Volledig scherm
De AIV is een belangrijke raadgever van het kabinet © ANP

Adviesraad kabinet waarschuwt: nieuwe kernwapenwedloop dreigt

Een nieuwe kernwapenwedloop dreigt. De kans is groot dat méér landen dan de huidige negen kernwapenstaten atoomwapens in handen krijgen, omdat de verdragen uit de vorige eeuw niet meer voldoen en de technologische ontwikkelingen snel gaan.

Daarvoor waarschuwt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), een belangrijke raadgever van kabinet en Tweede Kamer, in het vandaag uitgebrachte advies ‘Kernwapens in een nieuwe geopolitieke werkelijkheid’.

Volgens de AIV moet er dringend op internationaal niveau overleg worden gevoerd over de dodelijke wapens door de kernwapenstaten. De verdragen die stammen uit de Koude Oorlog zijn nu ‘kwetsbaar’, schrijft de raad in haar advies. ,,Moeizame communicatie vergroot het risico op ongelukken en onbedoelde escalatie, met potentieel niet te beheersen gevolgen.’’

De negen landen die nu beschikken over kernwapens – de Verenigde Staten, Rusland, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, China, Israël, Pakistan, India en Noord-Korea – lijken echter niet van plan met onderhandelingen te beginnen. Sterker: het belang van nucleaire afschrikking is voor de VS en Rusland juist steeds belangrijker. Dat is ‘contraproductief’, stelt de adviesraad.

Ingrijpen

De Verenigde Naties moeten daarom ingrijpen door ‘een gezaghebbende internationale commissie’ in te stellen, die moet komen tot nieuwe verdragen over kernwapenbeheersing. Nederland moet zich in de Navo inzetten voor dialoog met Rusland en China, stelt de AIV. Ook vindt de raad dat ons land de nucleaire taak van de F-16-straaljager voortzet met de opvolger, de F-35 voor ‘de geloofwaardigheid van de verdediging van het bondgenootschap’. De Tweede Kamer is daar tegen.

Ook moet de Europese Unie zich sterker uitspreken voor behoud en uitbreiding van het verdrag tegen kernraketten voor de middellange afstand. Dat INF-verdrag is actueel omdat Rusland de gemaakte afspraken schendt. Het ultimatum dat de VS aan Rusland heeft gesteld, loopt zaterdag af. De Amerikaanse president Donald Trump heeft al gedreigd om uit het verdrag te stappen.

Omdat Trump ‘twijfel heeft gezaaid’ over de Amerikaanse rol in de Navo en de bescherming van het grondgebied van het bondgenootschap, is er discussie over een zelfstandige Europese nucleaire rol. De AIV waarschuwt echter dat dit ‘in de voorzienbare toekomst geen alternatief’ is voor de veiligheidsgarantie die de VS in Navo-verband biedt.

Verbod

De VN besloot in 2016 wel te gaan onderhandelen over een verbod op kernwapens. Een jaar later stemden 122 landen vóór een verbod. Maar omdat er geen kernwapenstaten deelnamen, bleek dat verdrag vooral symbolisch. Nederland, dat als enige Navo-land deelnam aan de onderhandelingen, stemde als enige tegen. Een verbod was ‘niet verenigbaar met de Navo-verplichtingen’.