Volledig scherm
Frans Timmermans is volgende week dinsdag als allerlaatste aan de beurt. © EPA

Kandidaten voor Brussel vanaf vanmiddag op de pijnbank

Frans Timmermans heeft naar verwachting niet veel te vrezen, maar voor sommige kandidaat-commissarissen kan het nog spannend worden. Vandaag beginnen in Brussel de hoorzittingen voor het beoogde dreamteam van Ursula von der Leyen.

Ze waren nog niet eens begonnen of er was al gedonder. En toen het gebeurde wist eigenlijk niemand precies wat er aan de hand was, en waarom. Een Hongaar en een Roemeense zijn een illusie armer (zo meteen meer daarover), er is over en weer geschamperd en gescholden, en waar sommigen blijven benadrukken dat het natuurlijk alleen maar draait om de inhoud, menen anderen dat het een politiek toneelstukje is omdat toch alles al vastligt. ,,Het is wachten op de eerste die gaat schieten”, zegt een politiek medewerker met een twinkeling in zijn ogen. ,,En dan kan het zomaar heel lelijk worden.”

Vanmiddag om 14.30 uur begint het Europees parlement met het ondervragen van de kandidaat-commissarissen voor de nieuwe Europese Commissie van Ursula von der Leyen. In de Brusselse wandelgangen heerst een nerveuze spanning, want dit is het moment waarop de gekozen volksvertegenwoordigers hun stempel kunnen drukken op de ploeg mannen en vrouwen die de EU de komende vijf jaar gaat besturen.

Zes dagen

Dat gaat echter niet zo eenvoudig als het misschien klinkt. Zo zijn er om te beginnen liefst zes dagen voor uitgetrokken om 26 kandidaten aan de tand te voelen. De zittingen van maximaal drie uur verlopen volgens een vast en strak stramien. Eerst krijgt de man/vrouw in kwestie de gelegenheid om in precies vijftien minuten zichzelf en zijn/haar ambities te presenteren. Daarna mogen de parlementariërs 25 vragen stellen, die elk maar één minuut in beslag mogen nemen. De kandidaat-commissaris heeft dan maximaal drie minuten voor een antwoord. Er is nog wel ruimte voor een vervolgvraag.

Volledig scherm
Agnes Jongerius (PvdA) zit in de commissie die kandidaat-uitvoerend vicepresident Valdis Dombrovskis gaat ondervragen. © Angeliek de Jonge

Als het goed is, hebben de parlementariërs kennis van zaken. Ze zitten tenslotte in de commissie waarmee de kandidaat rechtstreeks te maken gaat krijgen. Zo krijgt bijvoorbeeld de Ier Phil Hogan (Handel) de commissie Internationale Handel (INTA) voor zich en de Cypriotische Stella Kyriakides (Volksgezondheid) de commissie Milieubeheer, Volksgezondheid en Voedselveiligheid (ENVI). De bedoeling is om te achterhalen of ze geschikt zijn voor hun functie. Hebben ze voldoende inhoudelijke kennis? Wat zijn hun plannen? Zijn er haken en ogen? Is iemand wel integer genoeg?

Jongerius: kritische vragen

Agnes Jongerius (PvdA) zit in de commissie Werkgelegenheid en Sociale Zaken en mag, nee: wíl, vragen stellen aan de Let Valdis Dombrovskis. Ze is er in de Europese S&D-fractie al weken mee bezig. ,,Wie mag welke vragen stellen, wie is waarin geïnteresseerd? Wat vinden we belangrijk en wat niet? Als het klimaatbeleid van Frans Timmermans wil slagen, dan moet hij daarvoor wel voldoende middelen hebben. Dombrovskis heeft daar een belangrijke stem in. Hij kan van mij dus kritische vragen verwachten.”

En nee, natuurlijk vindt ze dit geen politieke poppenkast en gaat het wel degelijk over de inhoud. ,,Het is voor ons parlementariërs ook een kans om mee te schrijven aan het regeerprogramma. Door goede vragen te stellen, kun je misschien toezeggingen loskrijgen en dat is heel erg mooi. Natuurlijk speelt politiek ook een rol, maar minder dan voorheen. Om het een commissaris moeilijk te maken of zelfs weg te krijgen, is een twee derde meerderheid nodig. Die halen we niet meer met de twee grootste partijen. Je moet naar een bredere coalitie zoeken.”

Volledig scherm
Ursula von der Leyen, vanaf 1 november voorzitter van de Europese Commissie. © AP

Politiek kwartetspel

Het kan dus best nog spannend worden. Want ook al zijn ze door hun land naar voren geschoven, gewikt en gewogen in een politiek kwartetspel (‘Als ik van jou Handel mag, krijg jij van mij Landbouw’) en vervolgens door Von der Leyen met een strik eromheen gepresenteerd aan het parlement; dat wil nog niet zeggen dat alles rond is. De kandidaten moeten zorgen dat ze netjes voor de dag komen en dat hun zaakjes op orde zijn. Daarvoor moesten ze van tevoren een uitgebreide vragenlijst invullen. Dat ging onder meer over hun ‘algemene geschiktheid’, hun toewijding aan de Europese zaak en hun persoonlijke onafhankelijkheid.

