Volledig scherm
Frans Timmermans © Rolf Hensel

Frans Timmermans wil Juncker opvolgen als baas van Europa

UpdateFrans Timmermans wil Jean-Claude Juncker opvolgen als voorzitter van de Europese Commissie. Dat heeft de Limburger woensdagmiddag bekendgemaakt in Heerlen. Hij heeft zich jarenlang als vicevoorzitter voorbereid naast de kleurrijke Luxemburger. Maar de weg naar die prestigieuze plek is nog heel erg lang.

Zoals hij daar onlangs zat tijdens een debat over Roemenië, zo zien zijn fans hem graag. Welbespraakt en duidelijk, charmant maar met gezag, geen meel in de mond maar wel altijd politiek (‘Laten we kijken of we tot een oplossing kunnen komen’) en steeds met die houding van u-maakt-mij-niks-wijs-meneer/mevrouw.

Het zong natuurlijk al langer rond in Brussel. En waarom ook niet? Als je vier jaar lang eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie bent geweest, dichterbij de allerhoogste positie in de Europese Unie kun je niet komen, waarom zou je dan dat allerlaatste slootje ook niet over springen?

Frans Timmermans (Maastricht, 1961) wil de zogenaamde ‘Spitzenkandidat’ worden van de Partij van Europese Socialisten (PES). Dat gaat tegenwoordig zo in het Europees parlement. Vóór 2014 werd de hoogste politieke baas van Europa bijna in het geniep gekozen door de verzamelde regeringsleiders van de EU en daar mocht het parlement vervolgens zijn handtekening onder zetten. Er kwam geen burger aan te pas, en dat begon steeds meer te wringen. Als je als EU een democratische uitstraling wil hebben, moet je het vooral niet zo doen.

Eigen kandidaat

De parlementariërs hebben toen afgedwongen dat elke fractie haar eigen Spitzenkandidat (Duits voor ‘topkandidaat’) naar voren mag schuiven. Daar kunnen de burgers dan op stemmen en de kandidaat van de grootste partij krijgt de prestigieuze functie van Commissievoorzitter (net zoals dat in Nederland gaat, eigenlijk). Zo was Jean-Claude Juncker de Spitzenkandidat voor de winnaar van de vorige verkiezingen: de Europese Volkspartij, waar ook het CDA bij zit.

Maar, er is altijd een maar. Deze afspraak staat niet zwart op wit. De verzamelde Europese regeringsleiders kunnen, als ze dat willen, gewoon hun eigen man of vrouw naar voren schuiven. En sommigen willen dat inderdaad. Want, zeggen zij, wij willen gewoon de beste, en dat is niet per se degene met de meeste stemmen.

Talenknobbel

Terug naar Frans Timmermans. Hij is natuurlijk een aantrekkelijke kandidaat voor de socialisten. De man spreekt zo ongeveer alle Europese talen (of in elk geval Frans, Duits, Engels en Italiaans), geldt als een Europeaan en democraat in hart en nieren en is in die hoedanigheid de laatste jaren een prima uithangbord voor de EU. Geen enkele burger kan uit zijn hoofd opnoemen welke portefeuille Timmermans heeft (zijnde Betere Regelgeving, Inter-institutionele Betrekkingen, Rechtsstatelijkheid en het Handvest van de Grondrechten), maar weet mogelijk wel wat hij vindt van het democratisch gehalte van landen als Turkije en Polen.

Wereldwijd oogstte hij bewondering met zijn emotionele speech voor de Verenigde Naties over de ramp met de MH17 (‘Dit is een gat in het hart van de Nederlandse natie’). Die emotionaliteit is echter ook zijn grote valkuil. Tijdens een kritisch interview door Jeroen Pauw zakte hij door het ijs door onterecht te melden dat er een MH17-slachtoffer was gevonden met een zuurstofkapje op. Nabestaanden waren woedend, want ze wisten van niks. Hadden hun geliefden dan toch geleden? Hij moest diep door het stof.

Een ander zwak punt, zo klinkt het in Brussel, is dat Timmermans lid is van een kleine partij, de PvdA, die in eigen land ook nog eens is veroordeeld tot de oppositie. Wie vertegenwoordig je dan precies?

Concurrentie

De Limburger is niet de enige kandidaat voor de socialisten. De Slovaak Maros Sefcovic, nu Commissaris voor Energie-unie, ziet zichzelf ook als Spitzenkandidat. Inmiddels is wel duidelijk dat Timmermans meer steun geniet dan Sefcovic, in elk geval van de machtige Duitse sociaaldemocraten. Zijn kandidatuur lijkt dus kansrijk.

De eerste stap is de Europese lijsttrekker worden voor de PvdA, dat is wel een voorwaarde. Dat lijkt inmiddels een formaliteit, want concurrent Paul Tang (51) heeft zich vanmiddag teruggetrokken 'in het belang van de partij'. ,,Het is belangrijk dat we strijden voor ons verhaal in Europa, en niet onderling het gevecht aangaan. Ik zie graag een strijd tegen de groeiende ongelijkheid van werkenden tegen het grote geld. Dat gaat voor.''

De tweede voorwaarde is dat de sociaaldemocraten bij de verkiezingen van mei volgend jaar natuurlijk als grootste uit de bus komen. Dat kan altijd, maar het is niet waarschijnlijk. In dat laatste geval moet Timmermans hopen op rebellie van de Europese leiders, die dus niet per se degene met de meeste stemmen willen. De vraag is dan of de democraat in hart en nieren op zo’n manier gekozen wil worden.

Het wordt pas echt spannend als de grootste partijen heel dicht bij elkaar eindigen en er niet een duidelijke winnaar is. Hoe dat zal aflopen, durft nog niemand te zeggen.