Koolmees wil graag af van kwart miljard euro: ‘Schaamte om hand op te houden is onterecht’

Gemeenten hebben een flinke pot coronageld om gedupeerde kroegbazen, taxichauffeurs en flexwerkers te helpen hun huur of hypotheek te betalen. Toch is de animo voor dit vangnet tot dusver klein: tientallen miljoenen euro’s dreigen op de plank te blijven liggen. Zonde, vindt minister Koolmees. ,,Meld je nou. De hulp is er.’’

Doorgaans zijn kabinetsleden blij als uitgaven lager uitvallen dan gedacht. Maar dat geldt niet voor de 260 miljoen euro die demissionair minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken klaar heeft liggen voor de Tonk, ofwel de Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten.

Onbekendheid speelt de Tonk parten, denkt hij. ,,En er is schaamte bij aanvragers. Onterecht overigens. Meld je nou. De hulp is er.’’ Want de noodzaak staat voor hem buiten kijf. ,,Er zijn mensen die voor geen enkele regeling in aanmerking komen, maar wel hoge woonlasten hebben. Denk aan flexkrachten zonder ww-rechten, zelfstandigen met een werkende partner of mensen met een eigen bedrijfje. Zij vielen tussen wal en schip, maar kunnen via de Tonk alsnog geld krijgen om hun lasten te betalen.’’

Dat de animo achterblijft, komt ook doordat gemeenten aanvankelijk vreesden geld tekort te komen. Zij moeten namelijk de Tonk uitvoeren, maar draaien zelf voor de kosten op als de uitgaven hoger uitvallen dan verwacht. ,,Ik begrijp dat gemeenten aanvankelijk voorzichtig waren’’, stelt Koolmees. Hij besloot daarom het aanvankelijke budget van 130 miljoen euro te verdubbelen naar ruim een kwart miljard. ,,Dat geeft gemeenten meer lucht om ruimhartig te zijn.’’

Er is schaamte bij aanvragers. Onterecht overigens. Meld je nou. De hulp is er

Wouter Koolmees,Minister

In sommige gemeenten lukt dat beter dan in andere. Waar bijvoorbeeld Rotterdam tot de achterblijvers behoort, heeft Amsterdam al 30 procent van het budget uitgegeven. Daarmee zijn bijna drieduizend inwoners geholpen. Rutger Groot Wassink, GroenLinks-wethouder in de hoofdstad, zegt dat het extra budget zeker een duw in de rug is geweest. Onder meer door de tekorten bij de jeugdzorg is het volgens hem ‘glashelder’ dat er druk zit op de gemeentelijke financiën. ,,De verdubbeling van het budget is belangrijk geweest.’’

De gemiddelde toekenning in Amsterdam bedraagt 3750 euro per persoon over een periode van zes maanden. Dit geld gaat vooral naar huurders, want eigenaren van koopwoningen zijn in Amsterdam vaak goedkoper uit dan mensen die in de peperdure hoofdstad een huis huren. Volgens Groot Wassink is het van belang dat mensen op tijd worden geholpen en dat er niet wordt gewacht tot ze door hun spaargeld heen zijn. ,,Je wilt de mensen dusdanig ondersteunen dat ze straks hun werk weer op kunnen pakken en niet eerst in de schulden of andere ellende belanden.’’

Voor de uitvoering van de Tonk is Koolmees afhankelijk van gemeenten. Tegelijkertijd heeft hij zelf te maken met een veeleisende Tweede Kamer. Die wilde bijvoorbeeld dat gemeenten geen vermogenstoets zouden toepassen. Toch is dat in veel gemeenten wél gebeurd. In Amsterdam geldt dat aanvragers maximaal 30.000 euro spaargeld mogen hebben om Tonk te kunnen krijgen, in andere gemeenten komen ook lagere plafonds voor. Ook het bedrag dat mensen kunnen krijgen, verschilt nogal per gemeente. Zo krijgen Utrechters maximaal 1500 euro Tonk, terwijl in Amsterdam het maximum vier keer zo hoog is: 6000 euro.

Volgens Groot Wassink leidt de wens maatwerk te bieden onherroepelijk tot verschil. ,,De woonlasten in Amsterdam verschillen flink van de lasten in bijvoorbeeld Almelo of een plaats als Doetinchem, waar ik zelf vandaan kom.’’

Waar Koolmees zegt ‘dankbaar’ te zijn voor de rol die gemeenten spelen, is Groot Wassink omgekeerd erkentelijk naar het Rijk. ,,Ik mag graag mopperen op dit kabinet, maar we mogen het belang van deze steunpakketten niet onderschatten. Ze zijn snel opgezet en erg noodzakelijk gebleken. Bij ons in de stad is een kwart van de inwoners flexwerker, dat is echt immens. Dat zijn mensen die in de horeca werken, op de taxi rijden of evenementen organiseren. Die sectoren krijgen enorme klappen.’’

De wethouder zou daarom graag zien dat het kabinet het huidige steunpakket verlengt tot het einde van dit jaar. Ook de sociale partners riepen daar al toe op, maar het Centraal Planbureau is juist van mening dat de steun moet worden afgebouwd zodra de coronamaatregelen worden versoepeld.

Bij ons in de stad is een kwart van de inwoners flexwerker, dat is echt immens

Toch valt uit zijn woorden op te maken dat verlenging van de coronasteun voor de hand ligt. ,,Het is belangrijk dat we echt voorkomen dat ondernemers en werkenden kopje-onder gaan, terwijl we zó lang mensen met steunpakketten hebben geholpen. Ze hebben gewerkt, kijk maar naar de werkloosheid die laag is gebleven. We moeten zorgen dat mensen goed door de crisis worden geholpen. Die verantwoordelijkheid voel ik zeker.’’