Volledig scherm
Thom de Graaf (l) en Jeroen Dijsselbloem (r). © ANP/AD

Gevecht D66-PvdA over topfunctie Raad van State

Oud-minister Jeroen Dijsselbloem (52) van de PvdA en senaatsfractievoorzitter van D66 Thom de Graaf (60) zijn de belangrijkste kandidaten voor het vice-voorzitterschap van de Raad van State. De onverwachte kandidatuur van Dijsselbloem dringt regeringspartij D66 in het defensief.

De in het oog springende vragen zijn: kan de bijna verpletterde PvdA met 9 zetels met Jeroen Dijsselbloem als niet-jurist de vice-voorzitter van de Raad van State leveren? En maakt D66 met de benoeming van Thom de Graaf als vice-voorzitter van de Raad van State haar handen niet vuil aan klassieke achterkamertjespolitiek?

Opstand

De kandidatuur van De Graaf oogt voorgekookt en om die reden is een aantal leden van de Raad van State in opstand gekomen. Zes jaar geleden kregen zij ook al de huidige christen-democratische vice-voorzitter Piet Hein Donner door de strot geduwd, terwijl de meesten D66’er Alexander Rinnooy Kan wilden. Daarom hebben zij nu actief Jeroen Dijsselbloem benaderd en bereid gevonden te solliciteren.

Dijsselbloem zegt in kleine kring: ,,Ik heb de agenda voor 2018 schoongeveegd.’’ Met andere woorden, hij gaat de strijd aan, denkt een grote kans te hebben en zal om die reden vooralsnog niet op een andere baan jagen. Zijn manuscript over de eurocrisis is klaar en net ingeleverd bij uitgeverij Promotheus. Rond de zomer moet het boek uitkomen.

Modernisering monarchie

Volledig scherm
© ANP

Pikant aan de sollicitatie van De Graaf is dat hij achttien jaar geleden in 2000 als fractievoorzitter van regeringpartij D66 een omstreden pleidooi voerde om het staatshoofd uit de Raad van State te verwijderen. De Graaf wilde de monarchie moderniseren en daarmee ,,het staatshoofd op afstand van de politiek zetten.’’ Hij vond dat ,,logischer voor het democratische gehalte van ons bestel’’ en ,,veel minder kwetsbaar voor het staatshoofd zelf.’’

Koningin Beatrix was destijd not amused over de voorstellen van De Graaf. Hij deed ze omdat die verandering kon worden ingevoerd na de troonswisseling. "Als het staatshoofd niet langer direct betrokken is bij het politieke circuit ontvalt automatisch de grond voor speculaties over invloed achter de schermen en ongecontroleerde macht", hoopte De Graaf.

De Graaf deed destijds zijn voorstel toen er weinig vertrouwen was in de toekomstige koning. Mocht De Graaf toch vice-voorzitter worden, dan zal hij de naaste adviseur van koning Willem-Alexander zijn. Hij zal ook prinses Amalia staatsrechtelijk gaan opvoeden. Die taak vervulde destijds vice-voorzitter Tjeenk Willink bij de achttienjarige Willem-Alexander.

Pechtold

Volledig scherm
Informateur Gerrit Zalm (midden) in augustus vorig jaar met de onderhandelaars Alexander Pechtold (links, D66), Sybrand van Haersma Buma (2e links, CDA), Gert-Jan Segers (2e rechts, ChristenUnie) en Mark Rutte (rechts, VVD). © ANP

Het voorgekookte waar leden van de Raad van State en de oppositie in de Tweede Kamer zich nu aan storen, is dat D66-leider Alexander Pechtold tijdens de kabinetsformatie bij de drie onderhandelaars van de andere partijen de kandidatuur van De Graaf heeft gepolst. 

Uit dat gesprek aan de formatietafel kon Pechtold met een gerust hart aannemen dat VVD, CDA en ChristenUnie niet actief een tegenkandidaat in stelling zullen brengen. De benoeming van de oud-minister van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties De Graaf leek in kannen en kruiken, totdat Dijsselbloem uit de hoge hoed sprong.

Ollongren

Volledig scherm
© ANP

De leden van de Raad van State mogen dan graag Dijsselbloem als vice-voorzitter hebben en hem zover gekregen te solliciteren, maar zij hebben niets in de melk te brokkelen. Behalve de voorzitter van de Raad van State, koning Willem-Alexander. Hem zal om advies worden gevraagd. 

Degene die erover gaat is D66-vice-premier Kajsa Ollongren. Zij benoemt de vice-voorzitter van de Raad van State. De sollicitatiebrief moet officieel aan ,,Zijne Majesteit de Koning’’ worden gericht, maar wordt geadresseerd aan minister van Binnenlandse Zaken Ollongren.

Ollongren zal de kandidatuur van de PvdA’er serieus moeten nemen. Mocht zij vinden dat Dijsselbloem een betere kandidaat is dan De Graaf, is haar dilemma of zij de beste durft te kiezen. Doorkruist zij dan de wens van haar partijgenoten Pechtold en De Graaf? Maar vindt zij na de sollicitatiegesprekken De Graaf de beste kandidaat, dan heeft Ollongren de schijn tegen dat zij aan partijpolitiek doet.

Een van de argumenten van Pechtold voor De Graaf is dat D66 deze hoge functie nooit eerder heeft bekleed. De klassieke regeringspartijen PvdA en CDA leverden meestal de kandidaat voor de prestigieuze functie.

Gezaghebbend

De Raad van State is het belangrijkste adviesorgaan van de regering voor wetgeving en bestuur en tevens de hoogste bestuursrechter. De vice-voorzitter moet met gezag leiding kunnen geven aan steeds dynamischer ontwikkelingen in bestuurlijk Nederland.

Zowel De Graaf als Dijsselbloem moeten in staat worden geacht het jaarlijkse verhaal van de Raad van State gezaghebbend te laten zijn. Dat lukte Tjeenk Willink wel, maar dat ebde weg tijdens het vice-voorzitterschap van Piet Hein Donner.

Beiden zijn oud-minister. Van De Graaf is dat wel even geleden: van 2003 tot 2005. Zijn ministerschap sneuvelde op de invoering van de gekozen burgemeester. De Graaf is als voorzitter van de grote D66-senaatsfractie goed op de hoogte van politiek-bestuurlijke kwesties. Voor Dijsselbloem geldt dat hij geen jurist is, maar de polsslag van het regeren na vijf jaar nog maar net heeft losgelaten. Hij beoefende het prestigieuze voorzitterschap van de Eurogroep tijdens de eurocrisis en bracht het financieringstekort terug naar een overschot.

Andere kandidaten

Er worden nog wel andere kandidaten genoemd. Van het CDA zijn dat 55-jarige Wim van der Donk, commissaris van de koning in Noord-Brabant. Voor hem geldt dat hij jong genoeg is om de volgende termijn te solliciteren. Ook Yvonne Timmerman-Buck (61) oud-voorzitter van de Eerste Kamer wordt genoemd. Zij zal in een volgende ronde te oud zijn. Voor beide CDA’ers geldt dat hun leider Sybrand Buma hen niet zal steunen.