Premier Mark Rutte, tijdens zijn live toespraak aan Nederland over het coronavirus.
Volledig scherm
Premier Mark Rutte, tijdens zijn live toespraak aan Nederland over het coronavirus. © BSR Agency

Analyse: Op vaderlijke toon vraagt Rutte om eenheid

AnalyseOp gedragen, vaderlijke toon richtte premier Mark Rutte zich gisteravond tot alle Nederlanders in een historische tv-toespraak. Hij schuwde niet te zeggen dat hij ‘geen gemakkelijke boodschap’ had, maar vroeg ook vertrouwen en eenheid.

Quote

Samen komen we deze moeilijke periode te boven

Mark Rutte, minister-president

Vanuit het Torentje liet Rutte zich zien als bezorgd regeringsleider, turend in camera, zich richtend op ‘alle 17 miljoen mensen’ in ons land. Daarbij maakte hij zich snel deel van zijn publiek, als één van ons. Want ‘samen’ staan ‘we’ voor ‘een opgave van enorme omvang’

De premier legde zijn kaarten op tafel. De bezwering van het coronavirus gaat niet meevallen. Het is ‘een achtbaan die steeds sneller lijkt te gaan rijden’. ,,Je vraagt je af: gebeurt dit echt? Want de maatregelen die hier worden getroffen zijn ongekend voor landen in vredestijd.’’

Bovenal vroeg Rutte in zijn 10 minuten durende speech via live tv om saamhorigheid. ,,Bij alle onzekerheden die er zijn, is één ding volstrekt duidelijk: we moeten dit echt met 17 miljoen mensen doen. Samen komen we deze moeilijke periode te boven. Let een beetje op elkaar. Ik reken op u.”

Liberaal

Rutte wierp zijn natuurlijke houding af. Als overtuigd liberaal houdt hij zich er vaak verre van om burgers voor te schrijven wat te doen. Maar in zijn toespraak nam hij afstand van die terughoudendheid. Er zijn ‘aanwijzingen’ om groepen, scholen en horeca te mijden die moeten worden ‘opgevolgd’. ,,In het belang van mensen die kwetsbaarder zijn.”

Quote

Nederland is een open land en zolang er geen vaccin is, zal het coronavi­rus als een golf door de wereld blijven gaan

Mark Rutte, minister-president

Toch markeerde de premier tegelijk de grenzen van zijn beleid. Een totale lockdown van het land, zoals Spanje bijvoorbeeld doet, wil hij pertinent niet. ,,Zo’n rigoureuze aanpak kan op het oog aantrekkelijk lijken, maar deskundigen wijzen erop dat het bepaald geen kwestie van dagen of weken zou zijn.” Sterker: dat zou ‘langer’ dan ‘een jaar’ kunnen gaan duren.

Daarmee schetst de premier de uiterste contouren van zijn aanpak. Die nam in kracht toe van ‘niet handen schudden’ tot het afgelasten van grote evenementen en de sluiting van horeca en scholen. Maar nog een stap verder wil Rutte liever niet gaan. Het land afsluiten zou Nederland grotere schade kunnen toebrengen, dan het oplevert. Zonder dat te benoemen, appelleert hij daarmee aan de economische en sociale ontwrichtende gevolgen die zouden optreden. ,,Nederland is een open land en zolang er geen vaccin is, zal het coronavirus als een golf door de wereld blijven gaan en ons land niet overslaan.”

Wel blijft het ‘zoeken’ naar de ‘balans tussen maatregelen nemen die nodig zijn’ en ‘het gewone leven zoveel mogelijk door laten gaan’.

Zijn boodschap was ‘geen gemakkelijke’, zei hij. En Rutte pretendeerde geenszins alle antwoorden te hebben. Hij vaart vooraleerst op het ‘kompas’ van ‘wetenschappelijke kennis en betrouwbare feiten’, geleverd door het RIVM, ‘virologen, artsen en andere specialisten’.

Sneer

Het was evenzeer een uitleg als een impliciete sneer naar zijn criticasters, die hem de afgelopen dagen getalm verwijten, omdat het kabinet aanvankelijk niet de scholen wilde sluiten. Pas dit weekend gaf de premier gehoor aan de oproep van artsen en docenten. Sindsdien achtervolgen vragen hem of het land niet totaal ‘op slot’ moet.

Rutte merkte daarom op dat ‘een mening snel is gegeven’. Maar: ,,Het antwoord op alle vragen die leven, begint bij de kennis en ervaring van deskundigen. Laat ons daaraan vasthouden.”

Realisme mijdt de premier daarbij niet. Dezelfde wetenschap waarop hij bouwt, vertelt hem dat ‘een groot deel van de Nederlandse bevolking met het virus besmet zal raken’. Hij meent te moeten kiezen voor het ‘gecontroleerd’ opbouwen van ‘groepsimmuniteit’. Ergo: zorgen dat er geen piek komt, zodat de zorg overbelast raakt, maar over langere periode zieken behandelen.

Worstelen

Quote

We zullen doen wat nodig is

Mark Rutte, minister-president

In een poging tot steun, sprak Rutte niet van een kabinet dat maatregelen oplegt, maar benadrukte met klem dat ‘we’ allemaal ‘met dezelfde vragen’ worstelen. En dat ondernemers gesteund zullen worden. ,,We zullen doen wat nodig is.” Het kabinet is daarom bezig om tot een steunpakket te komen, zeggen de betrokken ministers, waarmee deze ‘extreem moeilijke periode’ doorstaan moet worden.

Maar Rutte richtte zich in zijn eerste tv-toespraak ooit, de eerste van een premier sinds Joop den Uyl in 1973 tijdens de Oliecrisis, eigenlijk op álle burgers, ongeacht status of positie. Zonder een duistere toekomst voor te schotelen, zegt hij wel dat het ‘een tijd is waarin we elkaar moeten vinden, over meningsverschillen en tegenstellingen heen’. ,,Een tijd om het gezamenlijke belang boven het eigen belang te stellen.”

Hans van Soest, chef van de parlementaire redactie, duidt de toespraak van Rutte: