Volledig scherm
© ANP

Fracties formatiepartijen kunnen nog nee zeggen

RegeerakkoordHet halve regeerakkoord is al uitgelekt, maar vandaag moet de nieuwe coalitie nog een belangrijke, laatste horde in de formatie nemen. De Tweede Kamerleden van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie moeten het akkoord nog goedkeuren. ‘Ze kunnen nog nee zeggen.’

Quote

Natuurlijk is er druk om te tekenen, maar je zit niet in de Kamer om bij het kruisje te tekenen. Je moet er wel mee kunnen leven

Henk Nijboer, PvdA

Een groter verschil met de formatie van vijf jaar geleden is niet denkbaar. VVD-leider Mark Rutte en PvdA-voorman Diederik Samsom smeedden toen razendsnel een akkoord, waar de meeste Kamerleden van hun partijen geen weet van hadden. De fracties moesten vervolgens onder hevige tijdsdruk het pak papier lezen én goedkeuren.

Bij de VVD moest dat zelfs binnen een halfuur tijd, schrijft oud-Kamerlid Ybeltje Berckmoes in haar recente onthullende boek. Toen Rutte tijdens de vergadering hoorde dat de PvdA-fractie al had ingestemd, vond hij dat zijn fractie nog meer moest opschieten. Anders zou het maar lijken alsof er iets mis was. 

De VVD-leider schoof zelfs de woede van Edith Schippers over de inkomensafhankelijke zorgpremie vlug terzijde. Kort daarna brak in zijn partij de opstand uit over de nivellerende maatregel en moest de VVD heronderhandelen met de PvdA. Het ging ten koste van geld uit het voor de liberalen geliefde potje voor verkeersprojecten.

Meeschrijven

De partijleiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hebben daarvan geleerd en pakken het nu heel anders aan. Anders dan vijf jaar geleden zijn Kamerleden nu tijdens het lange formatieproces veel beter op de hoogte gehouden over de formatie door hun partijleiders en secondanten. Zo schreven verschillende fractiewoordvoerders op hun terrein mee aan deelakkoorden.

Nog één keer komen de onderhandelaars vanochtend bijeen, daarna gaat het regeerakkoord naar de Tweede Kamerfracties. Zij hebben vervolgens de hele middag en avond om het akkoord te bespreken. De onderhandelaars mogen er daarna nog dingen aan veranderen, zodat de fracties er morgen definitief mee kunnen instemmen en het regeerakkoord eindelijk het levenslicht ziet.

,,Elk Kamerlid kan nog ‘nee’ zeggen’’, weet PvdA-Kamerlid Henk Nijboer, die vijf jaar geleden in dezelfde situatie zat. ,,Natuurlijk is er druk om te tekenen, maar je zit niet in de Kamer om bij het kruisje te tekenen. Je moet er wel mee kunnen leven.’’

Hij maakte zelf bezwaar tegen uitkleding van het basispakket, dat volgens hem aanvankelijk ‘verdekt’ in het vorige regeerakkoord stond. ,,Dat is eruit gehaald.’’

Kaartenhuis

Toch is het niet de bedoeling dat Kamerleden vandaag nog grote wijzigingen eisen. Punten en komma’s kunnen nog worden aangepast, maar met miljoenen mag niet meer geschoven worden, klinkt het in de kringen rond de onderhandelaars. Als één partij iets groots wil veranderen, stort het prille regeerakkoord als een kaartenhuis in elkaar, zo wordt gevreesd. Bovendien opent dat de deur voor andere partijen om hun mitsen en maren óók nog in te brengen.

Omdat de plannen in grotere kring bekend zijn, lekt er nu veel meer uit dan vijf jaar geleden. Dat heeft een voordeel: partijen kunnen daarmee testen hoe een plan valt bij hun achterban. Als er onrust over ontstaat, kunnen ze het nog aanpassen.

Maar de grootschalige lekkage stelt Kamerleden tegelijkertijd voor een voldongen feit. Je moet van goeden huize komen om nog te morrelen aan compromissen die al naar buiten zijn gekomen als vaststaande feiten. Nijboer: ,,Ik zou er niet blij mee zijn als je in de krant moet lezen wat er in het regeerakkoord staat. Zo word je als Kamerlid voor het blok gezet om in te stemmen.’’