weten.  

Ik schakel over op plan B en duik in het Facebookprofiel van Tob Cohen. Tussen de bijna 1.400 vrienden vind ik na lang zoeken de bewuste boezemvriend. Diens telefoonnummer weet ik uiteindelijk te achterhalen na uitgebreid googelen. ,,Kom maar langs’’, zegt de oud-bewindsman zodra hij hoort wie ik ben. De krasse zeventiger blijkt Cohen al ruim 30 jaar te kennen. Zijn informatie en netwerk, dat hij maar wat graag deelt, zal van onschatbare waarde blijken te zijn.  

De daaropvolgende dagen hoor ik van hem en van Cohens advocaten meer ins en outs over de ‘vechtscheiding’ waarin de Nederlander volgens hen is verwikkeld én over diens aangifte van mishandeling tegen zijn Keniaanse echtgenote. Die wordt voor het eerst verhoord terwijl ik in het kantoor van een van de raadslieden zit, blijkt. ,,Ze is nu onderweg naar huis. Als je snel bent, kun je haar misschien nog spreken’’, zegt de strafpleiter doodleuk aan het eind van ons gesprek.

Waarschuwing

Vol adrenaline spring ik in een taxi van het hotel. Duurder dan de Ubers die ik tot dan toe nam maar betrouwbaar volgens de hotelportiers en - beveiligers. ‘Wees voorzichtig want dit is Kenia en hier houden ze niet van overijverige en volhardende journalisten’, waarschuwen ze me dagelijks zodra ik op pad ga. Door de drukke avondspits doet de taxi ruim een uur in plaats van zo'n twintig minuten over de 12 kilometer naar de villa van Cohen. Het begint al te schemeren als we stoppen voor de toegangspoort. 

Even later sta ik oog in oog met Sarah Wairimu Kamotho (52), Cohens echtgenote. We communiceren door een opening in het grote stalen hek. De bevallige Keniaanse zegt dat ze het enorm waardeert dat ik speciaal uit Nederland kom om de verdwijning van haar man te onderzoeken, maar wil niets loslaten over haar verhoor. ‘Geef me uw telefoonnummer dan bel ik u voor een afspraak voor een interview. Ik heb overmorgen nog een gaatje in mijn agenda’’, zegt ze zenuwachtig. 

Conflicten

Het interview zou er nooit komen. Mijn verzoeken om contact blijven onbeantwoord. Tot de Keniaanse eind augustus wordt gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij de verdwijning van haar man. Ze zou zes weken later op borgtocht vrijkomen. Haar mediageile en praatgrage advocaat vertelt me de meest bizarre verhalen die me moeten doen geloven dat zijn cliënte onschuldig is. 

Zijn uitleg over de voor Cohens echtgenote uiterst bezwarende vondst van het lichaam van haar man, medio september in een lege watertank in de tuin, brengt me in conflict met de zus van de golfmagnaat en oud-topman van Philips. Ze reageert geschokt op het artikel waarin de raadsman van haar Keniaanse schoonzus - die ik aan het woord laat vanuit het principe van hoor en wederhoor - beweert dat de vondst in scène is gezet. Ik word verscheurd tussen de wil om mijn werk goed te doen en de drang om de nabestaanden te helpen bij het boven water krijgen van de waarheid achter de wrede dood van Tob Cohen. 

Belangen

Het is niet mijn enige aanvaring in de zaak. Cohens boezemvriend reageert verbolgen als hij hoort dat ik contact heb gehad met de advocaat van Sarah Wairimu Kamotho. Dit naar aanleiding van de arrestatie van een goede vriendin van zijn cliënte. De Keniaanse strafpleiter vertelde me dat hij de bewuste vriendin vlak daarvoor aan de telefoon had gehad en dat ze helemaal niet was gearresteerd, iets wat op dat moment juist bleek te zijn maar later belandde ze wel achter de tralies. ,,Ik heb je gewaarschuwd voor de kwalijke praktijken van deze advocaat en zeg het nog eenmaal: laat je niet langer voor zijn karretje spannen’’, klinkt het  vriendelijk doch dringend door de telefoon. 

Als op onze site een artikel verschijnt over nieuwe arrestaties in de zaak, naar aanleiding van foute berichtgeving door onbetekenende maar populaire Keniaanse media, is het opnieuw raak. ,,Jullie kunnen alleen The Daily Nation vertrouwen’’, bijt de Keniaan me toe. De advocaat van Cohens weduwe heeft me juist gewaarschuwd voor die krant en gezegd dat ik alleen The Standard kan vertrouwen, de andere kwaliteitskrant in Kenia. Ik weet even niet meer wat ik ervan moet denken. 

Volledig scherm
© EPA

Bronnen

Veel informatie die ik toegespeeld krijg van beide gesprekspartners, zie ik ook terug in de door hen genoemde kranten. Ik ben me er terdege van bewust dat de twee mannen elk een ander belang nastreven in de zaak maar kan toch moeilijk één kant negeren. Bovendien zijn mijn bronnen bij de Keniaanse recherche niet altijd direct beschikbaar en reageren ze soms pas uren later. 

Zonder Cohens boezemvriend en de advocaat van Cohens weduwe wordt het wel erg lastig om berichtgeving in Keniaanse media te checken. En dat controleren van feiten is essentieel. Helemaal in een moordzaak zoals deze in een land waar de politie volgens Transparency International al jaren te boek staat als meest corrupte organisatie, op korte afstand gevolgd door justitie.