Volledig scherm
Mark Rutte © ANP

Ambtenaren in memo's: Grote twijfels over afschaffen dividendbelasting

Ambtenaren van het ministerie van Financiën hebben tijdens de formatie grote twijfels geuit over het afschaffen van de dividendbelasting. Dat blijkt uit geheime memo's die het kabinet vanavond onder druk heeft vrijgegeven. De oppositie reageert geschokt en zegt dat de positie van premier Mark Rutte wankelt.  

Het ministerie waarschuwt dat door afschaffing van de belasting de kans groter wordt dat Nederland een doorsluisland wordt. Internationale bedrijven zouden zo de belastingdruk kunnen verminderen. 'Dat is niet in lijn met de Nederlandse inzet ten aanzien van de bestrijding van belastingontwijking en slecht voor het imago van Nederland', schrijft het ministerie.

Een verlaging van de vennootschapsbelasting zou meer voor de hand liggen. Bovendien zal de maatregel 'vooral de buitenlandse staatskas spekken', waarschuwt het ministerie, omdat internationals de belasting vaak in eigen land kunnen verrekenen. Al met al leidt dat tot een hogere belastingdruk voor binnenlandse belastingbetalers.

VVD-plan

Uit de memo's blijkt dat de maatregel uit de koker van de VVD kwam. Rutte vroeg aan toenmalig staatssecretaris van Financiën Eric Wiebe een stuk op te stellen dat hij in gesprekken met de andere onderhandelaars kon inzetten om hen te overtuigen. 

Voor het interne VVD-stuk is gebruik gemaakt van ambtelijke stukken van Financiën en Economische Zaken. Rutte benadrukt dat het stuk formeel niet bij de formatiestukken hoort, maar dat hij ze 'in deze uitzonderlijke situatie' de Kamer niet wil onthouden.

Hoofdtafel

In de memo's is ook een planning opgenomen van augustus vorig jaar. Daarin staat dat in elk geval een van de memo's de week erop besproken zou gaan worden aan de 'hoofdtafel', waaraan de partijleiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie onderhandelden. Het is onduidelijk of dat ook gebeurd is. De partijleiders zeggen nog altijd 'geen herinnering' te hebben aan memo's over de dividendbelasting.

Opmerkelijk is dat de ambtenaren van het ministerie van Economische Zaken de maatregel juist wel aanraden, omdat het een positief effect zou hebben op het vestigingsklimaat in Nederland. 

De ministeries zijn het wel met elkaar eens dat de maatregel alleen kan slagen als er een extra belasting komt op brievenbusfirma's. Daar heeft het kabinet ogenschijnlijk naar geluisterd; die belasting staat in het regeerakkoord. 

Unilever

Uit de stukken blijkt dat er een overleg heeft plaatsgevonden met Unilever in juni 2017. De oppositie heeft het kabinet herhaaldelijk gevraagd of grote bedrijven - die baat hebben bij de afschaffing van de dividendbelasting - gelobbyd hebben voor de maatregel. 

In totaal zijn er twaalf geheime ambtelijke stukken vrijgegeven. Het gaat niet alleen om memo's die ambtenaren hebben geschreven voor de onderhandelaars in de kabinetsformatie, maar ook om de stukken die bijvoorbeeld toenmalig staatssecretaris van Financiën Eric Wiebes ontving. Het kabinet heeft ook nog eens op andere ministeries gevraagd of daar nog documenten over de dividendbelasting lagen.

'Ontluisterend'

Quote

De positie van de premier en van zijn derde kabinet is morgen tijdens het debat in het geding

Lodewijk Asscher, PvdA

PvdA-leider Lodewijk Asscher vindt dat de documenten een 'ontluisterend beeld'  geven. ,,Het kabinet heeft opnieuw gekozen voor de multinationals en niet voor de mensen. En iedereen hielp toedekken. Mensen moeten altijd zeker kunnen zijn van eerlijke informatie.”