Sommigen, zoals de Roemeense Rovana Plumb (Transport), komen met een niet erg verrassend verhaal: ,,Ik wil bouwen aan een sterk, verenigd en inclusief Europa.” En: ,,Transport gaat over het samenbrengen van mensen.” Anderen, zoals onze landgenoot Frans Timmermans, gaan ook op de persoonlijke toer: hij vertelt over het lot zijn ouders en grootouders in een streek, Zuid-Limburg, die is getroffen door de teloorgang van de mijnbouw. ,,Deze herinnering hou ik bij me als ik werk aan Europa’s groene omwenteling, waarbij ik wil dat niemand achterblijft.”

Zuiver op de graat

Deze keer was het echter ook voorafgaand aan de hoorzittingen spannend voor de kandidaten. Voor het eerst is er door de commissie Juridische Zaken gekeken of kandidaten wel zuiver op de graat zijn als het gaat om onder meer belangenverstrengeling en financiële handel en wandel. Daar werd wel iets van verwacht, maar niemand wist precies wat. 

Er waren kandidaten die voor opgetrokken wenkbrauwen zorgden, maar zou de commissie het wagen? Zonder haar groene licht mag een kandidaat niet aanschuiven voor de hoorzitting. Dat zou een flinke tik zijn voor Ursula von der Leyen en haar zorgvuldig in elkaar geknutselde dreamteam.

Belangenverstrengeling

En daar was donderdag ineens het bericht dat Rovana Plumb en Lászlo Trócsányi (Nabuurschap en Uitbreiding) de toets der kritiek niet konden doorstaan. De Roemeense kwam in de problemen door twee leningen ter waarde van bijna een miljoen die ze niet had gemeld, en de Hongaar werd de weg versperd wegens belangenverstrengeling. 

Zelfs de woordvoerder van het parlement was er even door verrast. Want wat nu? Daar is nog steeds wat onduidelijkheid over. Sommigen denken dat het over en uit is voor de twee, anderen denken dat in elk geval Plumb met wat aanvullende verklaringen nog een doorstart kan maken. Von der Leyen komt vandaag met een reactie.

Leuke week

Zijn de andere 24 daarmee veilig? Nou, nee. De medewerker die zich verheugde op de beschietingen zou wel eens een leuke week kunnen krijgen. Om te beginnen staan Roemenië en Hongarije nu op hun achterste benen: hoezo zijn onze commissarissen niet geschikt? Wacht maar eens tot we het over jullie commissarissen gaan hebben! 

Volledig scherm
De Hongaar Lászlo Trócsányi (Nabuurschap en Uitbreiding) kan de toets der kritiek niet doorstaan. © AP

De gewipte christendemocraat Trócsányi vermoedt alvast een complot (hij had alles volkomen transparant gedaan, zo zei hij, maar hij moest sneuvelen omdat er ook al iemand van de sociaaldemocraten was gesneuveld, zijnde Plumb). Ook zijn opvolger, een nieuwe Hongaar, gaat het lastig krijgen, vooral vanwege het gedrag van de omstreden premier Viktór Orbán. ,,Wat ons betreft wordt hij commissaris van Catering”, waarschuwt een links-liberaal alvast.

Vergrootglas

Ook de Belg Didier Reynders (beschuldigd van corruptie en witwassen, maar inmiddels in België vrijgepleit), de Pool Janusz Wojciechowski (gedoe met reiskosten), de Francaise Sylvie Goulard (verdacht van gesjoemel met fictieve medewerkers) liggen nog onder het vergrootglas. Ze hebben wel het fiat van Juridische Zaken, maar ze krijgen vast nog de gelegenheid om enige uitleg over de verdenkingen te geven.

Een andere interessante kandidaat is de piepjonge Let (28) Virginijus Sinkevicius, die zich moet gaan bezighouden met Milieu en Oceanen. Hij is gepresenteerd als groen, maar zijn partij is geen lid van de Europese Groenen. Dus hoe zit dat?

Geschamperd

En dan is er nog de Griek Margaritas Schinas, of beter: de naam van zijn portefeuille. Wat wordt er precies bedoeld met ‘Het beschermen van onze Europese manier van leven’? Is het toeval dat hij zich ook moet gaan bezighouden met het migratievraagstuk? ,,Nee, natuurlijk niet”, wordt er geschamperd in Brussel, vooral ter linkerzijde. Von der Leyen wordt ervan verdacht op deze manier de rechtse populisten te willen behagen. De verwachting is dat de naam van de portefeuille gaat veranderen.

Als aller-, allerlaatste is Frans Timmermans aan de beurt. Hij is weliswaar razend impopulair in Oost-Europa vanwege zijn bemoeienis met de kwaliteit van de rechtsstaat daar, maar zijn statuur en profiel zijn inmiddels zodanig dat hij de komende nachten geen minuut slaap zal gaan missen.