Volledig scherm
Referendum over het associatieverdrag tussen EU en Oekraine © ANP

Het referendum is een verloren zaak

Live TwitterEr komt geen bindend referendum. Een Kamermeerderheid is tegen de grondwetswijziging waarmee burgers aangenomen wetsvoorstellen zouden kunnen blokkeren. Zelfs D66, de partij die al jaren hartstochtelijk pleit voor volksraadplegingen, zal tegenstemmen. Verslaggever Deborah Jongejan volgt het debat.

Quote

D66 wilde altijd het volk meer macht geven. Totdat ze erachter kwamen dat het volk niet zo progressief is

PVV-Kamerlid Martin Bosma

Jarenlang maakten D66, GroenLinks en PvdA zich er hard voor: de invoering van een correctief referendum, waarmee het volk nieuwe wetten kan tegenhouden. Dat gaat een stuk verder dan de huidige ‘adviserende’ volksraadplegingen, die de Tweede Kamer naast zich neer kan leggen. Maar vandaag zal tijdens een Kamerdebat blijken dat alleen SP, PVV en Forum voor Democratie nog hartstochtelijk voorstander zijn van bindende referenda. Dat is zeer opmerkelijk, omdat het voorstel dat vandaag wordt behandeld nota bene geschreven is door D66, GroenLinks en PvdA.

,,Het is stuitend'', zegt SP-Kamerlid Ronald van Raak. ,,Zo kun je toch niet met kiezers omgaan? Het enige wat er is veranderd sinds zij het voorstel indienden, is dat er een referendum is geweest over Oekraïne en dat de uitslag ze niet beviel.''

,,Totaal idioot dat dit voorstel gaat sterven’'', vult PVV’er Martin Bosma aan. ,,Kijk naar de oprichtingsgeschiedenis van D66: ze wilden altijd het volk meer macht geven. Totdat ze erachter kwamen dat het volk niet zo progressief is als ze altijd dachten.''

Oekraïne

Quote

We zijn altijd kritisch geweest op referenda over internationale verdragen

D66-Kamerlid Rob Jetten

Feit is dat D66, GroenLinks en PvdA na het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne in april 2016 hun handen er vanaf trokken. Een meerderheid van de kiezers stemde tegen het verdrag, terwijl deze partijen ervoor waren. De leden van GroenLinks en PvdA hebben het correctief referendum vervolgens vóór de Tweede Kamerverkiezingen uit hun verkiezingsprogramma’s geschrapt. ,,Daardoor is ons standpunt gewijzigd'', legt PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk uit. ,,Dat is democratie in onze partij, daar moeten we ons aan houden.''

D66 is officieel nog steeds voorstander van bindende referenda, maar vindt dat internationale verdragen niet weggestemd mogen worden. De D66-leden hebben daarover een congresbesluit genomen. Om die reden zijn de democraten van plan om tegen hun eigen voorstel te stemmen.

D66-Kamerlid Rob Jetten wil dat desgevraagd niet uitgebreid toelichten. ,,D66 wil dat mensen meer invloed hebben op hun bestuur. Een referendum kan daarbij een goede aanvulling zijn. Maar we zijn altijd kritisch geweest op referenda over internationale verdragen'', wil hij slechts kwijt.

Dat laatste klopt niet. Twee maanden voor het Oekraïnereferendum hekelde D66-Kamerlid Kees Verhoeven in een opiniestuk nog 'de bonte stoet oud-politici en buitenlanddeskundigen', die zeiden dat 'internationale verdragen zich niet zouden lenen voor referenda'. Hij noemde het verdrag met Oekraïne juist 'een mooie gelegenheid om Nederlanders te betrekken bij de Europese politiek'.

Unicum

De draai van D66, GroenLinks en PvdA leidt in elk geval tot een unicum in de parlementaire geschiedenis. In 2013 en 2014 loodsten de partijen het plan nog door de Tweede en Eerste Kamer. Dat moet nog een keer gebeuren met twee derde meerderheid, omdat het om een grondwetswijziging gaat. Nu D66, GroenLinks en PvdA het niet meer willen verdedigen, heeft SP-Kamerlid Van Raak die taak maar op zich genomen.

Veel zal het niet helpen. Voor de derde keer in de parlementaire geschiedenis sterft het bindend referendum vandaag een zachte dood.