,,De Nederlandse belastingbetaler draait op voor de rekening om enkele multinationals een gunst te verlenen", zegt Asscher, die Rutte vanmiddag al stevig bevroeg over de maatregel. ,,De stukken laten zien dat dit gebeurt op verzoek van Unilever en Shell. Ze laten zien dat er verschillende malen door Algemene Zaken, door Wiebes en door onderhandelaars om gevraagd is.” Volgens Asscher is dat ook de reden dat het kabinet de stukken 'zo krampachtig wilde achterhouden'.

Asscher zei vanmiddag dat een motie van wantrouwen tegen Rutte niet uitgesloten is. Na het lezen van de stukken denkt hij daar niet anders over: ,,De positie van de premier en van zijn derde kabinet is morgen (tijdens het debat, red.) in het geding.”

Ook de andere oppositiepartijen verwijten het kabinet de adviezen van de ambtenaren in de wind te slaan. SP-leider Lilian Marijnissen noemt Rutte de 'loopjongen van het groot kapitaal'. GroenLinks-voorman Jesse Klaver vraagt zich openlijk af wat het kabinet 'bezielt'. 

Documenten

Het balletje kwam eind vorige week aan het rollen door een publicatie van Trouw, waaruit bleek dat er tijdens de kabinetsformatie wel degelijk documenten zijn opgesteld over de omstreden afschaffing van de dividendbelasting. De partijleiders van de coalitiepartijen zeiden tot voor kort altijd dat die stukken niet op tafel hebben gelegen.

Het kabinet weigerde in eerste instantie de stukken openbaar te maken vanwege de vertrouwelijkheid van de formatie. Dat leidde tot felle kritiek van de oppositie. Die vermoedt dat het kabinet heeft proberen te verdoezelen dat ambtenaren in die memo's de afschaffing van de heffing op de winstuitkering aan aandeelhouders ontraadt. 

Na intern overleg besloot het kabinet de memo's alsnog openbaar te maken. Dit soort memo's zijn in de regel vertrouwelijk, en 'dat willen we ook echt handhaven', zei Rutte in een korte toelichting. ,,Als je dat bij andere stukken ook zou doen, dan wordt formeren in Nederland onmogelijk." Hij vindt echter zelf dat hij en zijn collega's van de coalitiepartijen gemorreld hebben aan die vertrouwelijkheid, door hun verklaringen van de afgelopen dagen. 

Verkeerde indruk

Quote

Ik heb onbedoeld de indruk gewekt dat er helemaal geen stukken zouden bestaan. Die blijken er wel te zijn

Premier Rutte

Rutte stak eerder vandaag al de hand in eigen boezem wat betreft de ontstane ophef. Hij verwees naar het debat over de regeringsverklaring in november vorig jaar. ,,Ik heb daar gezegd dat ik geen herinnering heb aan dergelijke memo's. Daarmee heb ik onbedoeld de indruk gewekt dat er helemaal geen stukken zouden bestaan. Die blijken er wel te zijn."

Hij blijft wel bij zijn eerdere verklaring. ,,Ik heb er geen herinnering aan. Dat is nog steeds de situatie. Ik kan die herinnering niet achteraf ineens toch hebben. Dat er toch stukken zijn, wist ik niet tot afgelopen vrijdag." 

Morgen om 15.00 uur debatteert de Kamer met premier Rutte over de kwestie. Het centrale punt volgens de oppositie: is het kabinet nog wel te vertrouwen?

Dividendbelasting

Dividendbelasting is een belasting op winst die bedrijven uitkeren aan de aandeelhouders. Die uitkering heet dividend. Beleggers betalen 15 procent belasting over die uitkering.

De oppositie hekelde de maatregel ook omdat het schrappen van de dividendbelasting niet in de verkiezingsprogramma's van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie stond, maar wel in het regeerakkoord landde. Het plan scheelt 1,4 miljard euro aan belastinginkomsten per jaar.