Volledig scherm
Koning Willem-Alexander leest, met aan zijn zijde koningin Máxima, jaarlijks de troonrede voor op Prinsjesdag aan leden van de Eerste en Tweede Kamer in de Ridderzaal. © ANP

D66 wil Nederlandse 'designated survivors' voor mega-aanslag

Ook in Nederland zouden we designated survivors moeten hebben: een minister en een Kamerlid die zich tijdens grote politieke momenten als Prinsjesdag schuilhouden op een onbekende plek om bij een aanslag op de regering het landsbestuur over te kunnen nemen. Dat vindt D66-Kamerlid Joost Sneller, die vanmiddag tijdens het begrotingsdebat voor Algemene Zaken een voorstel daartoe indient. We spraken hem over zijn opmerkelijke oproep. 

Quote

Ik heb altijd geleerd: hoop op het beste en bereid je voor op het slechtste. Prinsjes­dag is een van die momenten

Volledig scherm
Joost Sneller © ANP

We kennen de designated survivor vooral van de gelijknamige Netflixserie. Waarom moeten we die ook in Nederland hebben? 
,,Ik heb zelf anderhalf jaar in Amerika gestudeerd en daar is dit al lange tijd een bekend fenomeen. Begin dit jaar werden er - inderdaad naar aanleiding van de serie - vragen gesteld over wat er eigenlijk in Nederland gebeurt bij een aanslag. De Rijksvoorlichtingsdienst zei toen dat ambtenaren van Defensie, de NCTV en andere ministeries in zo'n geval de controle krijgen (Het staatsnoodrecht, red.). Dat vond ik vanuit de democratische legitimiteit onvoldoende. Ambtenaren worden immers niet gekozen door de kiezer. Bovendien is er ook niks geregeld over hoe de besluitvorming dan plaatsvindt.'' 

Het klinkt spannend, maar wanneer hebben we het nodig? 
,,De kans dat het nodig is, is natuurlijk heel erg klein. Maar ik heb altijd geleerd: hoop op het beste en bereid je voor op het slechtste. Prinsjesdag is een van die momenten. In de Amerikaanse context is dat vergelijkbaar met de State of the Union, waarbij er iemand wordt aangewezen ergens anders te zijn. Maar je zou ook kunnen denken aan inhuldigingen of koninklijke huwelijken, waar zowel de Staten-Generaal, de bewindspersonen als de koning met zijn erfopvolgers aanwezig zijn.''

Waar moet deze persoon dan gaan zitten?
,,In ieder geval op een locatie die niet van tevoren bekend wordt gemaakt. En aangezien deze persoon alleen in actie zou moeten komen in het geval van een crisis, moet het ook een plek zijn waarvandaan iets gedaan kan worden. Dus niet totaal geïsoleerd. Maar ik heb geen kruisje op de kaart gezet waar dat zou moeten zijn.'' 

En anders zou u het vast niet zeggen.
,,Precies.'' 

Quote

Als ik aangewezen word als designated survivor, ben ik daar zeker toe bereid

U denkt aan een minister en een Kamerlid? 
,,We hebben natuurlijk niet zoals in de VS een president. Premier Rutte is niet in z'n eentje de baas over Nederland, daarom zouden er meerdere 'aangewezen overlevers' moeten worden aangewezen, zodat niet een iemand het ineens voor het zeggen heeft. Dat zou ook niet in lijn zijn met de democratie. Ik ga Rutte vanmiddag vragen om zo'n regeling uit te werken, maar wil hem daarbij wel wat ruimte geven. Daarbij zou je inderdaad kunnen denken aan een bewindspersoon en een Kamerlid, maar dat hoeft het niet per se zo te zijn.'' 

In de serie gaat het om een relatief onbekende en onbelangrijke persoon. Hier ook? 
,,In Amerika ging het om verschillende personen. Na de aanslagen van 9-11 is het bijvoorbeeld een keer de vicepresident geweest, maar in tijden van minder dreiging is het bijvoorbeeld de secretary of agriculture. (minister van Landbouw, red). In Nederland zou je daar per keer goed naar moeten kijken.'' 

Per keer?
,,Ja, het kan ook hier niet elke keer dezelfde persoon zijn, je moet daar volgens mij in afwisselen. Ook moet je het bijvoorbeeld niet te vroeg van tevoren bekendmaken. Je moet daar zorgvuldig over nadenken en een goede regeling voor maken, die past de bij Nederlandse bestuurstraditie.'' 

Heeft u al kandidaten op het oog?
,,Nee, dat is wat te vroeg. Iemand anders vroeg me of ik het zelf zou willen doen. Als ik geselecteerd word, ben ik daar in ieder geval zeker toe bereid. Het zou ook niet vrijwillig moeten zijn. In Amerika wordt de designated survivor aangewezen door de chief of staff van de president. In Nederland zou zo iemand kunnen worden aangewezen door het ministerie van Algemene Zaken.''

Wat verwacht u vandaag van premier Rutte?
,,Ik verwacht dat hij dit voorstel serieus neemt. Het gaat om de continuïteit van het landsbestuur, dus het is iets wat je zorgvuldig moet regelen. Ik hoop dat hij zegt dat het wellicht beter zou zijn om een democratisch gelegitimeerde regeling te verzinnen. Bij voorkeur komt hij dan komende Prinsjesdag met een voorstel.'' 

Bekijk hieronder een trailer van de Netflix-serie Designated Surivor.